Toki Ba┼čvuru ┼×artlar─▒ Ve ─░stenilen Belgeler

19 Ekim 2007

TOK─░ ALT GEL─░R GRUBU BA┼×VURU ┼×ARTLARI

Projeye ba┼čvuru yapabilmek i├žin, ba┼čvuru sahibinin;

1.┬á┬á┬á┬á┬á┬á T.C. vatanda┼č─▒ olmas─▒,

2.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Projenin bulundu─ču il /il├že s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde en …..y─▒ld─▒r ikamet ediyor olmas─▒, veya projenin bulundu─ču il veya il├že n├╝fusuna kay─▒tl─▒ olmas─▒,

  • ┼×ehit Aileleri, Maluller ile Dul ve Yetimleri kategorisinde ba┼čvuracaklar─▒n en az┬á┬á 5 (be┼č ) y─▒ld─▒r ikamet ediyor olmas─▒ veya il/il├že n├╝fusuna kay─▒tl─▒ olmas─▒ gerekmektedir.

3.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Toplu Konut ─░daresinden┬á konut sat─▒n almam─▒┼č olmas─▒ ve Toplu Konut ─░daresinden konut kredisi kullanmam─▒┼č olmas─▒, (┼×ehit Aileleri, Maluller ile Dul ve Yetimleri kategorisi hari├ž) 4.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Kendisine e┼čine ve/veya velayeti alt─▒ndaki ├žocuklara ait tapuda kay─▒tl─▒ ba─č─▒ms─▒z herhangi bir gayrimenkul├╝n olmamas─▒, (┼×ehit Aileleri, Maluller ile Dul ve Yetimleri kategorisi hari├ž) 5.┬á┬á┬á┬á┬á┬á 30 ya┼č ve ├╝zerinde olmas─▒ gerekmekte olup, ancak,

  • E┼či vefat etmi┼č olan ├žocuklu dul bayanlarda ya┼č ┼čart─▒ aranmamaktad─▒r.
  • Babas─▒ veya hem babas─▒ hem de annesi vefat etmi┼č yetim bayanlarda (bekar)┬á ya┼č ┼čart─▒ 25 ya┼č ve ├╝zeri olarak belirlenmi┼čtir.

6.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ayl─▒k hane halk─▒ gelirinin, en fazla net 1.090 YTL. olmas─▒, (Ba┼čvuru sahibinin, e┼činin ve velayeti alt─▒ndaki ├žocuklar─▒n─▒n g─▒da, yol, vs. her t├╝rl├╝ ald─▒klar─▒ yard─▒mlar dahil olmak ├╝zere toplam hane halk─▒ ayl─▒k net gelirinin en fazla 1.090 YTL. olmas─▒ gerekmektedir.) 7.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ayr─▒ca, yukar─▒daki ba┼čvuru ┼čartlar─▒na sahip olan;

  • ÔÇť┼×ehit Aileleri, Maluller ile Dul ve YetimlerininÔÇŁ ,
  • ÔÇť─░stiklal Sava┼č─▒ Gazisi,┬á Kore Gazisi , K─▒br─▒s ve Vatani Hizmet GazilerininÔÇŁ ,
  • ÔÇťDi─čer al─▒c─▒ adaylar─▒n─▒nÔÇŁ

Ba┼čvurular─▒ ayr─▒ olarak 3 kategoride kabul edilecektir.8.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bir hane halk─▒ ad─▒na, yani ki┼činin kendisi, e┼či ve velayeti alt─▒ndaki ├žocuklar─▒ ad─▒na yaln─▒zca bir adet ba┼čvuru yap─▒labilecektir.

BA┼×VURU ─░├ç─░N GEREKL─░ B─░LG─░ VE┬á BELGELER :

Ba┼čvuru sahipleri,

  • N├╝fus C├╝zdan─▒ fotokopisini,
  • Ba┼čvuru sahibinin ad─▒na ve ikametgah ilm├╝haberinde yer alan adresine g├Âre d├╝zenlenmi┼č bir adet fatura (son 3 aya ait do─čalgaz, elektrik, su, telefon vs.) fotokopisini, (Ba┼čvuru sahibinin ad─▒na kay─▒tl─▒ fatura bulunmamas─▒ durumunda, ba┼čvuru sahibinin e┼činin, ├žocuklar─▒n─▒n, annesinin ve/veya babas─▒n─▒n ad─▒na ikametgah ilm├╝haberi adresine g├Âre d├╝zenlenmi┼č fatura da kabul edilecektir.)
  • ─░kametgah ilm├╝haberini,………..il/il├že s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde en az ……. y─▒ld─▒r┬á ikamet etti─čine dair),

(┼×ehit Aileleri, Maluller ile Dul ve Yetimleri kategorisinde ba┼čvuranlar 5 (be┼č ) y─▒ll─▒k ikametgah ilmuhaberi ibraz edecektir.

  • T.C. Kimlik Numaralar─▒n─▒, (Aile bireylerinin)
  • Ayr─▒ca,
  • ┼×ehit Aileleri, Maluller ile Dul ve Yetimleri, kredi kullan─▒m durumuna g├Âre ┬áT.C. Emekli Sand─▒─č─▒ndan alacaklar─▒ ÔÇťBelgeyiÔÇŁ
  • GazilerÔÇÖde┬á T.C. Emekli Sand─▒─č─▒ Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden┬á alacaklar─▒ ÔÇťGazi Kimlik BelgesiÔÇŁni,

─░braz edeceklerdir.

  • Ba┼čvuru sahipleri, Ba┼čvuru Formunda istenilen di─čer bilgileri vermekle y├╝k├╝ml├╝ olacak olup, ayr─▒ca ba┼čvuru formu imzalayarak kendisinin, e┼činin ve velayeti alt─▒ndaki ├žocuklar─▒n─▒n kira, faiz geliri vb gelirinin olmad─▒─č─▒n─▒ beyan edecektir.┬á
KURA SONRASI ─░BRAZ ED─░LECEK BELGELER:
  • 1. kategori ┼×ehit Aileleri, Maluller ile Dul ve Yetimleri,
  • 2. kategori Gaziler,
  • 3.kategoride kura ├žekili┼činde asil ve yedek hak sahibi olarak belirlenen vatanda┼člar,

Her ├╝├ž kategoriye dahil olanlar, a┼ča─č─▒da yer alan evraklar─▒ ilan edilen tarihlerde┬á ibraz ederek ba┼čvuru ┼čartlar─▒na sahip olduklar─▒n─▒ kan─▒tlayacaklard─▒r. Kan─▒tlayamayanlar─▒n haklar─▒ iptal edilecektir.

  • N├╝fus M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden onayl─▒ vukuatl─▒ n├╝fus kayd─▒,
  • Hane halk─▒ gelirinin en fazla net 1.090 YTL oldu─čunu kan─▒tlayan gelir belgeleri,
  • ┬á
    • Ba┼čvuru sahibi evli ise┬á kendisi, e┼či, velayeti alt─▒ndaki ├žocuklar─▒ndan ├žal─▒┼čan varsa kendisinin e┼činin ve velayeti alt─▒ndaki ├žocuklar─▒n─▒n ayr─▒ ayr─▒ gelirini kan─▒tlayan belgeler (tabi olarak ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ sosyal g├╝venlik kurumlar─▒ndan ├žal─▒┼čt─▒─č─▒na dair al─▒nan belgeler ile maa┼č bordrolar─▒, maa┼č belgeleri, vb.)
  • ┬á
    • Ba┼čvuru sahibi, e┼či veya velayeti alt─▒ndaki ├žocuklardan herhangi biri ├žal─▒┼čm─▒yorsa Emekli Sand─▒─č─▒, SSK ve Ba─čkurÔÇÖdan ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒na dair belgeleri,
  • ─░l veya il├že Tapu Sicil M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden ba┼čvuru sahibinin, kendisine, e┼čine ve/veya velayeti alt─▒ndaki ├žocuklar─▒na┬á ait tapuda kay─▒tl─▒ herhangi bir ba─č─▒ms─▒z gayrimenkul├╝n bulunmad─▒─č─▒na dair belgeyi,

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á (┼×ehit Aileleri, Maluller ile Dul ve Yetimleri kategorisi hari├ž)─░braz edecektir.
Yukar─▒da yer alan belgeler d─▒┼č─▒nda gerekli g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde ek belgeler istenebilecektir.

1. KATEGOR─░DE EVRAK ─░BRAZ EDEREK HAK SAH─░B─░ OLANLARDAN TOPLU KONUT FONUNDAN ┼×EH─░T A─░LELER─░, MALULLER ─░LE DUL VE YET─░MLER─░NE A├çILACAK FA─░ZS─░Z KONUT KRED─░S─░NDEN YARARLANMAK ─░STENMES─░ DURUMUNDA;
  • ┬áArac─▒ Bankan─▒n T.C. Ziraat Bankas─▒ A.┼×. olmas─▒ halinde;
    • ─░lan edilen tarihler aras─▒nda kura ile belirlenen konuta ili┼čkin ÔÇťKonut Tahsis BelgesiÔÇŁni ilgili Banka ┼×ubesinden temin edecektir
    • Hak sahibine ili┼čkin bilgiler ile ÔÇťKonut Tahsis BelgesiÔÇŁ, ilgili Temerk├╝z Banka ┼čubesi taraf─▒ndan T.C. Ziraat Bankas─▒ A.┼×. Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne ula┼čt─▒r─▒lacakt─▒r.
    • T.C. Ziraat Bankas─▒ A.┼×. Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ hak sahibine ili┼čkin kredi talebini Toplu Konut ─░daresi Ba┼čkanl─▒─č─▒na iletecek ve a├ž─▒lacak olan kredi tutar─▒ konut bedelinden mahsup edilecektir. Bakiye bor├ž kalmas─▒ durumunda 120 ay vadeyle ├Âdenecektir. Ancak, se├žilen konutun bedelinin kredi tutar─▒ndan d├╝┼č├╝k olmas─▒ durumunda; sat─▒┼č bedeli d─▒┼č─▒nda kalan masraflar ve vergiler dikkate al─▒narak kredi ├Âdemesi yap─▒l─▒r ve bu miktar kredi tutar─▒n─▒ ge├žemez.
  • Arac─▒ Bankan─▒n T.C. Ziraat Bankas─▒ A.┼×. d─▒┼č─▒nda ba┼čka bir banka olmas─▒ halinde;
    • ─░lan edilen tarihler aras─▒nda ilgili Banka ┼čubesinden┬á alacaklar─▒ ÔÇťKonut Tahsis BelgesiÔÇŁ ile birlikte T.C. Ziraat Bankas─▒ A.┼×. ┼×ubesine ba┼čvuracakt─▒r. Ba┼čvurular T.C. Ziraat Bankas─▒ A.┼×. ┼×ubesi taraf─▒ndan T.C. Ziraat Bankas─▒ A.┼×. Bireysel Krediler Daire Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖna iletilecektir.
    • ┬áT.C. Ziraat Bankas─▒ A.┼×. taraf─▒ndan ─░daremizden talep edilen kredi tutarlar─▒ konut sat─▒┼č─▒na arac─▒l─▒k eden Banka ┼čubesinde hak sahipleri ad─▒na a├ž─▒lan hesaba aktar─▒lmas─▒ i├žin ─░daremizce talimat verilir. Aktar─▒lacak olan kredi tutar─▒ konut bedelinden mahsup edilir, bakiye bor├ž kalmas─▒ durumunda┬á 120 ay vadeyle ├Âdenir. Ancak, se├žilen konutun bedelinin kredi tutar─▒ndan d├╝┼č├╝k olmas─▒ durumunda; sat─▒┼č bedeli d─▒┼č─▒nda kalan masraflar ve vergiler dikkate al─▒narak kredi ├Âdemesi yap─▒l─▒r ve bu miktar kredi tutar─▒n─▒ ge├žemez.
EVRAK ─░BRAZ EDEREK HAK SAH─░B─░ OLAN VE TOPLU KONUT FONUNDAN ┼×EH─░T A─░LELER─░NE, MAL├ťLLER─░ ─░LE DUL VE YET─░MLER─░NE A├çILACAK FA─░ZS─░Z KONUT KRED─░S─░N─░ KULLANMAKSIZIN 1. KATEGOR─░DE S├ľZLE┼×ME ─░MZALANMAK ─░STENMES─░ DURUMUNDA;

─░daremizce ilan edilecek tarihler┬á aras─▒nda, kura ile belirlenen konuta ili┼čkin pe┼činat bedelini yat─▒rarak s├Âzle┼čme imzalayacaklard─▒r.
S├Âz konusu ki┼čilere┬á bu sat─▒┼č kampanyas─▒ndan bir defaya mahsus olmak ├╝zere konut sat─▒┼č─▒ yap─▒lacakt─▒r.
Konutlar, 4.000.- YTL den ba┼člayan pe┼činat, 240 ay vadeli sabit taksit ├Âdemeli ve taksit ba┼člang─▒├žlar─▒ konut teslimlerini takip eden ay itibariyle ba┼člayacak ┼čekilde sat─▒lacakt─▒r.┬á

OTURMA KO┼×ULU ve DEV─░R ─░┼×LEMLER─░ ;

Alt gelir grubu projelerinde hak sahibi olup s├Âzle┼čme imzalayanlar konutlar─▒n─▒ bor├žlar─▒ bitene kadar devredemeyeceklerdir.Ayr─▒ca, s├Âzle┼čme imzalanan konut i├žin bor├ž bitene kadar, al─▒c─▒n─▒n veya ailesi i├žin┬á ikamet┬á ko┼čulu aranacak olup,┬á┬á al─▒c─▒n─▒n, kendisinin, e┼činin veya ├žocuklar─▒n─▒n┬á s├Âz konusu konutta ikamet etmediklerinin tespit edilmesi halinde s├Âzle┼čmeleri fesh edilecektir.Ger├že─če ayk─▒r─▒ beyanda bulunulmas─▒ halinde, kurada hak sahibi olanlar─▒n konut alma haklar─▒ iptal edilecektir. S├Âzle┼čme imzalanm─▒┼č ise s├Âzle┼čmeleri feshedilerek gerekli hallerde ├Âdenen pe┼činat tutarlar─▒ irat kaydedilecek ve ├Âdenen taksit tutarlar─▒ masraflar tahsil edildikten sonra faizsiz olarak iade edilecektir.

YOKSUL GRUBU BA┼×VURU ┼×ARTLARI

Projeye ba┼čvuru yapabilmek i├žin, ba┼čvuru sahibinin;1.┬á┬á┬á┬á┬á┬á T.C. vatanda┼č─▒ olmas─▒, 2.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Projenin bulundu─ču……… . il veya il├že s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde en az┬á┬á ………….. y─▒ld─▒r ikamet ediyor olmas─▒ veya projenin bulundu─ču il veya il├že n├╝fusuna kay─▒tl─▒ olmas─▒, 3.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Toplu Konut ─░daresinden┬á konut sat─▒n almam─▒┼č olmas─▒ ve Toplu Konut ─░daresinden konut kredisi kullanmam─▒┼č olmas─▒, 4.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Kendisine e┼čine ve/veya velayeti alt─▒ndaki ├žocuklara ait tapuda kay─▒tl─▒ herhangi bir gayrimenkul├╝n bulunmamas─▒, 5.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ba┼čvuru sahibinin 30 ya┼č ve ├╝zerinde olmas─▒, gerekmekte olup, ancak,

  • E┼či vefat etmi┼č olan ├žocuklu dul bayanlarda ya┼č ┼čart─▒ aranmamaktad─▒r.
  • Babas─▒ veya hem babas─▒ hemde annesi vefat etmi┼č yetim bayanlarda (bekar)┬á ya┼č ┼čart─▒ 25 ya┼č ve ├╝zeri olarak belirlenmi┼čtir.

6.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Sosyal G├╝venlik Kurumlar─▒na tabi olmamas─▒, ( SSK, Ba─č-Kur, Emekli Sand─▒─č─▒ÔÇÖna tabi olunmamas─▒) 7.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ye┼čil Kart sahipleri, 2022 Say─▒l─▒ Kanun kapsam─▒nda maa┼č alanlar ve 3294 Say─▒l─▒ Kanun kapsam─▒nda Sosyal Yard─▒mla┼čma ve Dayan─▒┼čmay─▒ Te┼čvik FonuÔÇÖndan yararlananlar kat─▒labilecektir. 8.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bir hane halk─▒ ad─▒na, yani ki┼činin kendisi, e┼či ve velayeti alt─▒ndaki ├žocuklar─▒ ad─▒na yaln─▒zca bir adet ba┼čvuru yap─▒labilecektir.

BA┼×VURU ─░├ç─░N GEREKL─░ BELGELER;
  • N├╝fus C├╝zdan─▒ fotokopisi,
  • ─░kametgah ilm├╝haberi (…………….. il veya il├že s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde ……….y─▒ld─▒r ikamet etti─čine dair ),
  • T.C. Kimlik Numaralar─▒, (Aile bireylerinin)
  • Ba┼čvuru Formunda istenilen di─čer bilgileri vermekle y├╝k├╝ml├╝ olacak olup, ayr─▒ca ba┼čvuru formu imzalayarak kendisinin, e┼činin ve velayeti alt─▒ndaki ├žocuklar─▒n─▒n kira, faiz geliri vb gelirinin olmad─▒─č─▒n─▒ beyan edecektir. ┬á
KURA SONRASI ─░BRAZ ED─░LECEK BELGELER:

Kurada, asil ve yedek olarak belirlenenler a┼ča─č─▒da yer alan evraklar─▒ ilan edilen tarihlerde┬á ibraz ederek ba┼čvuru ┼čartlar─▒na sahip olduklar─▒n─▒ kan─▒tlayacaklard─▒r. Kan─▒tlayamayanlar─▒n haklar─▒ iptal edilecektir.1.┬á┬á┬á┬á┬á┬á N├╝fus M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden onayl─▒ vukuatl─▒ n├╝fus kayd─▒n─▒, 2.┬á┬á┬á┬á┬á┬á ─░l veya il├že Tapu Sicil M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden ba┼čvuru sahibinin, kendisine, e┼čine ve velayeti alt─▒ndaki ├žocuklar─▒na┬á ait tapuda kay─▒tl─▒ herhangi bir ba─č─▒ms─▒z gayrimenkul├╝n bulunmad─▒─č─▒na dair belgeyi, 3.┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ye┼čil Kart─▒ olmayanlar, Sosyal Yard─▒mla┼čma FonuÔÇÖndan Yararlanmayanlar, 2022 say─▒l─▒ Kanun kapsam─▒nda maa┼č almayanlar ; Emekli Sand─▒─č─▒, Ba─čkur┬á ve SSKÔÇÖdan ba┼čvuru tarihi itibariyle e┼činin ve kendisinin ili┼či─či olmad─▒─č─▒na dair belgeleri,

  • Sosyal Yard─▒mla┼čma ve Dayan─▒┼čma FonuÔÇÖndan yararlananlar, FonÔÇÖdan yararland─▒klar─▒na ili┼čkin …………. ─░li Valili─činden veya ─░l├že Kaymakaml─▒klar─▒ndan al─▒nacak belgeyi,
  • 2022 say─▒l─▒ Kanun kapsam─▒nda maa┼č alanlar─▒n ÔÇťMaa┼č Kimlik Kart─▒ÔÇŁ fotokopisini,
  • Ye┼čil Kart sahipleri, Ye┼čil Kart─▒n ├Ân sayfas─▒ ile vize yap─▒lm─▒┼č b├Âl├╝m├╝n├╝n fotokopisini,

─░braz edecektir.Yukar─▒da yer alan belgeler d─▒┼č─▒nda gerekli g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde ek belgeler istenebilecektir.

