‘DEPREM Y├ľNETMENL─░─×─░’ Kategorisi i├žin Ar┼čiv

Deprem Y├Ânetmenli─či Hakk─▒nda

Per┼čembe, 18 Ekim 2007

DEPREM HASAR SAPTAMA

Son zamanlarda meydana gelen b├╝y├╝k depremlerin ard─▒ndan gerek konunun uzmanlar─▒n─▒n gerekse yap─▒ sahiplerinin deprem sonras─▒ meydana gelebilecek hasarlar─▒n tespiti s─▒ras─▒nda a┼ča─č─▒daki detaylar olduk├ža ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. Hem yap─▒ sahiplerinin hem de yetkili ki┼čilerin asar tespit s─▒ras─▒nda kendi kendine soraca─č─▒ sorular a┼ča─č─▒da s─▒ralanmaktad─▒r.

1) G├Âzle yap─▒lan tespitler ve an─▒nda al─▒nmas─▒ gereken ├Ânlemler, yap─▒n─▒n bo┼čalt─▒lmas─▒ ya da baz─▒ b├Âl├╝mlerinin ask─▒ya al─▒nmas─▒

2) Ta┼č─▒y─▒c─▒ ve ta┼č─▒y─▒c─▒ olmayan elemanlar─▒n ├╝zerindeki her t├╝rl├╝ hasar─▒n fotograf ya da kroki olarak ka─č─▒da ge├žirilmesi, ├žatlaklar─▒n geni┼čli─či ve yerlerinin ├Âl├ž├╝lmesi ve i┼čaretlenmesi, bunlar─▒n yerlerinin daha sonra kar─▒┼čmamas─▒ i├žin numaraland─▒r─▒lmas─▒ yararl─▒d─▒r.

3) D├╝┼čey elemanlardaki kal─▒c─▒ yatay ├Âtelemeler ve d├╝┼čeyden sapmalar─▒n ├Âl├ž├╝lmesi, yatay elemanlardaki d├╝ze├žten uzakla┼čmalar ve d├╝┼čey deformasyon ve sehimlerin ├Âl├ž├╝lmesi

4) Yap─▒ elemanlar─▒n─▒n boyutlar─▒n─▒n projesinde ├Âng├Âr├╝lenden farkl─▒ yap─▒lm─▒┼č olmas─▒ durumunda ger├žek kesit ve boyutlar─▒n ├Âl├ž├╝lerek belirlenmesi

5) Yap─▒dan malzeme ├Ârnekleri al─▒narak bunlar─▒n dayan─▒m ve gerilim birim deformasyon ├Âzelliklerinin belirlenmesi

6) Gerekti─činde betonarme yap─▒larda donat─▒lar─▒n ├╝st├╝ndeki beton ├Ârt├╝ kald─▒r─▒larak donat─▒m yeri, ├žap ve miktar─▒n─▒n belirlenmesi

7) Yap─▒n─▒n deprem ya da hasar ├Âncesi durumu hakk─▒nda bilgi toplanmas─▒, ├Âzellikle hangi ko┼čullarda yap─▒ld─▒─č─▒, daha ├Ânce deprem etkisinde kal─▒p kalmad─▒─č─▒, ├Ânceki hasar, onar─▒m ve de─či┼čiklikler belirlenmelidir.

8} Yap─▒n─▒n dinamik ├Âzelliklerinin, do─čal periyot ve s├Ân├╝m oran─▒, ├Âl├ž├╝lmesi, yap─▒ elemanlar─▒na statik y├╝kleme deneylerinin yap─▒lmas─▒

9) Yap─▒ ├ževresindeki zeminin ├Âzelliklerinin saptanmas─▒, bunun i├žin gereken sondaj, ├Âl├žme ve benzeri i┼člerin yap─▒lmas─▒

10) Yak─▒n ├ževrede benzer yap─▒lar─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒rma amac─▒yla incelenmesi DEPREM ONARIMI

Meydana gelebilecek depremlerde b├╝y├╝k hasarlar─▒ ├Ânlemek ad─▒na ├Ânceden yap─▒lmas─▒ gerekenler ise a┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r. ┼×├Âyle ki; Genellikle hasar ├Âncesi dayan─▒m d├╝zeyine getirmek ONARIM, hasar ├Âncesine g├Âre daha y├╝ksek bir dayan─▒m d├╝zeyine getirmek G├ť├çLEND─░RME olarak nitelenmektedir.

