‘D├ťNYADA MORTGAGE UYGULAMALARI’ Kategorisi i├žin Ar┼čiv

D├╝nyada mortgage uygulamalar─▒

Per┼čembe, 25 Ekim 2007

D├╝nyada mortgage uygulamalar─▒Mortgage sistemi iki y├╝z y─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝redir d├╝nyan─▒n ├že┼čitli ├╝lkelerinde farkl─▒ ┼čekillerde uygulan─▒yor. D├╝nyada, Avrupa ve Amerikan sistemi olarak iki farkl─▒ mortgage uygulamas─▒ bulunuyor. Bunlar─▒n aralar─▒ndaki temel fark ise, menkul k─▒ymetle┼čtirme s─▒ras─▒nda risklerin banka bilan├žolar─▒nda tutulmas─▒ veya bilan├žo d─▒┼č─▒na at─▒lmas─▒nda yat─▒yor. Her ├╝lke kendine g├Âre kurumlar ve enstr├╝manlar geli┼čtirmekle birlikte, ana ilke, a├ž─▒lan konut kredilerinin teminat oldu─ču yeni menkul k─▒ymetler vas─▒tas─▒yla kredilere likidite sa─članmas─▒. ├ľte yandan, AB ├╝lkeleri ve Amerika’da sabit faizli, de─či┼čken faizli, sadece faiz ├Âdemeli, sabit amortismanl─▒ veya artan ├Âdemeli gibi farkl─▒ mortgage opsiyonlar─▒ bulunuyor. Ekonominin dalgal─▒, enflasyonun y├╝ksek oldu─ču ├╝lkelerde ise fiyat d├╝zeyine g├Âre ayarlanan mortgage ve ├žift endeskli mortgage gibi iki de─či┼čik opsiyon yayg─▒n olarak kullan─▒l─▒yor. Avrupa’da mortgage Mortgage Avrupa’da ilk olarak 1812′de Danimarka’da uygulanmaya ba┼čland─▒. ─░ngiltere, ─░sve├ž ve Fransa’da mevcut konut sahiplerinin y├╝zde 60′─▒ndan daha fazlas─▒ bu y├Ântemle gayrimenkul sahibi olurken, ekonomilerin can damar─▒n─▒ olu┼čturan in┼čaat sekt├Âr├╝n├╝n s├╝rekli hareketli olmas─▒n─▒ sa─člayan mortgage sistemi, hemen her ├╝lkede kamu taraf─▒ndan te┼čvik edilmi┼č ve bu sekt├Âre ili┼čkin bir ├žok ┼čirketler kurulmu┼čtur. Avrupa ├╝lkelerinde daha yayg─▒n olan y├Ântem ‘ipotek kredilerine dayanan menkul k─▒ymet’ ihrac─▒ yerine ‘ipotekli tahviller’ olmu┼čtur. ─░potekli tahvil ihrac─▒ ├Âzellikle Avusturya, Almanya, Danimarka, Finlandiya, ─░talya, Hollanda, ─░spanya, Norve├ž, ─░svi├žre ve ─░sve├ž’te yayg─▒nd─▒r.Amerikada mortgage Amerika’daki ipotekli konut finansman─▒ piyasas─▒ d├╝nya ├╝zerindeki en oturmu┼č ├Ârneklerden biridir ve bu sistemin en ├Ânemli temel ta┼člar─▒ndan biri mortgage bankac─▒l─▒─č─▒ ┼čirketleridir. Mortgage, ABD’de ilk olarak 1816 y─▒l─▒nda ba┼člam─▒┼čt─▒r, fakat 1900′lerin ilk yar─▒s─▒na kadar ekonomide ├Ânemli bir geli┼čme g├Âstermemi┼č. O d├Ânemde genelde aileler ├žiftliklerde ya┼čad─▒klar─▒ i├žin gerekli ihtiya├žlar─▒n─▒ tar─▒mla kar┼č─▒lam─▒┼člar. ├çiftliklerin d─▒┼č─▒nda para kazanabilecek pek bir imk├ón olmad─▒─č─▒ i├žin para biriktirme gibi bir kavram olu┼čmam─▒┼č. Biriktirilen paralar─▒n finans kurulu┼člar─▒na yat─▒r─▒lmas─▒yla birlikte konut kredisi de verilmeye ba┼članm─▒┼č. Mortgage uygulamas─▒n─▒n ilk zamanlar─▒nda, vadesi ise 4 y─▒ldan az ve ev de─čerinin maksimum y├╝zde 