OTURMA KO┼×ULU ve DEV─░R ─░┼×LEMLER─░ ;

Yoksul grubu projelerinde hak sahibi olup s├Âzle┼čme imzalayanlar konutlar─▒n─▒ bor├žlar─▒ bitene kadar devredemeyeceklerdir.Ayr─▒ca, s├Âzle┼čme imzalanan konut i├žin bor├ž bitene kadar, al─▒c─▒n─▒n veya ailesi i├žin┬á ikamet┬á ko┼čulu aranacak olup,┬á┬á al─▒c─▒n─▒n, kendisinin, e┼činin veya ├žocuklar─▒n─▒n┬á s├Âz konusu konutta ikamet etmediklerinin tespit edilmesi halinde s├Âzle┼čmeleri fesh edilecektir.Ger├že─če ayk─▒r─▒ beyanda bulunulmas─▒ halinde, kurada hak sahibi olanlar─▒n konut alma haklar─▒ iptal edilecektir. S├Âzle┼čme imzalanm─▒┼č ise s├Âzle┼čmeleri feshedilerek gerekli hallerde ├Âdenen pe┼činat tutarlar─▒ irat kaydedilecek ve ├Âdenen taksit tutarlar─▒ masraflar tahsil edildikten sonra faizsiz olarak iade edilecektir.┬á

M├╝lkiyet Rejimi Ve Arazi Kay─▒t Sistemi

18 Ekim 2007

II. M├ťLK─░YET REJ─░M─░ VE ARAZ─░ KAYIT S─░STEM─░
 
A. MEDEN─░ KANUNDAN ├ľNCEK─░ DURUM
┬á1858 tarihli Arazi Kanunnamesinin kabul├╝ne kadar olan devrede ge├žerli olan toprak m├╝lkiyeti anlay─▒┼č─▒, kural olarak ─░slam m├╝lkiyet anlay─▒┼č─▒d─▒r. Ancak ilerde de g├Âr├╝lece─či gibi, Osmanl─▒ devrinde mahalli ve milli ├Ârf ve gelenekler g├Âz ├Ân├╝nde tutularak padi┼čahlar─▒n irade ve fermanlar─▒yla ├Âzellikle miri arazide ├Ârfi┬á bir hukuk d├╝zeni olu┼čturulmu┼čtur.
 
  1. İslam Toprak Hukuku

a)─░slam Toprak Hukuku Anlay─▒┼č─▒:

┬á─░slam hukuku, ta┼č─▒n─▒r mallarda oldu─ču gibi, toprak ├╝zerinde de ├Âzel m├╝lkiyet hakk─▒n─▒ tan─▒m─▒┼čt─▒r. KurÔÇÖanÔÇÖda ├že┼čitli ayetlerde yer alm─▒┼č bulunan toprak (arazi) dahil her ┼čeyin maliki AllahÔÇÖt─▒r h├╝km├╝nden islam─▒n ├Âzel m├╝lkiyet hakk─▒n─▒ tan─▒mad─▒─č─▒ sonucuna varmak do─čru de─čildir. Her ┼čeyin maliki AllahÔÇÖt─▒r h├╝km├╝ Allah─▒n ger├žek malik, ki┼čilerin ise mecazi malik olduklar─▒ ┼čeklinde anla┼č─▒lmal─▒d─▒r. Ger├žekten ─░slam dini ki┼čilerin ├Âzel m├╝lkiyet hakk─▒n─▒ tan─▒m─▒┼č, buna uymay─▒ emretmi┼čtir. Hz. Peygamber de fetihlerde s─▒k s─▒k m├╝lk tevcih ve iktalar─▒nda bulunmu┼čtur. Bu arada ├Âzellikle sava┼člar sonunda fethedilen yerlerin 1/5ÔÇÖi BeytulmalÔÇÖe (Devlet Hazinesi) b─▒rak─▒ld─▒ktan sonra 4/5 ├╝ sava┼čta yararl─▒k g├Âsteren komutan ve askerlere da─č─▒t─▒l─▒rd─▒. Kurana g├Âre fethedilen ├╝lke arazisi ganimet say─▒l─▒r ve bunun mutlaka 1/5ÔÇÖi Allah─▒n Resulune, h─▒s─▒mlar─▒na, yetimlere, yoksullara ve yolculara ay─▒rmak gerekirdi.

┬áGanimet, zorla, sava┼č yoluyla al─▒nan mald─▒r. Ganimet topraklar─▒n─▒n 4/5ÔÇÖ├╝, genellikle sava┼čanlara kat─▒lanlara da─č─▒t─▒lm─▒┼č ve b├Âylece bunlar─▒n toprak ├╝zerinde ├Âzel m├╝lkiyet haklar─▒ do─čmu┼čtur. Ancak bu kural mutlak bir kural de─čildi. Sultan topra─č─▒n ├ž─▒plak m├╝lkiyetini devlete mal ederek, sadece zilyetli─čini ma─člup toprak sahiplerine b─▒rakabilirdi. Bu suretle eskiden malik olan toprak sahibi fetihten sonra sadece zilyet, hazine ise ├ž─▒plak m├╝lkiyet sahibi haline gelmi┼č bulunuyordu.

┬á─░slam devletlerinde ilk zamanlarda, toprak m├╝lkiyetin en kolay kazan─▒l─▒┼č tarz─▒ fetihlerdi. ─░slamla sava┼č halindeki ├╝lkeler sava┼č yoluyla fethedildi─či gibi bar─▒┼č yoluyla da elde edilebiliyordu. Sava┼č yoluyla kazan─▒lan topraklara ÔÇťganimet arazisiÔÇŁ bar─▒┼č yoluyla kazan─▒lan topraklara ÔÇťFeyy arazisiÔÇŁ denirdi.

┬á─░slam hukukunda m├╝lkiyet hakk─▒ ├že┼čitli s─▒n─▒fland─▒rmalara tabi tutulmu┼čtur. her ┼čeyden ├Ânce m├╝lkiyet bu hakk─▒n malike tan─▒d─▒─č─▒ yetkiler y├Ân├╝nden ÔÇťTam M├╝lkiyetÔÇŁ ve ÔÇťEksik M├╝lkiyetÔÇŁ olmak ├╝zere ikiye ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Tam m├╝lkiyet bir ┼čeyin hem ayn─▒n─▒, hem de menfaatini yani kullanma ve yararlanma yetkisi sa─člayan m├╝lkiyet ├že┼čididir.
─░slam hukukunda tam m├╝lkiyet hakk─▒ malike ├╝├ž t├╝rl├╝ yetki tan─▒maktad─▒r. Bunlar Tasarruf (menfaat=kullanma ve yararlanma) elde bulundurma (zilyetlik) ve rakabe (kuru veya ├ž─▒plak m├╝lkiyet) Rakabe m├╝lkiyet konusu olan e┼čya ├╝zerindeki hakimiyet yetkisidir. Bu ├╝├ž yetki bu m├╝lkiyet ├že┼čidinde tek bir ki┼čide bulunmaktad─▒r.

┬áEksik M├╝lkiyet, m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n i├žerdi─či yetkilerin ayr─▒larak farkl─▒ ki┼čilerde olmas─▒d─▒r bu nedenle ─░slam hukukunda m├╝lkiyet hakk─▒ kendi i├žinde ba┼čka bir ayr─▒ma daha tabi tutul mu┼čtur. Bu ayr─▒m Rakabe M├╝lkiyeti=E┼čya M├╝lkiyeti ve Menfaat M├╝lkiyetidir.Rakabe m├╝lkiyetinde malik yaln─▒zca kuru ├ž─▒plak m├╝lkiyet hakk─▒na sahiptir ondan yararlanma ve kullanma hakk─▒na sahip de─čildir, menfat m├╝lkiyetinde ise malik e┼čyan─▒n ayn─▒na sahip de─čildir o sadece o e┼čyay─▒ kullanma elinde bulundurma ve ondan yararlanma hakk─▒na sahiptir. Bundan dolay─▒ menfaat m├╝lkiyeti de rakabe m├╝lkiyeti gibi eksik┬á m├╝lkiyettir. Malikin bir ki┼či veya birden ├žok ki┼či olmas─▒na g├Âre de bireysel m├╝lkiyet ile toplu m├╝lkiyet kabul edilmi┼čtir.

b)─░slamda Toprak M├╝lkiyeti ve ├çe┼čitleri:

─░slam hukukunda toprak m├╝lkiyeti genel olarak ikiye ayr─▒l─▒r: M├╝lk topraklar ve m├╝lk olmayan topraklar.

(1)M├╝lk Topraklar (Arazi-i Memluke)
M├╝lk topraklar ki┼čilerin ├Âzel m├╝lkiyetine tabi olan topraklard─▒r. Malik bunlar ├╝zerinde tasarruf, kullanma ve yararlanma, hakimiyetinde bulundurma ve di─čer yetkilere sahiptir. K─▒saca bug├╝nk├╝ anlamda ├Âzel m├╝lke konu topraklard─▒r. Malik bu topra─č─▒ diledi─či kullan─▒r, yararlan─▒r, rehnedebilir, kiraya verebilir. M├╝lk topraklar aras─▒nda ├Âzellikle yerle┼čme yerlerindeki ev yerleri, arsa gibi ta┼č─▒nmazlar yer al─▒r.

┬áBa┼člang─▒├žta tar─▒msal m├╝lk topraklar─▒n─▒n en ├Ânemli b├Âl├╝m├╝n├╝ ÔÇť├ľ┼č├╝rl├╝ TopraklarlaÔÇŁ ÔÇťHara├žl─▒ TopraklarÔÇŁ olu┼čturmaktayd─▒. ├ľ┼č├╝rl├╝ topraklar (arazi-i ├Â┼č├╝riye) sava┼člarda fethedilen yerlerden askerlere m├╝lk olarak verilen topraklarla oralarda fetihten ├Ânce yerle┼čmi┼č bulunan M├╝sl├╝man halk─▒n m├╝lkiyetinde olan araziler olu┼čmaktad─▒r. Bu suretle kendilerine arazi b─▒rak─▒lanlardan her y─▒l ├Âs├╝r ad─▒yla ├╝r├╝n├╝n 1/10 k─▒sm─▒ al─▒n─▒rd─▒. ├ľ┼č├╝r bir vergi de─čil, zekat bi├žimiydi.

┬áFetihler bazen bar─▒┼č yoluyla da ger├žekle┼čebilmekteydi. Sava┼ča gerek olmadan kendi r─▒zalar─▒yla gayri M├╝slimler ─░slam y├Ânetimini kabul etmekteydi. Topraklar─▒n─▒n kendi m├╝lkiyetlerine b─▒rak─▒lmas─▒n─▒ ┼čart ko┼čarlard─▒. Bu ┼čart─▒n kabul edilmesi halinde fethedilen yerdeki topraklar M├╝sl├╝man olmayan yerli halka b─▒rak─▒lmaktayd─▒. Bunlardan her y─▒l hara├ž ad─▒yla bir vergi al─▒n─▒rd─▒. Al─▒nan bu vergi sebebiyle bu topraklara ÔÇť Hara├žl─▒ TopraklarÔÇŁ ad─▒ verilir.

┬á─░slam hukuku mevat (├Âl├╝) araziyi imar ve ihya etmek suretiyle tar─▒ma elveri┼čli hale getiren kimselere bunlar ├╝zerinde ├Âzel m├╝lkiyet hakk─▒ tan─▒m─▒┼čt─▒r.

(2)M├╝lk Olmayan Topraklar:
M├╝lk olmayan topraklar aras─▒nda memleket topraklar─▒ ile mevat topraklar─▒ yer al─▒r.

┬áMemleket topraklar─▒ ├╝zerinde m├╝lkiyet rejimi, ├Âzel bir stat├╝ye sahiptir. Ger├žekten bunlar ├╝zerindeki m├╝lkiyet hakk─▒, modern m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n i├žerdi─či yararlanma, kullanma, tasarruf gibi yetkileri b├Âlerek ikiye ay─▒rm─▒┼č ve bunlar─▒n her biri ba─č─▒ms─▒z m├╝lkiyet hakk─▒na konu olmu┼čtur. Bunlara rakabe m├╝lkiyeti ve menfaat m├╝lkiyeti ad─▒ verilmi┼čtir. Memleket toraklar─▒nda rakabe yani kuru m├╝lkiyet hakk─▒ devlete; menfaat m├╝lkiyeti hakk─▒ ise fertlere tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Menfaat m├╝lkiyeti┬á arazinin kullan─▒lmas─▒, ├╝r├╝nlerin toplan─▒p al─▒nmas─▒d─▒r.
 
┬áMevat arazi tar─▒ma elveri┼čli olmayan bo┼č, ├Âl├╝ topraklara verilen add─▒r. Bunlar kayal─▒k, ta┼čl─▒k,batakl─▒k,├žal─▒l─▒k vb. gibi tar─▒ma elveri┼čli olmayan araziler ├Ârnek olarak g├Âsterilebilir.

─░slamda m├╝lk olmayan topraklar aras─▒nda vak─▒f topraklarla metruk topraklar da say─▒labilir.

2. Osmanl─▒ Devletinde Arazi Rejimi

┬áOsmanl─▒ Devletinin kurulu┼č b├╝nyesine egemen olan asker devlet anlay─▒┼č─▒ ve bu anlay─▒┼č ├╝zerine oturtulmu┼č merkezi ve mahalli y├Ânetimler arazi rejiminin d├╝zenlenmesinde etkili olmu┼čtur. Devlet arazisinin ÔÇťMiri AraziÔÇŁnin idare ve tasarrufunda Padi┼čah 1. Murat devrinde ba┼člayan Timar, Zeamet ve Has usul├╝ d├╝zenlemenin ├Âzelli─čini olu┼čturmu┼čtur. B├Âylece ├╝lkenin idari ve m├╝lki taksimat─▒n─▒n gere─či olarak beylerbeyi ile sancakbeylerine m├╝lki ve askeri g├Ârevler verilmi┼čtir. Bunlar y├╝klendikleri g├Ârevleri yaparlarken Timar, Zeamet ve Has m├╝essesisinden yararlan─▒lm─▒┼č ve b├Âylece bu m├╝essese arazi rejimimize idari y├Ânden adeta ├Âzerklik kazand─▒r─▒┼čt─▒r.

Ge├žmi┼čte Devletin yap─▒s─▒na egemen olan bu g├Âr├╝┼č├╝n sonucu olarak Miri Arazinin kullanma ve yararlanma hakk─▒n─▒ eski ve al─▒┼č─▒lm─▒┼č deyimiyle m├╝lkiyet menfaat─▒n─▒ ki┼čilere vermek timar ve zeamet sahiplerine tan─▒nan yetkidir. Yani Miri Arazinin kuru ├ž─▒plak m├╝lkiyetine eski ad─▒yla rakabesine sahip olan Devlet, bunlardan yararlan─▒p kullanma hakk─▒ ise menfaat m├╝lkiyeti kapsam─▒nda timar ve zeamet sahiplerine aittir. Timar, Zeamet ve Has sahiplerine Devlet Hazinesinden ├Âdeme yap─▒lmad─▒─č─▒ gibi ├Â┼č├╝r ad─▒ alt─▒nda┬á┬á vergi ve intikal har├žlar─▒ al─▒nmaktad─▒r.

a)Timar
┬áGerekti─či zaman sava┼ča giderek askeri hizmet g├Ârmek ├╝zere bir kimseye verilen arazidir.┬á Has─▒lat─▒ 3000 ak├žeden 20000 ak├žeye kadar olanlara Timar sahibi denmi┼čtir.

b) Zeamet
┬áAskeri g├Âreve kar┼č─▒l─▒k a┼čari ┼čeriyesi vergisi bir kimseye verilen arazidir.Bu kimseye de zeamet sahibi denir. Geliri 20000 ak├žeden 100000 ak├žeye kadar olanlar Zeamettir.

c) Has
┬á─░lke olarak padi┼čaha ve saltanat hanedan─▒na ve bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda g├Ârevlerinin devam─▒ s├╝resince vezirlere, beylerbeyi ve sancakbeyleri gibi ├╝st d├╝zey g├Ârevlilere yap─▒lan tahsisdir. Has─▒lat─▒ 100000 ak├žeden fazla olana Has denilmi┼čtir

┬áTimar ve Zeamet sahiplerinin Miri Arazi ├╝zerindeki tasarruf yetkileri onlar i├žin ┼čahsi bir hak olmaktan ├Âte yerine getirdikleri hizmetin kar┼č─▒l─▒─č─▒ say─▒l─▒rd─▒. Timar ve Zeamet sahiplerine Devlet taraf─▒ndan tan─▒nm─▒┼č olan bu hak ve yetkilerin kar┼č─▒l─▒─č─▒, memleket savunmas─▒ ve yeni sava┼člar halinde asker yeti┼čtirmek ve techizat─▒n─▒ sa─člamak y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ olmu┼čtur.