1) Yap─▒n─▒n a─č─▒rl─▒─č─▒ azalt─▒lmal─▒d─▒r. Depremde yap─▒ya gelen kuvvet yap─▒n─▒n a─č─▒rl─▒─č─▒ ile orant─▒l─▒ oldu─ču i├žin yap─▒n─▒n a─č─▒rl─▒─č─▒nda yap─▒lacak bir azaltma ayn─▒ oranda yap─▒ya gelebilecek deprem kuvvetinin de azalmas─▒n─▒ sa─člayacakt─▒r. Yap─▒y─▒ hafifletmek i├žin tu─čla b├Âlme duvarlar─▒n yerine daha hafif al├ž─▒, gazbeton ya da ah┼čap panolu b├Âlme duvarlar─▒ yap─▒labilir. Yap─▒n─▒n ├╝st katlar─▒ndan bir ya da bir ka├ž─▒ y─▒k─▒labilir. Yap─▒da ├žat─▒y─▒ yal─▒t─▒m i├žin konulmu┼č a─č─▒r malzemeler daha hafifleri ile de─či┼čtirilebilir. Yap─▒ i├žindeki kal─▒n s─▒valar ya da d─▒┼č y├╝z├╝ndeki ta┼č kaplamalar kald─▒r─▒labilir. Yap─▒y─▒ hafifletme olana─č─▒ her zaman olmayabilir. Ancak bu olanaktan yararlanma yollar─▒ aranmal─▒d─▒r. Merdivenlerden ta┼č─▒y─▒c─▒ sisteme gelen y├╝kleri azaltmak i├žin merdivenlerin y├╝klerini do─črudan zemine aktaran d├╝zenlemeler yap─▒labilir.

2) Yap─▒n─▒n s├╝nekli─činin artmas─▒. S├╝neklik yap─▒n─▒n enerji t├╝ketme g├╝c├╝d├╝r. Betonarme yap─▒lar rijit kolon kiri┼č birle┼čimlerinin ├žatlay─▒p hasar g├Ârerek mafsall─▒ birle┼čim yerine d├Ân├╝┼čmesi ile depremin enerjisini t├╝ketirler. Mafsalla┼čan ek yerinin y├╝k ta┼č─▒ma g├╝c├╝nde ├Ânemli bir kay─▒p olmamal─▒d─▒r.

3) Yap─▒n─▒n ta┼č─▒ma g├╝c├╝ artt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Yap─▒da olu┼čan hasar gelen kuvvetlere kar┼č─▒ dayan─▒m─▒n az olmas─▒n─▒n sonucudur. Gelen kuvvetlere kar┼č─▒ yeterli dayan─▒m─▒n sa─članmas─▒ ile hasar durdurulacak ya da bir daha olmayacakt─▒r. Bunun ger├žekle┼čmesi i├žin yap─▒n─▒n gelen ya da gelebilecek y├╝klere kar┼č─▒ dayan─▒m─▒n─▒n, e─čer yetersizse artt─▒r─▒lmas─▒ gerekir.

4) Yap─▒n─▒n dinamik ├Âzelliklerinin iyile┼čtirilmesi. Yap─▒daki hasar, asal titre┼čim periyodu ile zemin hakim periyodunun birbirine ├žok yak─▒n olmas─▒ndan dolay─▒ olu┼čan rezonans ile ilgili ise, yap─▒n─▒n dinamik ├Âzellikleri de─či┼čtirilip yap─▒ periyodu ile zemin hakim periyodunun birbirinden uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ sa─članabilir.

5) Burulma etkisi azalt─▒lmal─▒d─▒r. Bir ├žok yap─▒da hasar yap─▒n─▒n katlar─▒ndaki a─č─▒rl─▒k ve rijitlik merkezlerinin birbirinden uzak olmas─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ burulma etkisi ile olu┼čmaktad─▒r. ├ľrne─čin perde duvarlar─▒n yap─▒n─▒n bir yan─▒nda toplanm─▒┼č olmas─▒ burulma olu┼čturaca─č─▒ gibi, ta┼č─▒y─▒c─▒ olmayan b├Âlme duvarlar─▒n─▒n katlarda dengeli bir bi├žimde yerle┼čtirilmemi┼č olmas─▒ da yap─▒n─▒n a─č─▒rl─▒k ve rijitlik merkezleri aras─▒nda fark olu┼čturarak, yap─▒da burulma etkisi ortaya ├ž─▒karabilmektedir. Onar─▒m s─▒ras─▒nda eklenen perde duvarlar─▒n da bir burulma etkisi yaratabilecekleri g├Âz ├Ân├╝nde tutulmal─▒ ve yerle┼čtirilmeleri s─▒ras─▒nda rijitlik merkezi ile a─č─▒rl─▒k merkezi aras─▒ndaki mesafe olabildi─čince az tutulmal─▒d─▒r.