40′─▒ oran─▒nda kredi verilmi┼č. Faizler 6 ayda bir, anapara da kredi vadesi sonunda ├Âdenmi┼č. Bu uygulama, T├╝rkiye’de 90′l─▒ y─▒llarda bankalar─▒n kendi fonlar─▒ndan verdikleri ev kredilerini hat─▒rlat─▒yor. 1920′lerden sonra bug├╝nk├╝ uygulamada oldu─ču gibi mortgage verilmeye ba┼članm─▒┼č.ABD’de uygulanan mortgage sisteminde, krediyi veren kurumlar borcu ├╝zerlerinde tutmayarak ikincil piyasada sat─▒p nakde d├Ân├╝yor. Bu y├╝zden d├╝┼č├╝k faizli kredi sunma imkanlar─▒na sahipler. ─░kincil pazardaki kurumlar, “Federal National Mortgage Association” (FNMA) ve “Government National Mortgage Association” (GNMA) gibi kamu kurulu┼člar─▒yla birlikte bir konut kredilerinden bir mortgage havuzu olu┼čturarak yat─▒r─▒mc─▒lara hisse sat─▒yor. ─░kincil pazardaki kurumlar sadece birinci derece ipotek sat─▒n ald─▒klar─▒ndan, krediyi alan ki┼či ├Âdeme zorlu─ču i├žerisine d├╝┼čerse, ipotek sahibine ├Âncelik tan─▒n─▒yor. Orta s─▒n─▒f t├╝keticiyi hedef alan, 20-30 y─▒la yay─▒lan kira ├Âder gibi d├╝┼č├╝k taksitler sunan bu sistemle, Amerikal─▒lar’─▒n yakla┼č─▒k y├╝zde 65′i ev sahibi oldu. Ama bu ├╝lkede son d├Ânemde ya┼čanan s─▒k─▒nt─▒ da sistemin hassasiyetini ortaya koydu.Di─čer ├╝lkelerde sistemin i┼čleyi┼čiMortgage konusunda T├╝rkiye’ye ├Ârnek olabilecek baz─▒ ├╝lkeler vard─▒r. Brezilya, Arjantin ve ┼×ili gibi ├╝lkeler de T├╝rkiye gibi 1990′lar─▒n ba┼č─▒nda y├╝ksek enflasyon senaryolar─▒ndan gelmi┼čler ve zaman i├žinde farkl─▒ ipotek piyasas─▒ modellerini benimsemi┼čler. Arjantin modeli incelenirse ipotek borcu 1994′de 5.2 milyar dolardan, 1998′de 9.4 milyar dolara y├╝kselmi┼čtir. Ayn─▒ d├Ânemde ipotek borcu ki┼či ba┼č─▒na y├╝zde 90′─▒n ├╝zerine ├ž─▒km─▒┼č ve 137 dolardan 264 dolara y├╝kselmi┼č. Eskiden bir devlet bankas─▒ olan Banco Hipotecario National, yar─▒ ├Âzel ipotek bankas─▒ olarak yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č.Avustralya, Kanada, Yeni Zelanda ve ─░ngiltere gibi ├╝lkelerde teknik ve yasal altyap─▒ ipotek kredilerinin menkul k─▒ymetle┼čtirilmesi i├žin uygun olmakla beraber, piyasa kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n─▒n taleplerinin d├╝┼č├╝k seviyelerde olmas─▒, bu piyasalar─▒n geli┼čmesini k─▒smen engellemi┼č. Danimarka ve Hollanda’da ise herhangi bir yasal engel olmamakla beraber, ┼čimdiye kadar hi├ž menkul k─▒ymetle┼čtirme uygulamas─▒ g├Âr├╝lmemi┼č. Avusturya, ─░sve├ž, Norve├ž gibi ├╝lkelerde yasalar, menkul k─▒ymetle┼čtirmeyi engelleyen h├╝k├╝mler i├žeriyor. Bu ├╝lkelerde farkl─▒ uygulamalar ve yasal engeller olmakla beraber, ipotek kredisi sa─člayan devlet bankalar─▒n─▒n varl─▒─č─▒ da ipote─če dayal─▒ menkul k─▒ymet ihrac─▒n─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de engelliyor.