┬áTimar ve Zeamet sahiplerinin kendi dirlikleri i├žindeki miri araziyi ki┼čilere ├Â┼č├╝r ad─▒ alt─▒nda al─▒nan para kar┼č─▒l─▒─č─▒nda tefviz etmek ve tefviz edilen kimseye sipahi senedi veya temess├╝k denilen tasarruf belgesi vermek yetkileri 1839 tarihine kadar devam etmi┼čtir. Zamanla gerileyen ve bozulan bu idare bi├žimi faydal─▒ olmaktan ├ž─▒kt─▒─č─▒ i├žin Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun g├Ârkemli d├Âneminin bu uygulamas─▒ tanzimat─▒n ilan─▒yla ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

d) M├╝ltezim ve Muhas─▒llar
┬áTanzimat ─░lan─▒n─▒ m├╝teakip kald─▒r─▒lan timar sisteminin ve ona sahip olanlar─▒n Miri arazi ├╝zerindeki yetkileri m├╝ltezim ve muhas─▒llara verilmi┼čtir. Ancak m├╝ltezim ve muhas─▒llar bu yetkiyi 1847 tarihine kadar timar ve zeamet sahipleriyle birlikte kullanm─▒┼člard─▒r. M├╝ltezim ve muhass─▒llar bu tarihten sonrad─▒r ki g├Ârevlerini 1858 tarihli Arazi Kanunu ├ž─▒kana kadar tek ba┼člar─▒na devam ettirmi┼člerdir.

(1) M├╝ltezim : Bir k├Ây ve kasaban─▒n yani belli bir b├Âlgenin a┼čar ve r├╝sum ad─▒ alt─▒ndaki gelirini ├╝st├╝ne alan ve buna kar┼č─▒l─▒k devlete belli miktarda pe┼čin para ├Âdeyen kimsedir.

(2) Muhass─▒l : Bir kaza veya sanca─č─▒n veyahut vilayetin g├╝venli─čini sa─člayan ve Devlet gelirlerinin tahsilat─▒ yetkisi verilen g├Ârevlidir.

Daha sonralar─▒ m├╝ltezim ve muhass─▒llar─▒n para almak yetkilerinin sebep oldu─ču kar─▒┼č─▒kl─▒klardan ve olumsuzluklardan ├Ât├╝r├╝ bozulan d├╝zenin devlet mallar─▒n─▒ ya─čmalamaya m├╝sait bu bi├žimin ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ amac─▒yla 7 Cemaziyelula 1847 tarihli tebli─č ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu tebli─č miri araziye ili┼čkin muamelelerin y├╝r├╝t├╝lmesindeki uygun ┼čekil ┼čart─▒n─▒, tasarruf belgesi olarak verilecek senetlerin Defterhanei Amire kaleminde kayd─▒n─▒n yap─▒lmas─▒nda ve m├╝h├╝r ile tasdik edilmi┼č olmas─▒nda bulmu┼čtur. B├Âylece gayrimenkullerin ├Âzel bir sicile tapu siciline kaydedilmesi fikrinin temelleri at─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu tebli─č ayn─▒ zamanda Tapu Nizamnamesinin dayana─č─▒ olmu┼čtur.

┬áTapu Senedat─▒ Hakk─▒nda Talimat: Tapu Nizamnamesinden sonra ├ž─▒kar─▒lan 1860 tarihli bu talimatla, 1858 tarihli Arazi Kanunu ile 1860 tarihli Tapu Nizamnamesinin uygulamalar─▒na a├ž─▒kl─▒k ve kolayl─▒k sa─članmas─▒ amac─▒ g├╝d├╝lm├╝┼čt├╝r.

3. M├╝lkiyetleri A├ž─▒s─▒ndan Osmanl─▒ Toprak Sistemi

-Devletin m├╝lkiyetindeki topraklar (Miri Arazi)
-├ľzel M├╝lkiyet Say─▒labilecek Topraklar
-Vak─▒f Topraklar

┬áBu s─▒n─▒flamada daha sonra Arazi Kanunnamesi ile ayr─▒ bir s─▒n─▒f olarak belirtilmi┼č olan metruk ve mevat arazide miri arazi kapsam─▒nda de─čerlendirilmi┼čtir.

Arazi Kanunnamesi bir giri┼č (├╝├ž bab) ve bir sons├Âz b├Âl├╝mlerine ayr─▒lm─▒┼č olan 132 maddeden ibaret bir kanundur. Arazi Kanunu araziyi;

-M├╝lk Arazi,
-Miri Arazi,
-Vak─▒f Arazi,
-Metruk Arazi,
-Mevat Arazi, ┼čeklinde be┼č ├že┼čide ay─▒rm─▒┼čt─▒r (Md.1).

Ancak, bu be┼č ├že┼čit arazinin hepsine ili┼čkin h├╝k├╝mleri kapsam─▒na almam─▒┼čt─▒r. Be┼č ├že┼čit araziden biri olan “M├╝lk Arazi” ye ili┼čkin h├╝k├╝mler, “F─▒k─▒hÔÇŁ Kitaplar─▒ ve “Mecelle”┬á taraf─▒ndan d├╝zenlenmi┼čtir. Bu husus, Arazi Kanununun 2. maddesinde: “M├╝lk Arazide cereyan edecek ahkam ve muamelat, F─▒k─▒h kitaplar─▒yla Mecellede yer ald─▒─č─▒ cihetle bu kanunda bahis olunmayacakt─▒r.” denilerek ifade edilmi┼čtir.

┬áTemyiz Mahkemesi (Yarg─▒tay) 4 A─čustos 1327 (1911) tarihli bir karar─▒nda “M├╝lk Arazide Mecelle h├╝k├╝mleri caridir. Arazi Kanunu bu ├že┼čit arazide uygulanmaz…”demi┼čtir.

a) M├╝lk Arazi

M├╝lk arazi, ona malik olan kimseye en geni┼č anlam─▒ ile kullanma, yararlanma hakk─▒ veren ve m├╝lkiyet hakk─▒na ili┼čkin mutlak tasarruf yetkisi sa─člayan bir arazi ├že┼čididir ki, malik, topra─č─▒n hem m├╝lkiyetine ve hem de ona tasarruf etmenin mutlak ve inhisar─▒ yetkisine sahip bulunmaktad─▒r. Bu ├že┼čit araziye “Arazi-i Meml├╝ke” de denilmektedir.

M├╝lk arazisinin sahibi, kanunun ├žizdi─či s─▒n─▒rlar i├žinde kalmak kayd─▒yla arazisini ├Âzel hukuk h├╝k├╝mlerine g├Âre temlik ve terkin etmek, ba─č─▒┼člamak, vak─▒f ve vasiyet konusu yapmak gibi geni┼č tasarruf yetkisini kullanabilir. Di─čer taraftan, malikin vefat─▒ halinde, “Feraiz” h├╝k├╝mlerine g├Âre miras├ž─▒lar─▒na intikal edebilir.

Arazi Kanununun 2. maddesi, M├╝lk Araziyi d├Ârt ├že┼čide ay─▒rm─▒┼čt─▒r. Di─čer bir deyi┼čle bir araziye m├╝lk arazi niteli─čini kazand─▒ran sebep ve ┼čartlara yer verilmi┼čtir.

(1) K├Ây ve kasaba i├žinde bulunan araziler
Miktar─▒ ne olursa olsun k├Ây ve kasabalar─▒n i├žinde bulunan araziler ile k├Ây ve kasabalar─▒n biti┼či─činde olmakla birlikte miktar─▒ yar─▒m d├Ân├╝m├╝ ge├žmeyen ve s├╝kna┬á (oturma) ile tetimme-i s├╝kna (oturulan yeri tamamlayan) mahiyetteki yerler m├╝lk arazi say─▒l─▒rd─▒. Ancak Arazi Kanunnamesinin 2. maddesinde belirtilen bu k├Âyler ve kasabalar yeni kurulmu┼č olanlar de─čil kadimden beri mevcut olan k├Ây ve kasabalard─▒r.

(2) Temlik-i sahihler yoluyla edinilen arazi
Temlik-i sahih, kamu yarar─▒n─▒n mevcudiyeti halinde padi┼čah─▒n iznine dayanarak miri araziden belli bir k─▒sm─▒n tefrik edilerek, bedeli pe┼čin al─▒nmak suretiyle fertlere sat─▒lmas─▒d─▒r. Temliki sahihi bug├╝nk├╝ anlamda sat─▒┼č akdi olarak nitelenebilir.

(3) Arazi-i ├ľ┼čriye (├ľ┼č├╝rl├╝ Arazi)
M├╝lk Arazinin ├╝├ž├╝nc├╝ ├že┼čidi olan arazi-i ├Â┼čriye, sava┼čla kazan─▒lan ve ganimlere temlik olunan yerlerdir ki has─▒lat─▒n─▒n onda biri ├Â┼č├╝r ad─▒yla vergi olarak al─▒nmaktad─▒r. Ancak, al─▒nan bu ├Â┼č├╝r, bir Devlet geliri say─▒lmamaktad─▒r. Devletin buradaki rol├╝, elde edilen onda birin, fakir ve muhta├žlara da─č─▒t─▒lmas─▒ gibi sosyal ama├žlara y├Âneliktir. Zira, mahsul olmayan y─▒llarda ├Â┼č├╝r al─▒nmas─▒ s├Âz konusu de─čildir.

(4) Arazi-i Hariciye (Hara├ž araziler)
Bir memleket ister harp ister anla┼čma yoluyla al─▒nm─▒┼č bulunsun M├╝sl├╝man olmayan ahali yerinde al─▒konularak bu arazide m├╝lkiyet ├╝zere tasarruf etmelerine izin verilirdi. Ayr─▒ca al─▒nan memleketteki yerliler memleketi b─▒rak─▒p giderse ya da oradan ba┼čka bir yere g├Ânderilirse tasarruflar─▒ alt─▒ndaki topraklar hara├žl─▒ arazi say─▒l─▒rd─▒.

Hara├žl─▒ araziden harac-─▒ muvazzaf ve harac-─▒ mukasseme ad─▒yla iki ayr─▒ vergi al─▒n─▒rd─▒. Harac-─▒ muvazzaf y─▒lda bir kez al─▒nan ve arazinin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne g├Âre de─či┼čen bir miktar─▒ ifade eden arazi vergisidir. Harac-─▒ mukasseme ise mahsul ├╝zerinden ve mahsul├╝n yar─▒s─▒na kadar al─▒nabilen ├Â┼č├╝r mahiyetinde bir vergidir.

(5) Malikaneler
Devletin, ├žok takdir edilen bir kimseye veya ├žocuklar─▒na yahut e┼čine, kar┼č─▒l─▒─č─▒nda bir hizmet beklemeksizin miras├ž─▒lar─▒na intikal etmek kay─▒t ve ┼čart─▒yla vergi has─▒lat─▒n─▒ ba─č─▒┼člad─▒─č─▒ araziler malikane olarak tan─▒mlanmaktad─▒r.

┬áBu ├že┼čit topraklarda malik, idari ve mali bak─▒mdan ba─č─▒ms─▒zd─▒r. Devlet memurlar─▒ vergi kontrol├╝ i├žin dahi bu topraklara giremezler. Bu topraklar miras yoluyla miras├ž─▒lar─▒na intikal eder. Malikane sahibi sa─čl─▒─č─▒nda topra─č─▒n─▒ vakfetme hakk─▒na sahiptir.

(6)  Malikane-i divani
Bu sistemde ikili bir idare s├Âz konusudur. Toprak malikane sahibinin m├╝lk├╝ say─▒lmakla birlikte tefviz i┼člemi sipahi taraf─▒ndan yap─▒lmaktad─▒r.Malikane sahipleri yaln─▒zca topra─č─▒n kiras─▒n─▒ almaktad─▒rlar. Malikane hissesi denen bu pay ├╝r├╝n├╝n 1/5 ile 1/10′ u aras─▒nda de─či┼čmektedir. Bunun d─▒┼č─▒ndaki vergiler do─črudan sipahiye aittir.

b) Metruk Arazi

Bug├╝n orta mallar─▒ olarak niteledi─čimiz bu arazi t├╝r├╝n├╝ Arazi Kanunnamesi 5. maddesinde “…ammenin istifadesine terk olunmu┼č yerlerle bir k├Ây ve kasaba veya birden fazla k├Ây ve kasaba ahalisine terk ve tahsis olunmu┼č yerlerdir” olarak tan─▒mlam─▒┼čt─▒r.
 
┬áArazi Kanunnamesinin yapt─▒─č─▒ tan─▒mdan anla┼č─▒ld─▒─č─▒ gibi metruk arazi iki t├╝rl├╝d├╝r.

a) Herkesin yararlanmasına terk olunan yerler ki, yollar (tariki-âm), meydanlar, namazgahlar, mesire, pazar ve panayır yerleri bunlar arasındadır.

┬áMetruk Arazinin bu birinci t├╝r├╝nden yararlanma hakk─▒ herkesindir. Yani herkesin, tahsis amac─▒na uygun olarak buralardan yararlanmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Ancak, bu gibi yerlerin ÔÇťrakabesiÔÇŁ Devlete ait oldu─čundan ki┼čilerin zilyetli─če dayanan ├Âzel tasarruflarda bulunmalar─▒na m├╝sait de─čildir.
 
┬áArazi Kanununun 93. maddesi, yollar ├╝zerinde, 94. maddesi; meydanlar ile namazgahlar, 95. maddesi, pazar ve panay─▒r yerlerinde ve 96. maddesi de harman mahallerinde ki┼čilerin her t├╝rl├╝ ┼čahsi tasarruf ve m├╝dahalelerini yasaklay─▒c─▒ h├╝k├╝mler koymu┼č bulunmaktad─▒r.

b) Bir veya birka├ž k├Ây yahut kasaba halk─▒n─▒n yararlanmas─▒na tahsis edilmi┼č olan yerler ki bunlar, batakl─▒klar, harman yeri merÔÇÖa yaylak ve k─▒┼člaklard─▒r.

┬áG├Âr├╝l├╝yor ki, Metruk Arazinin bu ikinci t├╝r├╝nden yararlanma hakk─▒, s─▒n─▒rl─▒d─▒r ve adeta inhisar─▒ bir nitelik ta┼č─▒maktad─▒r. Zira bu yerlerden faydalanabilmek i├žin arazinin tahsis edildi─či k├Ây veya kasaban─▒n hakk─▒ndan olmak laz─▒md─▒r. (Arazi Kanunu Md. 97).

Metruk arazi di─čer arazilerden a┼ča─č─▒da belirtilen ├Âzelliklerle ayr─▒l─▒r.

Metruk arazide tapu ile tasarruf m├╝mk├╝n de─čildir.
Metruk arazi r├╝suma tabi de─čildir. Ancak yaylak ve k─▒┼člaklardan resim al─▒n─▒r.
Metruk arazi zamana┼č─▒m─▒ ile m├╝lk edinilemez.
Metruk araziye ait davalarda sulh caiz de─čildir.
Metruk arazide iyi niyetle iktisap s├Âz konusu de─čildir.
Metruk arazide m├╝┼čterek tasarruf iddias─▒, m├╝stakil tasarruf iddias─▒na tercih edilir.

┬áArazi Kararnamesinde metruk arazi hakk─▒nda yer alan h├╝k├╝mlerden ├Âzellikle mera, yaylak, k─▒┼člak gibi orta mallar─▒na ili┼čkin h├╝k├╝mler, bu mallar─▒n hukuki durumlar─▒na ili┼čkin olarak 25.02.1998 tarih ve 4342 say─▒l─▒ Mera Kanunu y├╝r├╝rl├╝─če girene kadar uygulanmaktayd─▒. Ancak, Mera Kanunu ile Arazi Kanunun ilgili h├╝k├╝mleri y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

c) Mevat Arazi

Arazi Kanununun tespit etti─či arazi ├že┼čitlerinden biri de, Mevat Arazidir. Kimsenin tasarrufu alt─▒nda bulunmayan ve kamunun yarar─▒na terk ve tahsis k─▒l─▒nmam─▒┼č olan bo┼č yerlere ÔÇťMevat AraziÔÇŁ denilmektedir.

Mevat arazi, tar─▒ma elveri┼čli olmayan arazi karakterinde oldu─ču i├žindir ki ├Âl├╝ topraklar, ├žorak veya hali yerler olarak da ifade edilmektedir. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču toprak rejiminde, mevat arazi stat├╝s├╝ne ├žok ├Ânem verildi─či g├Âr├╝lmektedir.
Arazi Kanununun 6. maddesi : ÔÇťArazi-i mevat bir kimsenin tasarrufunda olmad─▒─č─▒ ve ahaliye terk ve tahsis k─▒l─▒nmad─▒─č─▒ halde cehirr├╝ssavt (sesi g├╝r) olan kimsenin aksay─▒ ├╝mrandan (k├Ây ve kasaban─▒n binalar─▒n─▒n nihayet buldu─ču yerden) sayhas─▒ (sesi) istima olunamayacak derecelerde kura ve kasabadan baid (uzak) bulunan aksay─▒ ├╝mrana tahminen bir bu├žuk mil yani yar─▒m saat miktar─▒ mesafe-i baidiyeti olan hali mahallerdir.ÔÇŁ demektir.

G├Âr├╝l├╝yor ki, bir yere mevat araziden diyebilmek i├žin, onun kullan─▒lmaya ve faydalan─▒lmaya elveri┼čli olmamas─▒ ve halk yarar─▒na terk ve tahsis edilmemi┼č bulunmas─▒ laz─▒md─▒r. Zira halk─▒n yararland─▒─č─▒ arazi, k├Ây ve kasabadan ne kadar uzakta olursa olsun mevat araziden say─▒lamaz. E─čer yararlanma durumu yoksa, k├Ây ve kasabaya yak─▒n olu┼ču onu mevat arazi niteli─činden ├ž─▒karmaz.

Mevat arazi t├╝r├╝nden olan topraklardan faydalanmay─▒ sa─člamak amac─▒yla, bu yerlerin ihyas─▒na, yani insan eme─čiyle tar─▒ma elveri┼čli bir hale konulmas─▒na m├╝sait h├╝k├╝mlere yer verildi─či g├Âr├╝lmektedir. ─░hyada, insan eme─či ve harcanan para ihya ile elde edilen hakk─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ olmaktad─▒r.

┬áMevat arazinin ihyas─▒ i├žin aran─▒lan ┼čart, izin almakt─▒r.─░hya olay─▒n─▒n ihya edene sa─člad─▒─č─▒ hakk─▒n ├ževresi bak─▒m─▒ndan aran─▒lan iznin anlam─▒ ve kapsam─▒ de─či┼čiktir. Buna g├Âre;
─░hya eden, arazinin sadece yararlanma hakk─▒na sahip olmak istedi─či takdirde, alaca─č─▒ izin, Arazi Kanununun 103. maddesinin memurundan al─▒nmas─▒n─▒ ├Âng├Ârd├╝─č├╝ genel nitelikteki izindir. Bu t├╝rl├╝ izne dayan─▒larak yap─▒lacak ihyan─▒n kazand─▒rd─▒─č─▒ arazi, miri araziden say─▒larak; Arazi Kanunu h├╝k├╝mlerine tabi olacakt─▒r.