6) Y├╝kleri ta┼č─▒yacak yeni elemanlar yerle┼čtirilmelidir.

Yap─▒da depremde gelen yatay y├╝kleri ta┼č─▒yacak elemanlar yetersiz ise ya bu elemanlar─▒n yatay y├╝k ta┼č─▒ma g├╝├žleri artt─▒r─▒l─▒r ya da yeni yatay y├╝k ta┼č─▒yacak elemanlar yerle┼čtirilir. DEPREM ONARIM Y├ľNTEM─░

ÇATLAKLARIN ONARIMI

├çatlaklar durmu┼č ise onar─▒labilir. ├žatlak onar─▒m─▒ kendi ba┼č─▒na bir olay de─čildir. ├çatlak etkiyen bir kuvvetin ya da bir dayan─▒m yetersizli─činin ifadesidir. ├çatla─ča yol a├žan etki ortadan kald─▒r─▒ld─▒ktan sonra ├žatlak onar─▒m─▒ yap─▒lmal─▒d─▒r. ├ľte yandan genellikle durmu┼č ├žatlak yoktur. B├╝t├╝n ├žatlaklar a├ž─▒l─▒r ve kapan─▒r. ├çatlaklar─▒n genle┼čebilen strofor gibi esnek malzeme ile doldurulmas─▒ oynamay─▒ ├Ânleyebilir. ancak bu malzemenin ├╝zerine konulan s─▒va bu harekete uymayabilir. Dolgu ve ├Ârt├╝ i├žin ├žekomastik gibi daha elastik bir malzeme uygun olacakt─▒r. ancak ├žatlaklar─▒n dikilmesi ba┼čka yerlerde yeni ├žatlaklar─▒n olu┼čmas─▒na engel olmayabilir.

1) Epoksi re├žineleri : Epoksi re├žineleri yap─▒┼čt─▒rma ├Âzellikleri ├žok iyi olan sentetik re├žinelerdir. Suya, aside ve alkaliye diren├žleri ├žok iyidir. Zamanla ├Âzelliklerini yitirmezler. ├çatla─ča doldurulmu┼č epoksi yap─▒┼čt─▒r─▒c─▒s─▒, ├žatla─č─▒n yaratt─▒─č─▒ s├╝reksizlik ortam─▒n─▒ s├╝rekli duruma d├Ân├╝┼čt├╝r├╝r. ├žatla─č─▒n her iki y├╝z├╝n├╝ ├žatlak boyunca s├╝rekli olarak birbirlerine ba─člar ve gerilme birikimlerini ├Ânler.

2) Epoksi ile onar─▒m y├Ântemleri : a) Epoksi enjeksiyon y├Ântemi 0.2-0.3 mm geni┼čli─čindeki ├žatlaklar─▒n onar─▒m─▒ i├žin uygundur. epoksi re├žinesi donat─▒ ile beton aras─▒nda a├ž─▒lmalar─▒ doldurarak donat─▒ ile beton aras─▒ndaki aderans─▒ artt─▒rmaktad─▒r. b) Epoksi harc─▒ ile doldurma ezilmi┼č ve paralannm─▒┼č ve de d├Âk├╝lm├╝┼č betonlar─▒ doldurmak i├žin kullan─▒l─▒r. Epoksinin i├žine ├žok ince arega kat─▒larak bir t├╝r beton elde edilir ve tahrip edilmi┼č betonun yerine konulmaktad─▒r.

3) Epoksi ile onar─▒mda ta┼č─▒ma g├╝c├╝ art─▒┼č─▒: Epoksi doldurulmu┼č ├žatlak ara y├╝zeyinde olduk├ža y├╝ksek bir ├žekme dayan─▒m─▒ sa─članmaktad─▒r.

4) ├çimento ┼čerbeti: ├çimento standart─▒ (TS-24) e g├Âre ├žimento tanelerinin %95 i 200 ile 325 nolu eleklerden ge├žmelidir. ├žimento ┼čerbetinin 0.1 mm. ve daha b├╝y├╝k ├žatlaklara girebilmesi olanakl─▒ g├Âr├╝nmemektedir. Ancak k─▒lcal ├žatlaklara ├žimento ┼čerbeti ancak bas─▒n├ž alt─▒nda doldurulmal─▒d─▒r.