┬á─░hya, arazinin faydalanma hakk─▒ ile beraber m├╝lkiyetini de kazanmak amac─▒yla yap─▒l─▒yorsa bu takdirde, memurundan al─▒nacak izinden ba┼čka, Mecellenin 1272/1. maddesi gere─čince ayr─▒ca ├Âzel izne de ihtiya├ž vard─▒r. Bu suretle ihya edilmi┼č bulunan arazi ise, ÔÇťM├╝lk AraziÔÇŁ niteli─čini kazanmaktad─▒r.

d) Vak─▒f Arazi

Genel bir deyimle; ÔÇťVak─▒f, sosyal yard─▒m amac─▒yla bir mal─▒n, bir hay─▒r i┼čine tahsisidirÔÇŁ. Di─čer bir deyi┼čle; ÔÇťVak─▒f, menfaatleri insanlara ait olmak ├╝zere ve bir zaman suretiyle ba─čl─▒ kal─▒nmaks─▒z─▒n m├╝lk bir mal─▒ temlik ve temell├╝kten haps ve meneylemektir.ÔÇť

┬á─░slam Hukukunda k├Âkenlerini bulan vak─▒flar AllahÔÇÖ─▒n m├╝lk├╝ say─▒ld─▒─č─▒ i├žin ona kimse dokunamaz, vak─▒f edilen arazi haciz edilemez, rehin ve ipotek edilemez.

┬áVak─▒flar ilk bak─▒┼čta hay─▒r i┼člemek amac─▒na y├Ânelmi┼č g├Âr├╝n├╝yor. Ancak tek neden bu de─čildir. ├ľnceleri Devlet hizmetinde bulunup da sonradan g├Âzden d├╝┼čen kimselerin mallar─▒ m├╝sadere edilirdi. Bunu ├Ânlemek i├žin mallar─▒n vakfedilmesi ve b├Âylece gelirin bir k─▒sm─▒ hay─▒r i┼člerine geri kalan─▒ da evlatlar─▒na kal─▒rd─▒. Soy t├╝kenince de b├╝t├╝n mal varl─▒klar─▒ vakfa intikal ederdi. Z├╝r├╝ vak─▒flar denen bu vak─▒flar ├žocuklara intikal edecek mallar ├╝zerinde g├╝vence sa─člard─▒.

M├╝tevelli taraf─▒ndan idare edilen vak─▒flar idari ve mali ├Âzerkli─če sahiptir.

Vak─▒flar ama├žlar─▒na idarelerine ve vakfedilen arazinin m├╝lkiyetine g├Âre s─▒n─▒fland─▒r─▒labilir. Burada sadece vakfedilen arazinin m├╝lk olup olmamas─▒na g├Âre vak─▒flar ikiye ayr─▒l─▒r.

(1) Sahih Vak─▒flar
┬áM├╝lk arazinin maliki taraf─▒ndan muayyen bir gayeye tahsisinden do─čan bu vak─▒flar f─▒k─▒h ahkam─▒na tabidir. Bu ebedi bir tahsistir ve arazinin m├╝lkiyet hakk─▒ da devredilmi┼čtir. Sahih vak─▒flar, vakfiyesindeki ┼čartlara g├Âre idare olunur.
 
(2) Gayri Sahih (─░r┼čad─▒) Vak─▒flar
┬áBizzat padi┼čah─▒n veya onun yetkili k─▒ld─▒─č─▒, Devlet memurunun izni ile bir k─▒s─▒m miri arazinin gelir ve menfaatinin, kuru m├╝lkiyeti (rakabe) devlette kalacak bi├žimde vak─▒fla┼čt─▒r─▒lmas─▒ yani bir amaca tahsis edilmesi demektir. Rakabe devlette kald─▒─č─▒ i├žin miri araziye tatbik edilen h├╝k├╝mler bu t├╝r arazilere de tatbik edilir. Tahsisat ├╝├ž ┼čekilde v├╝cut bulur.

Miri arazinin yaln─▒z menfaati yani ├Â┼č├╝r, hara├ž v.b. gelirleri bir hay─▒r amac─▒na tahsis edilir.
Miri arazinin yalnız tasarruf hakkı bir hayri  amaca tahsis edilir.
Hem tasarruf hakkı hem de menfaati bir hayır amacına tahsis edilir. 

e) Miri Arazi

┬áTamam─▒ devlet m├╝lkiyetindeki topraklar miri arazi veya memleket arazisi olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r. Arazi Kanunnamesinin 3. maddesi miri araziyi, rakabesi (kuru m├╝lkiyeti) devlete ait olup, hukuku tasarrufiyesi( kullanma ve yararlanma hakk─▒) ihale ve tefviz yoluyla belli kimselere verilmi┼č arazi olarak tan─▒mlam─▒┼čt─▒r. Miri arazi Devlet taraf─▒ndan ┼čah─▒slara tefviz edilmekte buna mukabil tapu bedeli al─▒nmaktad─▒r.

┬áArazi Kanunu; Miri arazinin tefvizi muamelesinde m├╝tefevvizi, kendisine arazi verileni kirac─▒ durumunda g├Ârmeye m├╝sait bir espri i├žindedir. Ancak, buradaki durum Mecellenin d├╝zenledi─či kirac─▒l─▒ktan farkl─▒d─▒r. Zira m├╝tefevviz, m├╝ddetle s─▒n─▒rl─▒ olmaks─▒z─▒n verilen araziden bir m├╝lkiyet menfaati sa─člamaktad─▒r.

┬áMiri Arazinin ki┼čilere verilmesi┬á yani ÔÇťtefviziÔÇŁ Medeni Kanunumuzun tanzim etti─či intifa hakk─▒ndan da farkl─▒d─▒r. (Md.721). ├ç├╝nk├╝, intifa hakk─▒ ona sahip olan─▒n ├Âl├╝m├╝ ile sona erer, miras├ž─▒ya intikal etmez. Oysa miri arazi, mutasarr─▒f─▒n─▒n vefat─▒ halinde, miras├ž─▒lar─▒na intikal etmektedir. Miri arazinin ba┼čkalar─▒na devir ve fera─č─▒n─▒n caiz olas─▒ ise, tasarruf ┼čeklini, m├╝lkiyet hakk─▒na ├žok yakla┼čt─▒rmaktad─▒r.

4. Arazi Yaz─▒l─▒mlar─▒ ve Kay─▒tlar

┬áArazi tahririne Fatih Sultan Mehmet devrinde ba┼čland─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Daha sonra bu konuya Kanuni Sultan S├╝leyman zaman─▒nda h─▒z verilmi┼č ve Osmanl─▒ Devleti s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde bulunan il, il├že ve k├Âylerde arazi tahrirleri yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 1534 y─▒l─▒nda ba┼člay─▒p 1634 y─▒l─▒na kadar s├╝ren bu tahrirler sonucu, 2350 cilt defter tutulmu┼čtur. Bunlar hala Tapu ve Kadastro Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ ar┼čivinde korunmaktad─▒r. Bu tahrirler ├Âzel m├╝lkiyet kurmak amac─▒yla yap─▒lmam─▒┼čt─▒r. Devletin yap─▒s─▒ gere─či, ├Âzel m├╝lkiyet m├╝essesesi yok denecek kadar azd─▒r, ve daha ├žok mali ama├žlar g├╝den bir tahrir ├žal─▒┼čmas─▒ olmu┼čtur. Yani vergi amac─▒yla yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬áBu ama├žla tutulan defterlere “Kuyud-u Kadime veya Kuyud-u Hakani” ad─▒ verilmi┼čtir. Bu defterlere sancak itibar─▒yla miri ve vak─▒f arazinin envanter sonu├žlar─▒ yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu defterlere bug├╝n de mer’a yaylak, k─▒┼člak gibi yerlerle su haklar─▒na ili┼čkin uyu┼čmazl─▒klarda ba┼čvurulmaktad─▒r. Di─čer taraftan fermanlar ve irade ┼čeklindeki buyruklar ile buna dayanan tahsis ve tefviz i┼člemleri Kuyud-u HakaniÔÇÖnin muhtevas─▒ ve evrak─▒ m├╝sbitesi aras─▒nda yer almaktad─▒r.

┬á├ťlkemizde ta┼č─▒nmazlar─▒n tapu defterine kayd─▒ ve maliklerine tapu senedi verilmesine 1263 (1847) y─▒l─▒nda ├ž─▒kar─▒lan Tapu Nizamnamesi ile ba┼članm─▒┼čt─▒r. ├ľzel m├╝lkiyete ili┼čkin tapu sicil d├╝zeni ilk defa bu Nizamname ile g├╝ndeme gelmi┼čtir. Daha sonra ise belirli tarihlerde aral─▒kl─▒ olarak arazi ve emlak yoklamalar─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬á1264 (1848) -1288 (1782) y─▒llar─▒ aras─▒nda yap─▒lan tahrirlerde miri arazinin yaz─▒m─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Yaz─▒m sonu├žlar─▒ ise “Atik Arazi” ad─▒ verilen defterlere ge├žirilmi┼čtir. Bu tarihten sonra tutulan kay─▒tlar, merkezi h├╝k├╝metteki ar┼čive g├Ânderilmi┼č ve hak sahiplerine tu─čral─▒ tapu senedi verilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r.
1288 (1872)- 1299 (1883) tarihleri aras─▒nda olu┼čturulan kay─▒tlar yoklama usul├╝yle yap─▒lan yaz─▒mlar sonucunda olu┼čturulmu┼čtur. Bu ├žal─▒┼čmalarda, tarla, ├žay─▒r, yoncal─▒k, mer’a, yaylak ve k─▒┼člak gibi ta┼č─▒nmaz mallar─▒n nitelikleri belirlenerek, yetkili memurlar taraf─▒ndan ┼čehir, kasaba ve k├Ây, mevkii ve s─▒n─▒rlar─▒n─▒n belirtilmesi ve tahmini y├╝z├Âl├ž├╝mlerinin yaz─▒lmas─▒ suretiyle, bir yenilik getirilmi┼čtir. “Cedit Arazi” ad─▒ verilerek tutulan bu defterlere; Arazi Kanunnamesinin 78. maddesi h├╝k├╝mleri uygulanmak suretiyle araziye zilyed olan ve tasarruf etme hakk─▒na sahip olup da hakk─▒ kararlar─▒ sabit olanlar─▒n kimlikleri de belirlenmek suretiyle yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬á1290 (1874)- 1299 (1883) tarihleri aras─▒nda k├Ây ve mahalle esas─▒na g├Âre yap─▒lan yaz─▒mlar─▒n sonucu “Emlak Yoklama ve emlak Daimi” ad─▒ verilen defterler d├╝zenlenmi┼čtir. Burada ├Ânemli olan husus, m├╝lk arazi i├žin, o tarihe kadar ┼×er’iye Mahkemelerince kay─▒t tutularak “H├╝ccet” ad─▒yla, hak sahiplerine tasarruf belgesi verme yetkisi, 20 a─čustos 1290 (1874) tarihli idare ile tapu dairelerine devredilmi┼čtir. Ayr─▒ca vak─▒f ta┼č─▒nmazlar─▒ i├žin evkaf idarelerince tutulan kay─▒tlar ile bu t├╝r ta┼č─▒nmazlara ait i┼člemlerinde tapu idareleri taraf─▒ndan yap─▒lmas─▒, 26 Temmuz 1291 (1875) ve 23. Mart 1292 (1876) tarihli iradelerle ├Âng├Âr├╝lm├╝┼č ve bu ama├žla tutulan defterlere de, “Vakf─▒ cedit” denilmi┼čtir.

1300 (1884)- 1307 (1891) y─▒llar─▒ aras─▒nda art─▒k ortada bir Tapu Te┼čkilat─▒ bulunmas─▒ nedeniyle, yap─▒lan tahrir yoklamalar─▒ sonunda, arazi ve emlak kay─▒tlar─▒ bir araya toplanm─▒┼čt─▒r.

┬á1325 (1909) y─▒l─▒na kadar yoklama usul├╝yle yaz─▒m i┼čleri devam etmi┼čtir. Mahallinde tutulan kay─▒tlar, ay itibariyle “Has─▒lat Defteri” olarak merkeze g├Ânderilmi┼č ve ” Zab─▒t Defteri” ad─▒ alt─▒nda genel ar┼čive ge├žirilmi┼čtir. Bunlara ek olarak, ├Ânceleri Vak─▒flar ─░daresince tutularak sonradan Tapu ─░darelerine devredilen vak─▒f atik defterleriyle Hazine-i Hassa’ya ait kay─▒tlarda tapu ar┼čivine intikal ettirilmi┼čtir.

─░stanbul ve ├ževresinde yap─▒lan bir uygulama sonunda “Defteri M├╝devvere” ad─▒ verilen defter tutulmu┼čtur. ─░┼č bu defterler yaln─▒z ─░stanbul’da mevcut olup 1327 (1911) tarihinde vergi idaresinden devren al─▒nan yaz─▒m defterleridir. Miri, vak─▒f ve m├╝lk gibi tahrir g├Ârm├╝┼č b├╝t├╝n ta┼č─▒nmazlar─▒ i├žinde bulundurmaktad─▒r. Tapu idarelerince bu defterler fihrist mahiyetinde kullan─▒lmakla beraber, ba┼člang─▒├žta haciz ve tahdit kararlar─▒ gibi olaylar bunlara i┼členmi┼č, terkin ve tedav├╝ller de bilahare bu deftere ge├žirilmi┼čtir. Bu nedenle bu defterler ─░stanbul i├ži i├žin, ehemmiyete haiz bir belge niteli─čindedir. Bunlar─▒n bir k─▒sm─▒ ├žok eskimi┼č ve bur k─▒sm─▒ da vaktiyle hata ve suiistimallere maruz kald─▒klar─▒ i├žin g├╝venirliklerini yitirmi┼člerdir. Ancak birtak─▒m uyu┼čmazl─▒klarda belge olarak kullan─▒labilir. Bu defterlere m├╝racaat edilmesi gerekti─či zaman dikkatle incelenmesi gerekir.

┬á├ťlkemizde ilk kadastro faaliyetine 5 ┼×ubat 1328 (1912) tarihli Emval-i Gayrimenkullerin Tahdit ve Tahriri Hakk─▒nda Kanunu Muvakkat ile ba┼članm─▒┼č ancak araya 1. D├╝nya sava┼č─▒n─▒n girmesi nedeniyle uygulanmam─▒┼čt─▒r.

┬áAraziye ili┼čkin kay─▒tlar─▒n daha d├╝zenli hale getirilmesine y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar sonucu, arazi sahiplerine tapu senedi verilmi┼čtir. Ancak i┼člemlerin sonu├žland─▒r─▒lamamas─▒ nedeniyle t├╝m araziler i├žin tapu senedi verilememi┼č, m├╝lkiyeti veya mutasarr─▒fl─▒─č─▒ belgeleyen ancak tapu senedi niteli─činde olmayan bir tak─▒m tasarruf belgeleri ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. A┼ča─č─▒da belirtilen bu belgeler 3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanunu ile zilyedli─či kan─▒tlayan belgeler olarak kabul edilmi┼čtir.

a)H├╝ccetler: Bir kimsenin sahip oldu─ču m├╝lk araziye ait ┼čerÔÇÖi mahkemelerce verilen ve m├╝lk arazinin edinme nedeni ile hudutlar─▒n─▒ g├Âsteren belgedir.

b)Sipahi zaim ve m├╝ltezim temess├╝l├╝ veya senetleri: Has, t─▒mar veya zeamet sahiplerinin reayaya tefviz ettikleri topra─č─▒n zilyedli─čini g├Âsteren belgedir.

c)Tasdiksiz Yoklama Kay─▒tlar─▒:1872ÔÇÖden ba┼člay─▒p 1891 y─▒l─▒na kadar devam eden yoklamalarda tutulan defterlerden tasdiksiz olanlar mevcuttur. Bu tasdiksiz yoklama kay─▒tlar─▒ da birer tasarruf belgesi say─▒lmaktad─▒r.

d)Kay─▒tlar─▒ Bulunmayan Hazine-i Hassa Senetleri:Osmanl─▒ Devletinde kurulmu┼č bulunan Hazine-i Hassa Nezaretindeki Emlaki H├╝mayun komisyonlar─▒ hanedan mensuplar─▒na ait ta┼č─▒nmazlar─▒n akid ve tescil i┼člemlerini yapmak ve kay─▒tlar─▒n─▒ tutmakla g├Ârevlendirilmi┼čti. Sonradan bu usulle tutulan kay─▒t ve defterlerden 1 Kas─▒m 1920 tarihli Kanunla tapu idarelerine devredilenlerin tapu kayd─▒ h├╝km├╝nde say─▒ld─▒─č─▒ a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. Bu t├╝r senetleri m├╝lga Hazine-i Hassa senetleri denir.

e)Muvakkat Tasarruf ─░lm├╝haberleri: 1872 y─▒l─▒ndan itibaren yap─▒lan yoklamalar sonunda defterler d├╝zenlenmi┼č ve arazi sahiplerine de muvakkat tasarruf ilm├╝haberi verilmi┼čtir. Yoklama sonunda tutulmu┼č defterlerin birer ├Ârne─či defterhane idaresine g├Ânderilir ve orada esas defter mahiyetinde kay─▒tlar tutulur ve bunlar ├╝zerinde tapu senedi d├╝zenlenip mahalline g├Ânderilirdi. Bu tapu senetleri muvakkat tasarruf ilm├╝haberleriyle de─či┼čtirilirdi. De─či┼čtirilmemi┼č olanlar tasarruf belgesi say─▒l─▒r.

f)┼×erÔÇÖi ─░lamlar:Eski hukukumuzda mahkemenin verdi─či karar─▒n tasdikli sureti anlam─▒ndad─▒r.

g)Beratlar:Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču d├Âneminde bir g├Ârev veya hizmete tayin, maa┼č tahsisi, r├╝tbe, nisan veya her ├že┼čit hak imtiyaz ve muafiyet belgesi olarak ilgililere verilen resmi ka─č─▒tt─▒r. Araziye ili┼čkin beratlar tasarruf belgesi h├╝km├╝ndedir.

h) Fermanlar:├ľrfen bir husus hakk─▒nda emir ve irade sad─▒r oldu─čunda divan-─░ hat ve mutat tabir ve ibarelerle yukar─▒s─▒ padi┼čah─▒n imzas─▒ yerine ge├žen tu─čra ile ├ž─▒kar─▒lan resmi belgedir. Ta┼č─▒nmazlarla ilgili fermanlar;
ÔÇó┬áTa┼č─▒nmaza el at─▒ld─▒─č─▒n─▒n ┼čikayet edilmesi ├╝zerine ├žeki┼čmenin bir naip yada m├╝ba┼čir taraf─▒ndan incelenmesine dair ferman,
ÔÇó┬áBir ta┼č─▒nmaza ait el alman─▒n nas─▒l ├ž├Âz├╝lece─čine dair fermanlar,
ÔÇó┬á┼×erÔÇÖi mahkemelerden Kuyud-u Kadime kay─▒tlar─▒ ile ilgili bir karar al─▒nd─▒─č─▒ zaman Kuyud-u Kadimedeki kay─▒tlar─▒n, yarar─▒na h├╝k├╝mle┼čmi┼č olan kimse ad─▒na d├╝zeltilmesini i├žeren fermanlar,
olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r.

─▒)M├╝lkname ve Temliknameler: M├╝lknameler bir nevi fermand─▒r. Miri arazi, arazi gelirinin birine verilmesi veya ko┼čullara uygun olarak rakabesinin temlikini a├ž─▒klayan belgedir. Bunlara temlikname-i h├╝mayun veya m├╝lkname-i h├╝mayun denirdi.

i)Muhasebat-─▒ Atike Kalemi Kayd─▒:Gediklere ili┼čkin tasarruf belgeleridir. Gedik, sanatkarlarla esnaf─▒n meslekleri i├žin s─▒rf kendileri taraf─▒ndan kulland─▒klar─▒ alet edavat─▒ ve ta┼č─▒nmaz─▒ kastedilmektedir.
j)Evkaf ─░daresinden Devredilmemi┼č Tasarruf Kayd─▒:1875ÔÇÖe kadar vak─▒f arazilerin tasarruf i┼člemleri m├╝tevelliler taraf─▒ndan yap─▒lmaktayd─▒. Bunlar taraf─▒ndan d├╝zenlenen senetlere m├╝tevelli senetleri denirdi. 1875ÔÇÖten sonra vak─▒flara ili┼čkin kay─▒tlar tapu idarelerine aktar─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu nedenle daha ├Ânce m├╝tevellilerce yap─▒lan i┼člemler tapu idarelerine devredilmi┼čtir. ─░┼čte bu t├╝rden aktar─▒lmam─▒┼č m├╝tevelli senetleri zilyetlik belgesi say─▒l─▒r.

B. MEDEN─░ KANUNDAN SONRAK─░ DURUM

E┼čya Hukuku ki┼čilerin bir e┼čya ├╝zerindeki egemenlik ve tasarruflar─▒n─▒n nitelik ve t├╝rlerini, onlar─▒n bu h├ókimiyetlerini dolay─▒s─▒yla di─čer ┼čah─▒slarla olan ili┼čkilerini d├╝zenleyen Medeni Hukukun d├Ârd├╝nc├╝ kitab─▒d─▒r .

743 say─▒l─▒ Kanunda ÔÇťAyni HaklarÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda d├╝zenlenen konular, 618-935 maddeler aras─▒nda d├╝zenlenmi┼čti. Ayn─▒ konular, bu Kanunu kald─▒ran ve 01.01.2002 tarihinde y├╝r├╝rl├╝─če giren 4721 say─▒l─▒ T├╝rk Medeni Kanununda ise ÔÇťE┼čya HukukuÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda 683-1027 maddeler aras─▒nda d├╝zenlenmi┼čtir.

D├Ârd├╝nc├╝ kitab─▒n ba┼čl─▒─č─▒ ÔÇťE┼čya HukukuÔÇŁ olup bu b├Âl├╝m├╝n k─▒s─▒mlar─▒;

M├╝lkiyet
S─▒n─▒rl─▒ ayni haklar
Zilyetlik ve tapu sicilidir.

1. M├╝lkiyet

a) M├╝lkiyet Hakk─▒n─▒n Tan─▒m─▒

┬áM├╝lkiyet kavram─▒n─▒n tan─▒m─▒na Medeni Kanunda yer verilmedi─či gibi, Anayasada da m├╝lkiyetin tan─▒m─▒ yap─▒lmam─▒┼čt─▒r. Ancak, 4721 say─▒l─▒ Kanunun 683. maddesinin ilk f─▒kras─▒na g├Âre bir ┼čeye malik olan kimse, hukuk d├╝zeninin s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde o ┼čey ├╝zerinde diledi─či gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.

┬áMedeni Kanundaki m├╝lkiyet kavram─▒na ili┼čkin d├╝zenlemeler ve genel h├╝k├╝mlerden hareketle m├╝lkiyet, maddi varl─▒─č─▒ olan ┼čeyler ├╝zerinde tam egemenlik sa─člayan bir hak olarak tan─▒mlanabilir. M├╝lkiyet hakk─▒n─▒n verdi─či yetkileri, o ┼čeyin malikinin r─▒zas─▒ olmadan ba┼čkalar─▒ kullanamaz. Malik, mal─▒n─▒ haks─▒z olarak elinde bulunduran kimseye kar┼č─▒ istihkak davas─▒┬á a├žabilece─či gibi, her t├╝rl├╝ haks─▒z elatman─▒n ├Ânlenmesini de dava edebilir (MK. md. 683/2). Ancak, m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n kullan─▒m─▒n─▒n da s─▒n─▒rlar─▒ vard─▒r. Bu s─▒n─▒rlar anayasa ve yasalar ile ├žizilmi┼čtir.

┬áG├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere m├╝lkiyet hakk─▒, b├╝t├╝n yetkileri b├╝nyesine alan egemenlik hakk─▒d─▒r. Oysa, s─▒n─▒rl─▒ ayni haklarda hak sahibinin yetkileri gerek kapsam gerekse s├╝re bak─▒m─▒ndan s─▒n─▒rland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Di─čer bir ifade ile s─▒n─▒rl─▒ ayni haklar, hak sahibine e┼čya ├╝zeninde yaln─▒zca belirli ve s─▒n─▒rl─▒┬á yetkiler tan─▒rlar, s─▒n─▒rl─▒ bir egemenlik sa─člarlar.

b) M├╝lkiyet Hakk─▒n─▒n Konusu

M├╝lkiyet hakk─▒n─▒n konusunu maddi ┼čeyler olu┼čturur. Bir ba┼čka ifadeyle maddi nitelikte olmayan ┼čeyler m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n konusuna girmezler. Buna g├Âre 5846 say─▒l─▒ Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu anlam─▒nda ki┼čilerin fikir ve sanat eserleri ├╝zerindeki haklar─▒ m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n konusunu olu┼čturamazlar. Bundan ba┼čka, tapu k├╝t├╝─č├╝nde ayr─▒ sayfaya kaydedilen ÔÇťba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli haklarÔÇŁ (MK. md. 704) ile ÔÇťdo─čal g├╝├žlerÔÇŁ (MK. md. 762) d─▒┼č─▒nda kalan maddi nitelikte olmayan ┼čeyler m├╝lkiyet hakk─▒na konu olamazlar.

c) M├╝lkiyet Hakk─▒n─▒n Kapsam─▒

M├╝lkiyet hakk─▒ sadece konusu olan as─▒l e┼čyay─▒ de─čil, bu e┼čyan─▒n b├╝t├╝nleyici par├ža ile eklentisini de kapsar.
(1) B├╝t├╝nleyici Par├ža

Medeni Kanunun m├╝lkiyet hakk─▒n─▒ tayin eden 684. maddesinde, ÔÇťBir ┼čeye malik olan kimse, o ┼čeyin b├╝t├╝nleyici par├žalar─▒na da malik olur.ÔÇŁ h├╝km├╝ yer almaktad─▒r. Yine ayn─▒ maddenin ikinci f─▒kras─▒ b├╝t├╝nleyici par├žay─▒ ┼č├Âyle tan─▒mlamaktad─▒r: ÔÇŁ B├╝t├╝nleyici par├ža, yerel ├ódetlere g├Âre as─▒l ┼čeyin temel unsuru olan ve o ┼čey yok edilmedik├že, zarara u─črat─▒lmad─▒k├ža veya yap─▒s─▒ de─či┼čtirilmedik├že ondan ayr─▒lmas─▒na olanak bulunmayan par├žad─▒r.ÔÇŁ

Bu tan─▒ma g├Âre bir ┼čeyin b├╝t├╝nleyici par├ža olabilmesi i├žin, iki ┼čarttan birinin ger├žekle┼čmesi gerekmektedir. ┼×├Âyleki, ya bir ┼čey as─▒l ┼čeye s─▒k─▒ bir maddi ba─člant─▒ ile ba─članm─▒┼čt─▒r ve maddeten as─▒l ┼čeyden ayr─▒lmas─▒ ancak as─▒l ┼čeyin yok edilmesi, zarara u─črat─▒lmas─▒ veya yap─▒s─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi ile m├╝mk├╝n olabiliyordur bu durumda ba─članan ┼čey as─▒l seyin temel unsuru haline gelmi┼č ve b├╝t├╝nleyici par├ža olmu┼čtur veya maddi ba─člant─▒ bu kadar s─▒k─▒ de─čildir fakat yerel adet, ba─članan ┼čeyi as─▒l ┼čeyin temel unsuru sayd─▒─č─▒ i├žin kanun onun b├╝t├╝nleyici par├ža niteli─čini kazand─▒─č─▒n─▒ kabul ediyordur. B├Âylece bir ┼čey, as─▒l ┼čeye s─▒k─▒ maddi ba─člant─▒s─▒ dolay─▒s─▒yla temel unsur haline gelebilece─či gibi, yerel adete g├Âre temel unsur say─▒ld─▒─č─▒ i├žin de b├╝t├╝nleyici par├ža niteli─čini kazanabilir. Fakat her iki halde de maddi ba─člant─▒ olmas─▒ ┼čartt─▒r.

(2) Do─čal ├ťr├╝nler

Medeni Kanun, bir ┼čeyin b├╝t├╝nleyici par├ža say─▒lmas─▒ i├žin gerekli ┼čartlar─▒ genel olarak 684. maddede belirtmi┼č ise de baz─▒ ┼čeyler i├žin bu ┼čartlar─▒n ger├žekle┼čip ger├žekle┼čmedi─čine bak─▒lmaks─▒z─▒n b├╝t├╝nleyici par├ža niteli─čini tan─▒m─▒┼čt─▒r.

┬áMedeni Kanunun 685. maddesiyle ÔÇŁ Bir ┼čeyin maliki, onun ├╝r├╝nlerinin de maliki olur. ├ťr├╝nler, d├Ânemsel olarak elde edilen do─čal veya hukuk├« ├╝r├╝nler ile bir ┼čeyin ├Âzg├╝lendi─či amaca g├Âre ├ódetler gere─či ondan elde edilmesi uygun g├Âr├╝len di─čer verimlerdir. Do─čal ├╝r├╝nler as─▒l ┼čeyden ayr─▒l─▒ncaya kadar onun b├╝t├╝nleyici par├žas─▒d─▒r.ÔÇŁ h├╝km├╝ getirilmi┼čtir.

Medeni Kanunun 685. maddesine g├Âre do─čal ├╝r├╝nler nitelikleri itibariyle iki t├╝rl├╝d├╝r.┬á

1- D├Ânemsel olarak elde edilen do─čal veya hukuk├« ├╝r├╝nler:
Bunlar bir ┼čeyin belli s├╝reler i├žinde yahut mevsim itibariyle meydana getirerek al─▒nmas─▒, as─▒l ┼čeyin verimine zararl─▒ olmayan ├╝r├╝nlerdir. ├ľrne─čin; a─ča├žlar─▒n meyveleri, koyunun s├╝t├╝ ve y├╝n├╝. ├ťr├╝n├╝n kendili─činden yeti┼čmesi, bir emek sonucu meydana gelmesi veya meydana gelme aral─▒─č─▒n─▒n belli olmas─▒ ├Ânemli de─čildir. ├ľnemli olan as─▒l ┼čeyin ├╝retim kabiliyetini etkilemeden, uzun olmayan aral─▒klarla ├╝r├╝n al─▒nabilmesidir.

2- Bir ┼čeyin ├Âzg├╝lendi─či amaca g├Âre ├ódetler gere─či ondan elde edilmesi uygun g├Âr├╝len di─čer verimler:
┬áBunlar─▒n zaman zaman tekar─▒ aranmaz. Adetin o ┼čeyden elde edilmesini uygun g├Ârmesi yeterlidir. Bunlar bir orman─▒n a─ča├žlar─▒ gibi organik ┼čeyler veya ta┼č ve maden gibi organik olmayan ┼čeyler de olabilir. Bir madenden cevher veya bir ocaktan ta┼č ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ zaman bunlar─▒n yerine yenisi olu┼čmaz. Fakat adetin ondan elde edilmesini uygun g├Ârd├╝─č├╝ ├Âl├ž├╝de, bunlar da do─čal ├╝r├╝n say─▒lm─▒┼čt─▒r

(3) Eklenti

Y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒r─▒lan 743 say─▒l─▒ Medeni Kanunun 621. maddesinin ilk f─▒kras─▒nda kullan─▒lan ÔÇťtemliki tasarruflarÔÇŁ ifadesi bor├žland─▒r─▒c─▒ i┼člemleri (taahh├╝t i┼člemleri) kapsamad─▒─č─▒ndan, 4721 say─▒l─▒ Kanunda sadece ÔÇťtasarruflarÔÇŁ ifadesi kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬áMedeni Kanunun 686. maddesinin ikinci f─▒kras─▒ eklentiyi ┼č├Âyle tan─▒mlamaktad─▒r: ÔÇŁEklenti, as─▒l ┼čey malikinin anla┼č─▒labilen arzusuna veya yerel ├ódetlere g├Âre, i┼čletilmesi, korunmas─▒ veya yarar sa─člamas─▒ i├žin as─▒l ┼čeye s├╝rekli olarak ├Âzg├╝lenen ve kullan─▒lmas─▒nda birle┼čtirme, takma veya ba┼čka bir bi├žimde as─▒l ┼čeye ba─čl─▒ k─▒l─▒nan ta┼č─▒n─▒r mald─▒r.ÔÇŁ

┬áG├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, b├╝t├╝nleyici par├ža ba─č─▒ms─▒z bir mal olarak varl─▒k arz etmedikleri halde, bir ┼čeyin eklentisi ba─č─▒ms─▒z mal vasf─▒n─▒ korumaktad─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k as─▒l ┼čeyin ta┼č─▒n─▒r veya ta┼č─▒nmaz mal olmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Eklenti ili┼čkisi ancak iki mal aras─▒nda s├Âz konusu olur.

┬áAncak ta┼č─▒n─▒r e┼čya eklenti niteli─čini ta┼č─▒yabilir. Dolay─▒s─▒yla ta┼č─▒nmaz mallar─▒n eklenti niteli─či ta┼č─▒malar─▒ s├Âz konusu de─čildir. Ta┼č─▒n─▒r bir ┼čeyin eklenti say─▒lmas─▒ i├žin Kanunun arad─▒─č─▒ ┼čartlar d─▒┼č ba─člant─▒ ve ├Âzg├╝lenmedir.
├ľzg├╝lenme:

┬áBir ta┼č─▒n─▒r mal─▒n as─▒l ┼čeyin i┼čletilmesi, korunmas─▒ veya ondan yararlan─▒lmas─▒ i├žin s├╝rekli nitelikte ona ├Âzg├╝lenmi┼č olmas─▒ gerekir. Di─čer bir anlat─▒mla s├Âz konusu ta┼č─▒n─▒r mal─▒n as─▒l ┼čeyin ekonomik amac─▒na ba─čl─▒ k─▒l─▒nm─▒┼č olmas─▒ gerekir.
 
D─▒┼č Ba─člant─▒:

┬áAs─▒l ┼čeyin ekonomik amac─▒na ├Âzg├╝lenen ta┼č─▒n─▒r mal─▒n eklenti niteli─čini kazanabilmesi ve s├Âz├╝ ge├žen ├Âzg├╝lemenin iki ┼čey aras─▒ndaki maddi bir ba─člant─▒ ile d─▒┼ča kar┼č─▒ belirli hale gelmesi i├žin, as─▒l ┼čey ile d─▒┼č ba─člant─▒ bulunmas─▒, eklentinin as─▒l ┼čeye ba─čl─▒ k─▒l─▒nmas─▒ gerekir. Eklenti durumunu ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilere bu unsur a├ž─▒klar.

├ľzg├╝leme arzusu bulunsa, hatta a├ž─▒klansa dahi d─▒┼č ba─člant─▒ kurulmad─▒k├ža eklenti olma niteli─či ger├žekle┼čmez. Buna g├Âre d─▒┼č ba─člant─▒ ├ž├Âz├╝l├╝rse eklenti olma niteli─či de sona erer. Fakat eklenti, as─▒l ┼čeyden ge├žici olarak ayr─▒lmakla bu niteli─čini kaybetmez (MK. md. 686/3). ├ľrne─čin, fabrikan─▒n bir makinesi tamire g├Ânderilince makine eklenti olmaktan ├ž─▒kmaz.

Eklenti say─▒lman─▒n hukuki neticeleri:
Eklenti ve b├╝t├╝nleyici par├ža aras─▒ndaki esas farklar─▒ belirtmekte fayda vard─▒r.

ÔÇó┬áB├╝t├╝nleyici par├ža hem ta┼č─▒n─▒r hem de ta┼č─▒nmaz mal olabilir. Oysa, eklenti sadece menkul e┼čyad─▒r.
ÔÇó┬áB├╝t├╝nleyici par├ža ba─č─▒ms─▒z bir e┼čya vasf─▒ ta┼č─▒mad─▒klar─▒, ayr─▒ bir m├╝lkiyet konusu olamad─▒klar─▒ halde, eklenti as─▒l ┼čeyden ba─č─▒ms─▒z bir hukuki varl─▒k olarak m├╝lkiyet konusudur.
ÔÇó┬áAs─▒l ┼čey ├╝zerinde yap─▒lacak tasarruflardan b├╝t├╝nleyici par├žay─▒ ayr─▒ tutmak m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ halde, bir ┼čeye ait yap─▒lacak tasarruflarda o ┼čeyin eklentisi ayr─▒ tutulabilir. Bu durumun ta┼č─▒nmaz mal rehninde b├╝y├╝k ├Ânemi vard─▒r. Medeni Kanunun 862/1. maddesi bunu, ÔÇťRehin, ta┼č─▒nmaz─▒ b├╝t├╝nleyici par├žalar─▒ ve eklentileri ile birlikte y├╝k├╝ml├╝ k─▒lar.ÔÇŁ ┼čeklinde ifade etmi┼čtir.