5) ├çimento enjeksiyonu: ├çimento enjeksiyonu ├Âzellikle ta┼č─▒ma g├╝c├╝ zay─▒f olan moloz ta┼č duvarlarda d├╝┼č├╝k bas─▒n├žlar alt─▒nda uygulan─▒r.

6) Mekanik ba─člay─▒c─▒lar: ├çatlaklar─▒n epoksi re├žinesi, ├žimento ┼čerbeti ya da har├žla onar─▒m─▒ genellikle art─▒k geni┼člemeyen durmu┼č ├žatlaklar─▒n doldurulmas─▒ amac─▒yla yap─▒lmaktad─▒r. ├çatlakta geni┼čleme s├╝r├╝yorsa ├žatla─č─▒n mekanik ba─člay─▒c─▒larla dikilmesi gerekir.

ESK─░ VE YEN─░ BETONU KAYNA┼×TIRMA Y├ľNTEMLER─░

Betonarme yap─▒ eleman─▒n─▒n onar─▒m ya da g├╝├žlendirilmesinde e─čer beton enkesidinin b├╝y├╝t├╝lmesi gerekiyorsa daha ├Ânce d├Âk├╝lm├╝┼č beton ile yeni d├Âk├╝len betonun birlikte monolitik tek par├ža olarak ├žal─▒┼čmas─▒ gerekir.

1) Bas─▒n├ž Kuvvetleriin Aktar─▒m─▒: Bu aktar─▒m─▒n sa─članmas─▒ i├žin eski betonun y├╝z├╝n├╝n p├╝r├╝zl├╝ bir duruma getirilmesi, yeni d├Âk├╝len betonun eski betona iyi yap─▒┼čmas─▒ i├žin taze betona hafif bir bas─▒n├ž (10 kg/cm2) uygulanmas─▒ ya da ├Âzel ba─člay─▒c─▒ maddelerin kullan─▒lmas─▒ ├Ânerilmektedir. P├╝sk├╝rtme beton ya da ├Âzel beton kullan─▒lmas─▒ ile hemen hemen tam s├╝reklilik sa─članabilmektedir.

2) Kesme kuvvetleri etkisi alt─▒nda kayna┼čma: Eski ve yeni betonun kesme kuvvetleri etkisi alt─▒nda kayna┼čmas─▒ ├žok daha ├Ânemlidir. Farkl─▒ zamanlarda d├Âk├╝lm├╝┼č iki betonun ara y├╝zeyinin kesme etkisi alt─▒nda kuvvet aktar─▒m─▒ betonlar─▒n birbirine yap─▒┼čmas─▒ ve s├╝rt├╝nme ile ger├žekle┼čmektedir.

3) Kama donat─▒s─▒ ile kayna┼čt─▒rma: Eski ve yeni betonun ara y├╝zeyine dik y├Ânde yerle┼čtirilmi┼č filiz demirlerinin kama etkisi ile kesme kuvvetleri aktarabilece─či bilinmektedir. Kama etkisinden yararlan─▒lacak filiz demirlerinin eski betonda ankraj i├žin a├ž─▒lacak yuvalara y├╝ksek dayan─▒ml─▒ ve genle┼čen har├ž ile yerle┼čtirilmesi gerekir.

4) Epoksi re├žineleri ile kayna┼čt─▒rma: Bas─▒n├ž alt─▒nda eski ve yeni beton aras─▒ndaki y├╝zeyde kayna┼čma hemen hemen %100 etkilidir. ┬á

DONATININ BETONA ANKRAJI

Donat─▒n─▒n betona ba─članmas─▒ i├žin;

1) Ucu genle┼čen ├Âzel ankraj bulonu ya da ;

2) Epoksi gibi kimyasal yap─▒┼čt─▒r─▒c─▒lar kullan─▒lmaktad─▒r.