┬áTa┼č─▒nmaz mal─▒n eklentisi olan ta┼č─▒n─▒r e┼čya, tapu sicilinde g├Âsterilmi┼č olmasa bile rehnin kapsam─▒ndad─▒r. Eklentinin tapu siciline yaz─▒lmas─▒n─▒n bildirici bir anlam─▒ vard─▒r. Malikin a├ž─▒k bir ┼čekildeki bu tahsis iradesi, alacakl─▒ lehinde bir karine te┼čkil eder. Bunun neticesinde alacakl─▒, bunlar─▒n eklenti oldu─čunu ispatla y├╝k├╝ml├╝ olmaz.

┬áBir ┼čeye ili┼čkin tasarruflar, aksi belirtilmedik├že onun eklentisini de kapsar (MK. md. 686/1). As─▒l ┼čeye zilyet olan kimsenin sadece ge├žici olarak kullanmas─▒ veya t├╝ketmesi i├žin ├Âzg├╝lenen ya da as─▒l ┼čeyin ├Âzel niteli─či ile herhangi bir ili┼čkisi bulunmadan sadece korunmak, sat─▒lmak veya kiraya verilmek ├╝zere onunla birle┼čtirilen ┼čeyler eklenti say─▒lmaz (MK. md. 687).

┬áAs─▒l ┼čeyin haczi eklentiyi de kapsar. Haczedilen eklentideki hak sahibi ki┼činin (intifa hakk─▒, has─▒lat kirac─▒s─▒ gibi) istihkak davas─▒ haklar─▒ sakl─▒d─▒r.

d) Mülkiyetin  Türleri

1.┬áTek M├╝lkiyet┬á┬á┬á┬á┬á : M├╝lkiyet hakk─▒ tek ki┼čiye aitse tek m├╝lkiyetten s├Âz edilir.
2.┬áToplu M├╝lkiyet ┬á: ┬áM├╝lkiyet hakk─▒ bir ki┼čiye de─čil, birden ├žok ki┼čiye aitse toplu m├╝lkiyet ya da birlikte m├╝lkiyetten s├Âz edilir. Bunun iki t├╝r├╝ vard─▒r. Bunlar ÔÇťpayl─▒ m├╝lkiyetÔÇŁ ile ÔÇťelbirli─či m├╝lkiyetiÔÇŁdir.

i)Payl─▒ M├╝lkiyet

Medeni Kanun payl─▒ m├╝lkiyeti tarif etmemi┼čtir. Medeni Kanunun 688. maddesinin ilk f─▒kras─▒na g├Âre ÔÇŁ Payl─▒ m├╝lkiyette birden ├žok kimse, madd├« olarak b├Âl├╝nm├╝┼č olmayan bir ┼čeyin tamam─▒na belli paylarla maliktir.ÔÇŁ
┬áMedeni Kanunun payl─▒ m├╝lkiyet h├╝k├╝mlerini ve bu h├╝k├╝mleri a├ž─▒klayan ├že┼čitli g├Âr├╝┼čleri g├Âz ├Ân├╝nde tutarak payl─▒ m├╝lkiyet kavram─▒n─▒ tespite yarayacak unsurlar─▒ ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz:

┬á* Payl─▒ m├╝lkiyette, bu m├╝lkiyete tabi ┼čey bir b├╝t├╝n olarak tek bir m├╝lkiyet konusudur. S├Âz konusu m├╝lkiyet hakk─▒ tek ┼čah─▒s m├╝lkiyetinden farkl─▒ olarak tek ┼čahsa de─čil, birden ├žok ┼čahsa ait bulunmaktad─▒r.

┬á* Birden ├žok ┼čah─▒s s├Âz konusu m├╝lkiyetin bir pay─▒na (hissesine) sahip bulunmaktad─▒r.
Payl─▒ M├╝lkiyetin Kurulmas─▒
 
┬áPayl─▒ m├╝lkiyet hukuki muamele, resmi makam─▒n tasarrufu veya do─črudan do─čruya kanun gere─či kurulabilir. ├ľrne─čin, bir kimse tek ba┼č─▒na malik oldu─ču halde di─čer ┼čah─▒slara hisse temlik ederse hukuki muamele ile m├╝┼čterek m├╝lkiyet tesis edilmi┼č olur. Medeni Kanunun 647. maddesi, ─░mar Kanunun 18. maddesi, 2510 say─▒l─▒ ─░skan┬á Kanunun 17. maddesi, 3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanunun 15/2. maddesi ile kanun gere─či payl─▒ m├╝lkiyet kurulmu┼č olmaktad─▒r.

ia)Pay oran─▒

Payl─▒ m├╝lkiyetteki pay oranlar─▒, bu m├╝lkiyetin meydana gelmesini gerektiren hukuki muamele ile belli edilir ve tapu k├╝t├╝─č├╝ne yap─▒lan tescilde buna dayan─▒r. Bu itibarla yap─▒lan hukuki i┼člemde ve buna dayanan tescilde pay oranlar─▒ g├Âsterilmemi┼č ise ortaklara ait paylar birbirine e┼čit say─▒l─▒r (MK. md. 688/2).

ib)Payda┼člar─▒n kendi paylar─▒ ├╝zerindeki tasarruflar─▒

Payda┼člardan her biri kendi pay─▒ bak─▒m─▒ndan malik hak ve y├╝k├╝ml├╝l├╝klerine sahip olur. Pay devredilebilir, rehnedilebilir ve alacakl─▒lar taraf─▒ndan haczettirilebilir (MK.md.688/3).

┬áPayl─▒ m├╝lkiyette payda┼člardan her biri, kendi paylar─▒ ├╝zerinde tasarrufta bulunmak yetkisine sahip olduklar─▒ndan, di─čer payda┼člar─▒n onay─▒n─▒ almaya gerek ve ihtiya├ž duymadan paylar─▒n─▒ devredebilir, rehnebilir veya her birinin pay─▒ alacakl─▒lar taraf─▒ndan haczettirilebilir. Ancak, payda┼člardan birinin veya bir ka├ž─▒n─▒n paylar─▒n─▒n temliki halinde, di─čer payda┼člar─▒n ├Ânal─▒m haklar─▒ mevcuttur.

┬áic)Payl─▒ m├╝lkiyetteki payda┼člar─▒n m├╝┼čterek mal─▒n t├╝m├╝ ├╝zerindeki idare ve tasarruflar─▒:

Payl─▒ m├╝lkiyette payda┼člar─▒n payl─▒ mal─▒ birlikte tasarruf etmeleri esast─▒r. Ancak┬á payda┼člar─▒n s├Âzle┼čme ile idare bi├žimini de─či┼čtirmeleri ve b├Âylece payl─▒ mal─▒n idaresini aralar─▒ndan birine veya bir ka├ž─▒na vermeleri m├╝mk├╝nd├╝r.

4721 say─▒l─▒ Kanunun 689. maddesiyle 743 say─▒l─▒ Kanunda d├╝zenlenmemi┼č olan fark─▒ bir d├╝zenleme getirilmi┼čtir. Bu madde metnine a┼ča─č─▒da yer verilmi┼čtir.

┬áÔÇťPayda┼člar, kendi aralar─▒nda oybirli─čiyle anla┼čarak yararlanma, kullanma ve y├Ânetime ili┼čkin konularda kanun h├╝k├╝mlerinden farkl─▒ bir d├╝zenleme yapabilirler. Ancak, b├Âyle bir anla┼čmayla payda┼člar─▒n a┼ča─č─▒daki hak ve yetkileri kald─▒r─▒lamaz ve s─▒n─▒rland─▒r─▒lamaz:

1. Payl─▒ m├╝lkiyet konusu e┼čyan─▒n kullan─▒labilirli─činin ve de─čerinin korunmas─▒ i├žin zorunlu olan y├Ânetim i┼člerini yapmak ve gerekti─činde mahkemeden buna ili┼čkin ├Ânlemlerin al─▒nmas─▒n─▒ istemek,

2. E┼čyay─▒ bir zarar tehlikesinden veya zarar─▒n artmas─▒ndan korumak i├žin derh├ól al─▒nmas─▒ gereken ├Ânlemleri b├╝t├╝n payda┼člar hesab─▒na┬á almak.
Ta┼č─▒nmazlarla ilgili anla┼čmalar imzalar─▒n─▒n noterlik├že onaylanmas─▒ ko┼čuluyla payda┼člardan birinin ba┼čvurusu ├╝zerine tapu k├╝t├╝─č├╝ne ┼čerh verilebilir.ÔÇŁ

┬áHazinenin m├╝┼čtereken veya i┼čtirak halinde sahip bulundu─ču ta┼č─▒nmaz mallar─▒n idaresi Devlete Ait Ta┼č─▒nmaz Mal Sat─▒┼č, Trampa, Kiraya Verme, M├╝lkiyetin Gayri Ayni Hak Tesis, Ecrimisil ve Tahliye Y├Âneymeli─činin 71. maddesinde d├╝zenlenmi┼čtir. Bu madde, ÔÇŁHazinenin m├╝┼čtereken veya i┼čtirak halinde sahip bulundu─ču ta┼č─▒nmaz mal ve Hazine hissesi i├žin de ta┼č─▒nmaz mal─▒n bulundu─ču yer idaresince bu Y├Ânetmeli─čin 8ÔÇÖinci maddesinde a├ž─▒klanan bi├žimde tesbit ve hesap tutana─č─▒ tanzim edilir.

An─▒lan tutanakla hesap edilen kira bedeli esas al─▒narak idarece hissedar veya hissedarlar─▒n adreslerine yaz─▒l─▒ tebligatla, Hazine ile hissedar oldu─ču ta┼č─▒nmaz mal─▒ kendisinin kullanmak ve kiralamak isteyip istemedi─či, di─čer hissedarlara veya ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilere kiraya verilmesine muvafakat edip etmeyece─či, aksi takdirde kendisinin veya ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilerin i┼čgal veya tasarrufu olmasa dahi bu ta┼č─▒nmaz maldaki Hazine hissesinin kiralanamamas─▒ndan ├Ât├╝r├╝ Hazinenin yoksun kald─▒─č─▒ gelirin kendisinden talep edilece─či bildirilir ve tebligat yapan idareye tebli─č tarihinden itibaren 15 g├╝n i├žinde yaz─▒l─▒ olarak cevap verilmesi istenir.

Ta┼č─▒nmaz mal biri Hazine olmak ├╝zere iki ki┼čiye ait ise idarenin kiralama ├Ânerisini kabul etmesi halinde hissedar─▒na pazarl─▒kla kiraya verilir.

┬á─░kiden fazla hissedar─▒ olan ta┼č─▒nmaz mallar ├Âteki hissedarlar─▒n hisse oran─▒ ve hissedar say─▒s─▒ olarak yar─▒dan fazlas─▒n─▒n yaz─▒l─▒ muvafakat─▒n─▒n al─▒nabilmesi halinde genel h├╝k├╝mler ├žercevesinde kiraya verilir.

┬áHissedar veya hissedarlardan yukar─▒da a├ž─▒klanan bi├žimde ve tebligatta belirtilen s├╝re i├žerisinde muvafakat sa─članamad─▒─č─▒ veya cevap al─▒namad─▒─č─▒ takdirde muvafakat etmeyen veya cevap vermeyen hissedar veya hissedarlardan Hazinenin bu ta┼č─▒nmaz maldaki hissesinin kiralanamamas─▒ndan ├Ât├╝r├╝ yoksun kald─▒─č─▒ gelire tekab├╝l edecek bir tazminat ecrimisil olarak bu Y├Ânetmelik esaslar─▒ dahilinde tesbit, takdir ve tahsil edilir.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

┬áY├Ânetmeli─čin 71. maddesinde, Hazinenin payl─▒ veya elbirli─či m├╝lkiyetinde bulunan ta┼č─▒nmaz mallar─▒n kiraya verilmesi ile hissedarlar y├╝z├╝nden Hazine pay─▒n─▒n kiralanamamas─▒ durumunda yap─▒lmas─▒ gereken i┼člemlere ili┼čkin d├╝zenlemelere yer verilmi┼čtir.

┬á4721 say─▒l─▒ Kanunun 689. maddesiyle getirilen yeni d├╝zenleme uyar─▒nca Hazine, di─čer payda┼člarla oybirli─čiyle anla┼čarak Hazinenin payl─▒ m├╝lkiyetinde bulunan ta┼č─▒nmaz mallar─▒n kullan─▒m─▒na, y├Ânetimine ve bunlardan yararlanmaya ili┼čkin konularda kanun (Medeni Kanun) h├╝k├╝mlerinden farkl─▒ bir d├╝zenleme yapabilir.

Ancak yap─▒lacak anla┼čma, Kanunun ayn─▒ maddesinde iki bent halinde say─▒lan payda┼člar─▒n hak ve yetkilerini kald─▒ramaz ve s─▒n─▒rland─▒r─▒lamaz.

┬á689. maddenin son f─▒kras─▒yla bu t├╝r anla┼čmalar─▒n payda┼člar─▒n imzalar─▒n─▒n noterlik├že onaylanmas─▒ ko┼čuluyla payda┼člardan birinin ba┼čvurusu ├╝zerine tapu k├╝t├╝─č├╝ne ┼čerh verilebilece─či d├╝zenlemesi getirilmi┼čtir.

┬áYukar─▒da belirtilen yeni d├╝zenleler do─črultusunda, Hazinenin payl─▒ m├╝lkiyetinde bulunan ta┼č─▒nmaz mallar─▒n kiraya verilerek de─čerlendirilmesi d─▒┼č─▒nda, di─čer y├Ânetim usulleriyle (tahsis, irtifak hakk─▒ tesisi gibi) de idaresinin m├╝mk├╝n olabilece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Buna g├Âre, Y├Ânetmeli─čin 71. maddesinin 4721 say─▒l─▒ Kanunun 689. maddesi g├Âz ├Ân├╝nde tutularak yeniden de─čerlendirilmesi yararl─▒ olacakt─▒r.

┬á743 say─▒l─▒ Kanunun 624. maddesinin ilk f─▒kras─▒na 4721 say─▒l─▒ Kanunda yer verilmemi┼č; ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒ ise 4721 say─▒l─▒ Kanunun 690. ve 691. maddelerinde d├╝zenlenmi┼čtir.

id)Ola─čan Y├Ânetim ─░┼čleri:

Payl─▒ m├╝lkiyette payda┼člardan her birinin payl─▒ m├╝lkte tek ba┼č─▒na yapabilece─či tasarruflar─▒ Kanun ola─čan y├Ânetim i┼čleri ile ufak tefek tamirat ve tar─▒m i┼čleri diye ifade etmi┼čtir. Ancak, zorunlu ve ivedi i┼člerin yap─▒lmas─▒na ili┼čkin kanun h├╝k├╝mleri sakl─▒ kalmak kayd─▒yla, payda┼člar─▒n ├žo─čunlukla alaca─č─▒ kararla ola─čan y├Ânetim i┼člerinde yetkiyle ilgili farkl─▒ d├╝zenleme getirilebilir (MK. md. 690/2).

ie)├ľnemli Y├Ânetim ─░┼čleri:

Payl─▒ m├╝lk├╝n yar─▒s─▒ndan fazlas─▒na malik olan ve say─▒ itibariyle de ├žo─čunlu─ču olu┼čturan payda┼člar─▒n oylar─▒yla yap─▒lmas─▒ gereken tasarruflar─▒ Kanun, ÔÇť─░┼čletme usul├╝n├╝n veya tar─▒m t├╝r├╝n├╝n de─či┼čtirilmesi, ad├« kiraya veya ├╝r├╝n kiras─▒na ili┼čkin s├Âzle┼čmelerin yap─▒lmas─▒ veya feshi, topra─č─▒n ─▒slah─▒ gibi ├Ânemli y├Ânetim i┼čleriÔÇŁ olarak belirtmi┼čtir.

┬á743 say─▒l─▒ Kanundan farkl─▒ olarak 4721 say─▒l─▒ Kanunun 691. maddesinde, Yarg─▒tay ─░├žtihad─▒ Birle┼čtirme B├╝y├╝k Genel Kurulunun payl─▒ m├╝lk├╝n kiraya verilmesi ve ta┼č─▒nmaz mal─▒n payda┼člardan biri veya birka├ž─▒n─▒n ihtiyac─▒ sebebiyle tahliye davas─▒ a├žabilmelerinin ├Ânemli y├Ânetim i┼člerinden oldu─čuna ili┼čkin kararlar─▒ do─črultusunda ad├« kiraya veya ├╝r├╝n kiras─▒na ili┼čkin s├Âzle┼čmelerin yap─▒lmas─▒ veya feshi ├Ânemli y├Ânetim i┼čleri olarak say─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ayr─▒ca, ayn─▒ maddeyle 743 say─▒l─▒ Kanunda say─▒lmayan i┼čletme usul├╝n├╝n de─či┼čtirilmesi ve┬á topra─č─▒n ─▒slah─▒ gibi i┼čler de ├Ânemli y├Ânetim i┼čleri olarak kabul edilmi┼čtir.

Bunlarla birlikte, 743 say─▒l─▒ Kanunda ÔÇťb├╝y├╝k tamirat icras─▒ÔÇŁ ifadesi, 691. maddenin ikinci f─▒kras─▒nda ola─čan y├Ânetim s─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čan ve payl─▒ mal─▒n de─čerinin veya yarar sa─člamaya elveri┼člili─činin korunmas─▒ i├žin gerekli bak─▒m, onar─▒m ve yap─▒ i┼čleri ┼čeklinde ayr─▒nt─▒l─▒ olarak d├╝zenlenmi┼čtir.

┬á691. maddenin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒yla ÔÇťPay ve payda┼člar─▒n e┼čitli─či h├ólinde h├ókim, payda┼člardan birinin istemi ├╝zerine b├╝t├╝n payda┼člar─▒n menfaatini g├Âzeterek hakkaniyete uygun bir karar verir; gerekli g├Ârd├╝─č├╝ i┼člerin yap─▒lmas─▒ i├žin payda┼člar aras─▒ndan veya d─▒┼čar─▒dan bir kayy─▒m atayabilir.ÔÇŁ ┼čeklinde yeni bir d├╝zenleme getirilmi┼čtir.