DEPREM YAPIM HATALARI

Yap─▒larda tasar─▒m s─▒ras─▒nda yap─▒lan yanl─▒┼člar

1) Deprem hesab─▒n─▒n hi├ž yap─▒lmam─▒┼č olmas─▒

2) Yap─▒n─▒n ta┼č─▒y─▒c─▒ sistemi ile ta┼č─▒y─▒c─▒ olmayan b├Âlme duvar gibi elemanlar─▒n dengesiz yerle┼čtirilmesinden ortaya ├ž─▒kabilecek burulma etkilerinin dikkate al─▒nmam─▒┼č olmas─▒

3) Yap─▒n─▒ deprem hesab─▒nda se├žilen deprem kuvvetlerinin gere─činden k├╝├ž├╝k al─▒nm─▒┼č olmas─▒

4) Yap─▒n─▒n d├╝ktilitesini artt─▒racak kolon kiri┼č ek yeri ayr─▒ntilar─▒na dikkat edilmemesi, yeterli miktarda etriye konulmamas─▒, filiz boyu ve ankraj boylar─▒n─▒n yetersiz olu┼ču, kiri┼č ve kolon enkesitinin k├╝├ž├╝k se├žilerek donat─▒ pursantajlar─▒ y├╝ksek elemanlar yap─▒lmas─▒ ve benzeri hatalar

Yap─▒m s─▒ras─▒nda yap─▒lan yanl─▒┼člar

1) Donat─▒ ile aderans─▒ sa─člayamayan ├žok k├Ât├╝ kaliteli ve projede ├Âng├Âr├╝lenden d├╝┼č├╝k dayan─▒ml─▒ beton yap─▒m─▒ ve donat─▒n─▒n standartlar─▒n alt─▒nda bir dayan─▒mda olu┼ču; depremde enkaz durumuna gelmi┼č ya da ├žok a─č─▒r hasar g├Ârm├╝┼č betonarme yap─▒larda hasar─▒n birinci nedeni beton dayan─▒m─▒n─▒n ├žok d├╝┼č├╝k olmas─▒d─▒r.

2) Projede d├╝ktiliteyi sa─člamak i├žin ├Âng├Âr├╝len etriye s─▒kla┼čt─▒r─▒lmas─▒, ankraj boylar─▒ ve benzeri donat─▒ ayr─▒nt─▒lar─▒na uyulmamas─▒

K─░R─░┼× G├ť├çLEND─░RME

Betona yap─▒┼čt─▒rma i┼čleminde hem levhan─▒n hem de betonun y├╝zeylerinin haz─▒rlanmas─▒ gerekir.

1) ├ľnce ├želik levhan─▒n y├╝zeyi perdahlanarak p├╝r├╝zlerden ar─▒nd─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

2) Beton y├╝zeyindeki p├╝r├╝zler jet ta┼č─▒ gibi aletlerle t├╝m├╝ ile giderilmeli, ├žukurluklar epoksi harc─▒ ile doldurulur har├ž sertle┼čince perdahlan─▒r.

3) Kiri┼če ya da d├Â┼čemede ankraj delikleri i├žin a├ž─▒lm─▒┼č deliklere bulonlar yerle┼čtirilir.

4) D├Â┼čeme ya da kiri┼čte ankraj bulonlar─▒na kar┼č─▒l─▒k olan noktalarda levhada delikler a├ž─▒lmal─▒ ve bu delikler ankraj bulonlar─▒n─▒n kolayca girilebilmesi i├žin al─▒┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Ayr─▒ca e─čer enjeksiyon y├Ântemi uygulanacaksa levhada enjeksiyon borular─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒na gelece─či delikler de a├ž─▒lm─▒┼č olmal─▒d─▒r.

5) E─čer enjeksiyon y├Ântemi uygulanacaksa ├želik levhalar─▒n y├╝zeyi tiner ile silinir. Enjeksiyon ve ta┼čma borular─▒ levhaya yerle┼čtirilir. Levhan─▒n ve enjeksiyon ta┼čma borular─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒na gelece─či deliklerde a├ž─▒lm─▒┼č olmal─▒d─▒r.

6) Daha sonra enjeksiyon borular─▒ndan epoksi harc─▒ s─▒k─▒l─▒r.

7) E─čer bas─▒n├žla yap─▒┼čt─▒rma y├Ântemi uygulanacaksa ├Âzel bask─▒ d├╝zeni ile alt─▒na epoksi re├žinesi s├╝r├╝lm├╝┼č levha yine epoksi re├žinesi s├╝r├╝lm├╝┼č y├╝zeye yap─▒┼čt─▒r─▒l─▒r ve bask─▒ d├╝zeninin vidalar─▒ s─▒k─▒┼čt─▒r─▒larak epoksi sertle┼činceye kadar bask─▒ uygulan─▒r. Daha sonra bask─▒ d├╝zeni s├Âk├╝l├╝r. ┬á