┬á743 say─▒l─▒ Kanunun 625. maddesinin ikinci f─▒kras─▒nda yer alan d├╝zenlemeler, 4721 say─▒l─▒ Kanunun 692. ve 693. maddelerinde d├╝zenlenmi┼čtir. 625. maddenin ilk f─▒kras─▒na┬á 4721 say─▒l─▒ Kanunda yer verilmemi┼čtir.

if)Ola─čan├╝st├╝ y├Ânetim i┼čleri ve tasarruflar:

Payl─▒ mal─▒n ├Âzg├╝lendi─či amac─▒n de─či┼čtirilmesi, koruman─▒n veya ola─čan ┼čekilde kullanman─▒n gerekli k─▒ld─▒─č─▒ ├Âl├ž├╝y├╝ a┼čan yap─▒ i┼člerine giri┼čilmesi veya payl─▒ mal─▒n tamam─▒ ├╝zerinde tasarruf i┼člemlerinin yap─▒lmas─▒, oybirli─čiyle aksi kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č olmad─▒k├ža, b├╝t├╝n payda┼člar─▒n kabul├╝ne ba─čl─▒d─▒r (MK. md. 692/1).

┬áMadde f─▒kras─▒nda, payl─▒ mal─▒n ├Âzg├╝lendi─či amac─▒n de─či┼čtirilmesi, koruman─▒n veya ola─čan ┼čekilde kullanman─▒n gerekli k─▒ld─▒─č─▒ ├Âl├ž├╝y├╝ a┼čan yap─▒ i┼člerine giri┼čilmesi (yeni bir d├╝zenleme), ola─čan├╝st├╝ y├Ânetim i┼čleri; payl─▒ mal─▒n tamam─▒ ├╝zerinde tasarruf i┼člemleri yap─▒lmas─▒ ise tasarruf i┼člemi olarak nitelendirilmi┼čtir.

692. maddenin ikinci f─▒kras─▒yla paylar ├╝zerinde ta┼č─▒nmaz rehni veya ta┼č─▒nmaz y├╝k├╝ kurulmu┼čsa, payda┼člar mal─▒n tamam─▒n─▒ benzer haklarla kay─▒tlayamazlar h├╝km├╝ getirilmi┼čtir.

ig)Yararlanma, kullanma ve koruma:

Eski kanunda 693. maddeyi tam olarak kar┼č─▒layan bir h├╝k├╝m yoktur. Maddenin birinci f─▒kras─▒ eski kanunun 625. maddesinin birinci f─▒kras─▒n─▒ k─▒smen kar┼č─▒lamaktad─▒r.

┬áMaddenin ikinci f─▒kras─▒yla, payda┼člar aras─▒nda payl─▒ mal─▒ kullanma ve bu maldan yararlanma ┼čekliyle ilgili olarak ortaya ├ž─▒kacak uyu┼čmazl─▒klar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde hakimin yetkili oldu─ču; bu b├Âl├╝nmenin payl─▒ mal─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒n zaman veya yer itibar─▒yle b├Âl├╝nmesi bi├žiminde m├╝mk├╝n olaca─č─▒ belirtilmi┼čtir.

┬áMaddenin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒ uygulamadaki teredd├╝tleri gidermek amac─▒yla payda┼člardan her birinin, b├Âl├╝nemeyen ortak menfaatlerin korunmas─▒n─▒ di─čer payda┼člar─▒ temsilen sa─člayabilece─či h├╝km├╝n├╝ ├Âng├Ârmektedir. B├Âylece, payda┼člardan her birinin m├╝┼čterek menfaatler i├žin, di─čer payda┼člar─▒ temsil edebilece─či hususunda eski kanunun 625. maddesinde de yer alan h├╝k├╝m, ├Â─čretideki a├ž─▒klamalar ve Yarg─▒tay i├žtihatlar─▒na uygun olarak a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturulmu┼čtur.

ih)Giderler ve y├╝k├╝ml├╝l├╝kler:

Payl─▒ malla ilgili y├Ânetim giderleri, vergiler ve di─čer y├╝k├╝ml├╝l├╝kler, aksine bir h├╝k├╝m bulunmad─▒k├ža, payda┼člar taraf─▒ndan paylar─▒ oran─▒nda kar┼č─▒lan─▒r (MK. md. 694/1).

┬áPay─▒na d├╝┼čenden fazlas─▒n─▒ ├Âdemi┼č bulunan payda┼č, di─čerlerine paylar─▒ oran─▒nda r├╝cu edebilir (MK. md. 694/2).

i─▒)Kararlar─▒n ba─člay─▒c─▒l─▒─č─▒:

Eski kanunda 695. maddeyi kar┼č─▒layan bir h├╝k├╝m yoktur. Bu maddeyle payda┼člar─▒n yararlanma, kullanma ve y├Ânetime ili┼čkin konularda yapt─▒klar─▒ d├╝zenleme ve alm─▒┼č olduklar─▒ kararlarla mahkemece verilen kararlar─▒n, sonradan payda┼č olanlar─▒ veya pay ├╝zerinde ayni hak kazananlar─▒ ba─člayaca─č─▒, bunun i├žin ta┼č─▒nmazlarda, yararlanmaya, kullanmaya ve y├Ânetime ili┼čkin kararlar─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne ┼čerh edilmesi gerekti─či esas─▒ getirilmi┼čtir.

ij) Payda┼čl─▒ktan ├ž─▒karma:
4721 say─▒l─▒ Kanunun 696. maddesi eski kanunun 626/a maddesini kar┼č─▒lamakta olup h├╝k├╝m de─či┼čikli─či bulunmamaktad─▒r. Madde metnine a┼ča─č─▒da yer verilmi┼čtir.

ÔÇťKendi tutum ve davran─▒┼člar─▒yla veya mal─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒ b─▒rakt─▒─č─▒ ya da fiillerinden sorumlu oldu─ču ki┼čilerin tutum ve davran─▒┼člar─▒yla di─čer payda┼člar─▒n tamam─▒na veya bir k─▒sm─▒na kar┼č─▒ olan y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini a─č─▒r bi├žimde ├ži─čneyen payda┼č, bu y├╝zden onlar i├žin payl─▒ m├╝lkiyet ili┼čkisinin devam─▒n─▒ ├žekilmez h├óle getirmi┼čse, mahkeme karar─▒yla payda┼čl─▒ktan ├ž─▒kar─▒labilir.

Davan─▒n a├ž─▒lmas─▒, aksi kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č olmad─▒k├ža, pay ve payda┼č ├žo─čunlu─čuyla karar verilmesine ba─čl─▒d─▒r.

┬áH├ókim, ├ž─▒karma istemini hakl─▒ g├Ârd├╝─č├╝ takdirde, ├ž─▒kar─▒lacak payda┼č─▒n pay─▒n─▒ kar┼č─▒layacak k─▒sm─▒ maldan ay─▒rmaya olanak varsa, bu ay─▒rmay─▒ yaparak ayr─▒lan par├žan─▒n payl─▒ m├╝lkiyetten ├ž─▒kar─▒lana ├Âzg├╝lenmesine karar verir.

┬áAynen ayr─▒lmas─▒na olanak bulunmayan maldaki pay─▒n dava tarihindeki de─čeriyle kendilerine devrini isteyen payda┼č veya payda┼člar bu istemlerini payda┼čl─▒ktan ├ž─▒karma istemi ile birlikte ileri s├╝rmek zorundad─▒rlar. H├ókim, h├╝k├╝m vermeden ├Ânce re’sen belirleyece─či uygun bir s├╝re i├žinde pay de─čerinin ├Âdenmesine veya tevdiine karar verir. Davan─▒n kabul├╝ h├ólinde pay─▒n istemde bulunan ad─▒na tesciline h├╝kmolunur.

┬áPay─▒ kar┼č─▒layacak k─▒s─▒m maldan aynen ayr─▒lamaz ve bu pay─▒ isteyen payda┼č da bulunmazsa h├ókim, daval─▒ya pay─▒n─▒ devretmesi i├žin bir s├╝re belirler ve bu s├╝re i├žinde devredilmeyen pay─▒n a├ž─▒k art─▒rmayla sat─▒┼č─▒na karar verir. Sat─▒┼č karar─▒, cebr├« icra yoluyla paraya ├ževirmeye ili┼čkin h├╝k├╝mler uyar─▒nca yerine getirilir.ÔÇŁ

┬áEski kanunun 626/b maddesine kar┼č─▒l─▒k gelen 697. maddede de h├╝k├╝m de─či┼čikli─či yap─▒lmam─▒┼čt─▒r. Bu madde ÔÇťBir payda┼č─▒n ├ž─▒kar─▒lmas─▒na ili┼čkin h├╝k├╝mler, k─▒yas yoluyla, pay ├╝zerinde intifa veya di─čer bir ayn├« ya da tapuya ┼čerh edilmi┼č ki┼čisel yararlanma hakk─▒ sahipleri hakk─▒nda da uygulan─▒r. Ancak, devri caiz olmayan bir hakk─▒n uygun bir tazminat kar┼č─▒l─▒─č─▒nda sona ermesine karar verilir.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

ik) Payl─▒ M├╝lkiyetin Sona Ermesi

┬á698. maddenin (743 say─▒l─▒ Kanun kanun md. 627) kenar ba┼čl─▒─č─▒ndaki ÔÇťdavaÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝ yerine ÔÇťistemÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝ konulmu┼čtur. Payda┼člar dava a├žmadan da kendi aralar─▒nda payda┼člardan birinin istemi ├╝zerine payla┼čma yapabilirler. ─░stem s├Âzc├╝─č├╝ bu anlamda davay─▒ da i├žeren geni┼č bir ifadedir.

┬áMadde ├╝├ž f─▒kra halinde d├╝zenlenmi┼č ve ikinci f─▒kra ile ta┼č─▒nmazlarda payl─▒ m├╝lkiyetin devam─▒na ili┼čkin s├Âzle┼čmelerin resmi ┼čekilde yap─▒lmas─▒ ve bunun tapu k├╝t├╝─č├╝ne ┼čerh verilebilmesi ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. B├Âylece s├Âz konusu s├Âzle┼čmelerin, sonraki payda┼člara etkili olmas─▒n─▒n nas─▒l sa─članaca─č─▒ konusunda eski kanundan do─čan teredd├╝tlere son verilmi┼čtir.

Maddenin son f─▒kras─▒nda, uygun olmayan zamanda payla┼čma isteminde bulunulamayaca─č─▒ ├Âng├Âr├╝lerek eski maddenin son c├╝mlesi tekrar edilmi┼čtir.

Medeni Kanunun 698. maddesi taksim isteme hakk─▒na ├╝├ž k─▒s─▒tlama koyuyor:

ÔÇó┬áHukuki i┼člem: Payda┼člar─▒n hukuki bir i┼člemle, payla┼čma isteme hakk─▒n─▒ ge├žici bir zaman i├žin ├Ânlemeyi kabul etmeleridir. Kanun, bu t├╝r hukuki i┼člemleri en fazla on sene i├žin ge├žerli saymaktad─▒r. Bu t├╝r s├Âzle┼čmelerin ge├žerli olabilmesi i├žin resmi ┼čekilde yap─▒lmas─▒ gerekmektedir. Tapu siciline ┼čerh verilmesinde zorunluluk olmamas─▒na kar┼č─▒n, s├Âzle┼čmelerin sonraki payda┼člara etkili olabilmesi i├žin tapu k├╝t├╝─č├╝ne ┼čerh verilmesi gerekir.

ÔÇó┬áDevaml─▒ maksatla ├Âzg├╝lenme: Payl─▒ mal─▒n s├╝rekli bir amaca ├Âzg├╝lenmi┼č olmas─▒, bir hakk─▒n kullan─▒lmas─▒ y├Ân├╝nden, o ┼čeyin ├Âzg├╝lenmesinin gereklili─či durumudur. ├ľrnek olarak iki veya daha fazla gayrimenkul aras─▒nda m├╝┼čterek avlu, yol, kuyu ve harman yeri verilebilir.

ÔÇó┬áUygun olmayan bir zaman: Payla┼čmay─▒ isteme hakk─▒n─▒ s─▒n─▒rland─▒ran bir sebep de uygun olmayan bir zamand─▒r. Uygun olmayan zamandan maksat, ola─čan├╝st├╝ sebepler dolay─▒s─▒ ile payla┼čman─▒n payda┼člar i├žin zararl─▒ olaca─č─▒ zamand─▒r. ├ľrnekler; genel olarak ekonomik bir krizin ta┼č─▒nmaz mal k─▒ymetleri ├╝zerindeki a├ž─▒k etkisi, grev ve salg─▒n hastal─▒klar sebebiyle a├ž─▒k art─▒rmalara kat─▒lmada rekabetin sa─članamamas─▒ gibi hallerdir.

il)├ľzel kanun h├╝k├╝mleri:

634 say─▒l─▒ Kat M├╝lkiyeti Kanunu, kat m├╝lkiyeti d├╝zenlemesinin gere─či olarak ÔÇŁKat m├╝lkiyeti veya kat irtifak─▒na tabii olan gayrimenk├╝llerde ortakl─▒─č─▒n giderilmesi istenemez .ÔÇť h├╝km├╝n├╝ getirmi┼čtir.

2510 say─▒l─▒ ─░skan Kanunun 30. maddesi, bu Kanuna uygun olarak verilen yerlerin on y─▒l s├╝re ile sat─▒lmas─▒n─▒ ve ayni hakla takyit edilmesini yasaklam─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre tahsis tarihinden itibaren on y─▒l ge├žmedik├že bu t├╝r gayrimenkullerin izale-i ┼č├╝yu yoluyla sat─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir.

775 say─▒l─▒ Gecekondu Kanunun 34. maddesi, bu Kanun h├╝k├╝mlerine g├Âre taksim olunan arsalar, yap─▒lar ve bu arsalar ├╝zerinde meydana gelen ta┼č─▒nmaz mallar tahsisi tarihinden itibaren yirmi y─▒l s├╝re ile taksim ve ┼čuyunun giderilmesi istemine konu olamaz h├╝km├╝n├╝ getirmi┼č bulunmaktad─▒r.

3083 say─▒l─▒ Sulama Alanlar─▒nda Arazi D├╝zenlemesine Dair Kanunun 13/1. maddesinde┬á de benzer k─▒s─▒tlama getirilmi┼čtir.

┬áKamula┼čt─▒rma ve cebri icra gibi kamu hukukuna dayanan ve payda┼člar─▒n iradesi d─▒┼č─▒nda olu┼čan i┼člemler de payl─▒ m├╝lkiyeti sona erdiren┬á sebepler aras─▒ndad─▒r.

┬áPayla┼čma isteme hakk─▒, payl─▒ m├╝lkiyetin sona erdirilmesi i├žin payda┼člara tan─▒nm─▒┼č yenilik do─čuran bir hakt─▒r. Bir payda┼č bu hakk─▒n─▒ kullan─▒nca b├╝t├╝n payda┼člar payla┼čmay─▒ yerine getirmek borcu alt─▒na girer. Payla┼čmay─▒ isteme hakk─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒ sadece payla┼čmay─▒ yapma borcunu do─čurur.

im)Payla┼čma bi├žimi:

Payl─▒ m├╝lkiyeti sona erdiren payla┼čma bi├žinin nas─▒l yap─▒laca─č─▒n─▒ d├╝zenleyen Medeni Kanunun 699. maddesine (743 say─▒l─▒ Kanun md. 628.) g├Âre payla┼čma, payl─▒ mal─▒n aynen b├Âl├╝┼č├╝lmesi veya pazarl─▒k ya da art─▒rmayla sat─▒larak bedelinin b├Âl├╝┼č├╝lmesi bi├žiminde ger├žekle┼čir (MK. md. 699/1).

┬áPayda┼člar, payla┼č─▒m─▒n nas─▒l yap─▒laca─č─▒ hususunda uyu┼čma sa─člayamazlarsa payda┼člardan birinin istemi ├╝zerine h├ókim, mal─▒n aynen b├Âl├╝nerek payla┼čt─▒r─▒lmas─▒na, b├Âl├╝nen par├žalar─▒n de─čerlerinin birbirine denk d├╝┼čmemesi h├ólinde eksik de─čerdeki par├žaya para eklenerek denkle┼čtirme sa─članmas─▒na karar verir (MK. md. 699/2).

┬áMaddenin bu f─▒kras─▒ uyar─▒nca b├Âl├╝nen par├žalar─▒n de─čerlerinin birbirine denk d├╝┼čmemesi halinde, Hazine menfaatinin korunmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan eksik de─čerdeki par├ža k─▒ymetinde denkle┼čtirme sa─član─▒p sa─članmad─▒─č─▒n─▒n milli emlak memurlar─▒ ile Hazine avukatl─▒─č─▒nca takibi gerekmektedir. Ancak, davalar ├žo─čunlukla payla┼čma isteminin a├ž─▒k art─▒rmayla sat─▒┼č─▒na karar verilerek sonu├žlanmaktad─▒r.

┬áB├Âlme istemi durum ve ko┼čullara uygun g├Âr├╝lmezse ve ├Âzellikle payl─▒ mal─▒n ├Ânemli bir de─čer kayb─▒na u─čramadan b├Âl├╝nmesine olanak yoksa, a├ž─▒k art─▒rmayla sat─▒┼ča h├╝kmolunur (MK. md. 699/3/1. c├╝mlesi). 699. maddenin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒na eklenen ikinci c├╝mle ile, sat─▒┼č─▒n payda┼člar aras─▒nda art─▒rma ile yap─▒lmas─▒na karar verilmesi, b├╝t├╝n payda┼člar─▒n r─▒zas─▒na ba─čl─▒ tutulmu┼čtur.

┬áHazinenin de hissedar bulundu─ču ta┼č─▒nmaz mallardaki hissedarl─▒─č─▒n giderilmesi i├žin a├ž─▒lan davalar, mahkemelerce, genellikle payda┼čl─▒─č─▒n sat─▒┼č yoluyla giderilmesi ┼čeklinde karara ba─članmaktad─▒r. 184 say─▒l─▒ Milli Emlak Genel Tebli─či, izale-i ┼č├╝y├╗ sat─▒┼člar─▒ ile r─▒za├« taksim i┼člemlerini d├╝zenlemi┼čtir.

┬áHazinenin izale-i ┼č├╝yu sat─▒┼č ihalelerine kat─▒lmas─▒n─▒n temel ama├ž ve gerek├žesi, Hazine hissesinin ucuz bir bedelle sat─▒┼č─▒n─▒ ├Ânlemektir. 2004 say─▒l─▒ ─░cra ve ─░flas Kanununun 129. maddesine g├Âre, icra dairesince yap─▒lan ta┼č─▒nmaz mal sat─▒┼člar─▒nda takdir edilen bedelin birinci ihalede %75′ine, ikinci ihalede ise %40′─▒na kadar bir teklif oldu─čunda, ta┼č─▒nmaz mal sat─▒labilmektedir.

┬áDi─čer taraftan icra dairelerince takdir ettirilen bedeller zaman zaman rayi├ž de─čerin alt─▒nda da olabildi─činden, sat─▒┼ča ├ž─▒kar─▒lan ta┼č─▒nmaz maldaki Hazine hissesinin de─čerinin alt─▒nda sat─▒lmas─▒ ihtimali s├Âz konusu olabilmektedir.

Hazinece ihaleye kat─▒lman─▒n bir di─čer nedeni ise sat─▒lacak ta┼č─▒nmaz mal─▒n, imar plan─▒nda genel b├╝t├želi kamu kurulu┼člar─▒n─▒n hizmetine ayr─▒lm─▒┼č olmas─▒d─▒r. Bu durumda, ileride s├Âz konusu yerin Hazine lehine kamula┼čt─▒r─▒lmas─▒ gerekebilece─činden uygun bir bedelle, ihaleye kat─▒l─▒p sat─▒nal─▒nmas─▒ Devlet lehine olmaktad─▒r.

┬á4721 say─▒l─▒ Kanunun 699. maddesinin 3. f─▒kras─▒na eklenen 2. c├╝mleye g├Âre sat─▒┼č─▒n payda┼člar aras─▒nda art─▒rmayla yap─▒lmas─▒na karar verilmesi, b├╝t├╝n payda┼člar─▒n r─▒zas─▒na ba─čl─▒ oldu─čundan, Hazinenin payda┼č oldu─ču durumlarda, defterdarl─▒─č─▒n ÔÇťr─▒zaÔÇŁ konusunda yetkisi bulunup bulunmad─▒─č─▒n─▒n a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturulmas─▒n─▒n yararl─▒ olaca─č─▒; bu durumun, 184 s─▒ra say─▒l─▒ Milli Emlak Genel Tebli─činin ÔÇťC- ─░halelere Kat─▒l─▒p Kat─▒lmama Konusunda Karar Verecek MakamlarÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda yer alan a├ž─▒klamalar do─črultusunda d├╝zenlenebilece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

┬áAyr─▒ca, 1999/07 nolu Milli Emlak Genelgesine g├Âre; Hazine avukatl─▒─č─▒ taraf─▒ndan ortakl─▒─č─▒n (┼č├╝yuun) giderilmesi davalar─▒ a├ž─▒ld─▒─č─▒n─▒n bildirilmesini m├╝teakip, istenilecek k─▒ymet takdiri kararlar─▒n─▒n ivedilik ve ├Âncelikle dava konusu ta┼č─▒nmaz mal─▒n zeminine ve varsa ├╝zerindeki muhdesatlara (bina, a─ča├ž vs.) ayr─▒ ayr─▒ k─▒ymet takdir ettirilerek en k─▒sa s├╝rede Hazine avukatl─▒─č─▒na bildirilmesi gerekmektedir.

in) ─░ntifa hakk─▒ sahibinin durumu:

Eski kanunda 700. maddeyi kar┼č─▒layan bir h├╝k├╝m yoktur. Yeni getirilen bu madde uyar─▒nca bir payda┼č─▒n kendi pay─▒ ├╝zerinde intifa hakk─▒ kurmas─▒ h├ólinde, di─čer payda┼člardan biri intifa hakk─▒n─▒n kuruldu─čunun kendisine tebli─činden ba┼člayarak ├╝├ž ay i├žinde payla┼čma isteminde bulunursa sat─▒┼č yoluyla payla┼čmada intifa hakk─▒, buna ili┼čkin paya d├╝┼čecek bedel ├╝zerinde devam eder. ├ť├ž ay ge├žtikten sonra yap─▒lacak payla┼čma istemleri ise intifa hakk─▒n─▒ etkilemeyecektir.

ii) Elbirli─či M├╝lkiyeti

Elbirli─či m├╝lkiyeti, ortak m├╝lkiyetin di─čer bir t├╝r├╝ olup Kanunun 701. maddesinde d├╝zenlenmi┼čtir. Payl─▒ m├╝lkiyetten┬á ba┼čl─▒ca fark─▒, birden ├žok ki┼činin aralar─▒nda ├Ânceden mevcut bir hukuki ili┼čki ba─č─▒ndan olu┼čmas─▒ veya kanundan do─čmu┼č olmas─▒d─▒r. Payl─▒ m├╝lkiyetle aras─▒ndaki farklar─▒;

ÔÇó┬áOrtak m├╝lkiyetlerin olu┼čumu,
ÔÇó┬áPayl─▒ m├╝lkiyette pay─▒n, maddi olarak de─čilse bile itibari bir miktar olarak belli olmas─▒na kar┼č─▒l─▒k, elbirli─či m├╝lkiyetinde paylar─▒n belli olmay─▒┼č─▒,
ÔÇó┬áMaliklerin belli olmayan paylar─▒ ├╝zerinde tek ba┼č─▒na tasarruf yetkilerinin bulunmay─▒┼č─▒d─▒r.

iia) Elbirli─či M├╝lkiyetin Olu┼čumu

-Kanunda ├Âng├╝r├╝len: Elbirli─či m├╝lkiyetin olu┼čumuna neden sayd─▒─č─▒ hukuki olaylar─▒n ba┼č─▒nda miras payla┼č─▒m─▒ gelir.
-S├Âzle┼čmeden do─čan: Elbirli─či m├╝lkiyetin meydana gelmesinin sebebi olan ortaklar aras─▒ndaki s├Âzle┼čmeler ├že┼čitlidir. Evlilikte mal ortakl─▒─č─▒n─▒ kabul eden e┼člerin ki┼čisel servetleri silinmekte ve mahfuz mallar d─▒┼č─▒ndakiler birbirleri i├žinde kaynayarak ortak bir servet haline gelmektedir. Ayr─▒ca, h─▒s─▒mlar terekedeki paylar─▒n─▒n tamam─▒n─▒ veya bir k─▒sm─▒n─▒ b─▒rakmak veya ortaya ba┼čka mallarda koymak suretiyle aralar─▒nda aile ┼čirketi kurabilirler.

iib) Elbirli─či M├╝lkiyetinde Ortaklar─▒n Durumu
┬áOrtaklar─▒n haklar─▒ ve y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri, toplulu─ču do─čuran kanun veya s├Âzle┼čme h├╝k├╝mleri ile belirlenir (MK. md. 702/1). Elbirli─či m├╝lkiyette ortaklardan hi├žbiri s├Âzle┼čmeden do─čan topluluk devam etti─či s├╝rece di─čerlerinin onay─▒ olmadan m├╝lkiyetin konusu olan mal─▒n t├╝m├╝ veya bir pay─▒ ├╝zerinde tasarrufta bulunamaz. ├ç├╝nk├╝ m├╝lkiyetin bu ├že┼čidinde ortaklar─▒n hakk─▒ belli bir paya de─čil, mal─▒n tamam─▒na ili┼čkindir.

┬áMedeni Kanunun 702. maddesinin ikinci f─▒kras─▒ (743 say─▒l─▒ Kanun md. 630/2), ÔÇťKanunda veya s├Âzle┼čmede aksine bir h├╝k├╝m bulunmad─▒k├ža, gerek y├Ânetim, gerek tasarruf i┼člemleri i├žin ortaklar─▒n oybirli─čiyle karar vermeleri gerekir.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

┬áMaddeye yeni bir (d├Ârd├╝nc├╝) f─▒kra eklenmi┼čtir. Bu yeni f─▒kra ile ortaklardan herbirinin, toplulu─ča giren haklar─▒n korunmas─▒n─▒ sa─člayabilece─či, bu korumadan da b├╝t├╝n ortaklar─▒n yararlanaca─č─▒ kabul edilmi┼čtir. Yeni eklenen bu f─▒kra ile uygulamada duyulan ihtiya├ž kar┼č─▒lanmakta, eski kanun kar┼č─▒s─▒nda i├žtihatlar ile ├ž├Âz├╝lmesinde g├╝├žl├╝k ├žekilen bir sorun giderilmekte, elbirli─či m├╝lkiyeti kurumuna y├Âneltilen ele┼čtirilerin en ├Ânemlisini giderecek bir h├╝k├╝m kabul edilmektedir. Elbirli─či m├╝lkiyeti ortaklardan her biri ortakl─▒─ča giren haklar─▒ dava yolu ile veya di─čer yollarla koruma yetkisine sahip olacakt─▒r. Bu korumadan b├╝t├╝n ortaklar yararlan─▒r, fakat davac─▒n─▒n davas─▒n─▒ kaybetmesi di─čer ortaklar─▒n haklar─▒n─▒ etkilemez.

2942 say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanununun 14/3. maddesinde; ÔÇŁ─░┼čtirak halinde veya m├╝┼čterek m├╝lkiyette payda┼člar─▒n tek ba┼č─▒na dava haklar─▒ vard─▒r.ÔÇŁ h├╝km├╝ bulunmaktad─▒r.

iic) Elbirli─či M├╝lkiyetin Sona Ermesi
 
┬áMedeni Kanunun 703. maddesi (743 say─▒l─▒ Kanun md. 631), ÔÇŁElbirli─či m├╝lkiyeti, mal─▒n devri, toplulu─čun da─č─▒lmas─▒ veya payl─▒ m├╝lkiyete ge├žilmesiyle sona erer.
Payla┼čt─▒rma, aksine bir h├╝k├╝m bulunmad─▒k├ža, payl─▒ m├╝lkiyet h├╝k├╝mlerine g├Âre yap─▒l─▒r.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

Devir: Elbirli─či halinde tasarruf edilen mal, b├╝t├╝n ortaklar─▒n oybirli─čiyle devredilebilir.
┬áToplulu─čun da─č─▒lmas─▒: Ortaklar aras─▒ndaki ki┼čisel ili┼čkinin ortadan kalkmas─▒, elbirli─či m├╝lk├╝yetin sona ermesinin di─čer bir sebebidir (├ľrne─čin, mal ortakl─▒─č─▒ rejimini kabul eden e┼člerden birinin ├Âl├╝m├╝ veya bo┼čanmalar─▒, adi ┼čirketlerde ortakl─▒k amac─▒n─▒n ortadan kalkmas─▒ gibi). Ancak bu sebeplerin varl─▒─č─▒, elbirli─či m├╝lkiyetinin kendili─činden sona ermesi demek de─čildir. Bu, ortaklar─▒n da─č─▒lmay─▒ istemelerinin sebebini olu┼čturmaktad─▒r.
┬áPayl─▒ m├╝lkiyete ge├žilmesi: Ortaklar─▒n miras yoluyla kendilerine kalan mallar─▒, elbirli─či m├╝lkiyetinden ├ž─▒kar─▒larak kanuni paylar─▒n─▒n g├Âsterilmesini, yani payl─▒ m├╝lkiyet esaslar─▒na g├Âre paylar─▒n─▒n belli edilmesini sulh hakiminden istemeleri ve mahkeme karar─▒ veya oybirli─čiyle payl─▒ m├╝lkiyete ge├žilmesi durumlar─▒nda s├Âz konusu olur.

 

(3) Ta┼č─▒nmaz M├╝lkiyeti

(i) Ta┼č─▒nmaz M├╝lkiyetinin Konusu

Medeni Kanunun 704. maddesine (743 say─▒l─▒ Kanun md. 632) g├Âre ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin konusu ┼čunlard─▒r:

1- Arazi,
2- Tapu k├╝t├╝─č├╝nde ayr─▒ sayfaya kaydedilen ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli haklar,
3- Kat m├╝lkiyeti k├╝t├╝─č├╝ne kay─▒tl─▒ ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mler.

Maddenin iki numaral─▒ bendinde, ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli haklar─▒n ta┼č─▒nmaz say─▒labilmesi i├žin tapu k├╝t├╝─č├╝nde ayr─▒ sayfalara kaydedilmi┼č olma unsuru eklenmi┼čtir. Maddenin 3. bendine 634 say─▒l─▒ Kat M├╝lkiyeti Kanunu ile getirilen yeni bir ta┼č─▒nmaz konusu olan ÔÇť kat m├╝lkiyeti k├╝t├╝─č├╝ne kay─▒tl─▒ ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mlerÔÇŁ de burada ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin konusunu olu┼čturan varl─▒klar aras─▒nda say─▒lm─▒┼čt─▒r. Eski maddenin 3 numaral─▒ bendinde yer alan ÔÇťmadenlerÔÇŁ, ayr─▒ bir kanunla ├Âzel bir rejime tabi tutulmu┼č oldu─čundan maddeden ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬á1-Arazi: Medeni Kanunun 704. maddesi araziyi ta┼č─▒nmaz saym─▒┼č, 998. maddesi (743 say─▒l─▒ Kanun md. 911) ise tapu siciline ta┼č─▒nmaz olarak kaydedilece─čini belirtmekle yetinmi┼čtir.

┬á2-Ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli haklar: Medeni Kanunun ta┼č─▒nmaz niteli─činde sayd─▒─č─▒ ve tapu sicilinde ayr─▒ bir sayfa kayd─▒n─▒ ├Âng├Ârd├╝─č├╝ bu haklar─▒n arazi gibi maddi varl─▒klar─▒ yoktur. Bunlar asl─▒nda irtifak haklar─▒n─▒n belli ├že┼čitlerinden olup bir tak─▒m sosyal ve ├Âzellikle ekonomik zorunluluklar─▒n sonucu olarak ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli bir nitelik kazanan haklard─▒r. Medeni Kanunun 998. maddesine g├Âre ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli haklar─▒n ta┼č─▒nmaz olarak kaydedilmesi i├žin hakk─▒n s├╝resiz veya en az otuz y─▒l s├╝reli olmas─▒ ko┼čulu getirilmi┼čtir.

Ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli haklar, Medeni Kanunun 684. maddesiyle (743 say─▒l─▒ Kanun md. 619) d├╝zenlenmi┼č olan b├╝t├╝nleyici par├ža prensibine istisna te┼čkil etmekte, ili┼čkin bulundu─ču arazinin ├╝st├╝nde veya alt─▒nda ve arazinin m├╝lkiyetinden ayr─▒ olarak hak sahibin m├╝lk├╝ say─▒lmaktad─▒r.

┬á3-Kat m├╝lkiyeti k├╝t├╝─č├╝ne kay─▒tl─▒ ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mler: 634 say─▒l─▒ Kanunun birinci maddesi, ÔÇťTamamlanm─▒┼č bir yap─▒n─▒n kat, daire, i┼č b├╝rosu, d├╝kkan,ma─čaza, mahzen, depo gibi b├Âl├╝mlerinden ayr─▒ ayr─▒ ve ba┼čl─▒ ba┼č─▒na kullan─▒lmaya elveri┼čli olanlar─▒ ├╝zerinde, o gayrimenkul├╝n maliki veya ortak malikleri taraf─▒ndan, bu kanun h├╝k├╝mlerine g├Âre, ba─č─▒ms─▒z m├╝lkiyet haklar─▒ kurulabilir.┬á┬á
              
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Yap─▒lmakta veya ileride yap─▒lacak olan bir yap─▒n─▒n,birinci f─▒krada yaz─▒l─▒ nitelikteki b├Âl├╝mleri ├╝zerinde, yap─▒ tamamland─▒ktan sonra ge├žilecek kat m├╝lkiyetine esas olmak ├╝zere, arsa maliki veya arsan─▒n ortak malikleri taraf─▒ndan, bu kanun h├╝k├╝mlerine g├Âre irtifak haklar─▒ kurulabilir.ÔÇŁ ┼čeklindedir.┬á
                          
(ii) Ta┼č─▒nmaz M├╝lkiyetinin Kazan─▒m─▒
┬áTa┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin kazan─▒lmas─▒ de─či┼čik ayr─▒mlara tabi tutulmaktad─▒r.

 (iia) Aslen Kazanma - Devren Kazanma
┬áTa┼č─▒nmaz m├╝lkiyeti, m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n daha ├Ânceden ba┼čkas─▒na ait olup olmamas─▒na bak─▒lmaks─▒z─▒n, do─črudan do─čruya kazan─▒lm─▒┼čsa aslen kazanma s├Âz konusudur. Kamula┼čt─▒rma, cebri icra, kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒ ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin aslen kazan─▒lmas─▒ halleridir.

┬áDevren kazanma ise ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin bir kimseden bir ba┼čkas─▒na devir yoluyla ge├žirilmesidir. Devir ve temlik amac─▒ g├╝den s├Âzle┼čmeler (sat─▒m, ba─č─▒┼č, trampa gibi) gere─čince m├╝lkiyetin devri, miras yoluyla intikaller devren kazanma halleridir.
 
 (iib) Tescille Dayanan Kazanma - Tescilsiz Kazanma
┬áTapu k├╝t├╝─č├╝ne yap─▒lacak olan tescil, m├╝lkiyetin kazan─▒lmas─▒nda kurucu nitelik ta┼č─▒r (MK. md. 705/1). Bir ba┼čka ifadeyle tescil yap─▒lmadan tapuya kay─▒tl─▒ bir ta┼č─▒nmaz─▒n m├╝lkiyetinin kazan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝m de─čildir.

┬áTescile dayanan kazanma taraflar aras─▒nda bu kazanmaya yol a├žan hakl─▒ ve ge├žerli bir kazanma sebebinin varl─▒─č─▒n─▒ gerektirir. Bu sebep illete (sebebe) ba─čl─▒ bir hukuksal i┼člemdir. Kazan─▒m sebebi ge├žerli de─čilse, tapuda yap─▒lan tescil yolsuz bir tescildir. Bu durumda yolsuz tescille ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyeti devredilmi┼č olamaz. Ta┼č─▒nmaz─▒n maliki ┼čeklen mevcut olan bu tescilin, yani tapudaki yolsuzlu─čun d├╝zeltilmesini isteyebilir.

┬áTa┼č─▒nmaz─▒n tescile dayanan kazan─▒lmas─▒nda iki a┼čama vard─▒r. Birinci a┼čama taraflar aras─▒ndaki bor├ž do─čurucu i┼člem a┼čamas─▒d─▒r. Bu a┼čama, yap─▒lacak olan tescil i┼čleminin sebebini (iktisap sebebi) olu┼čturur. ─░kinci a┼čama ise tescil i┼člemi a┼čamas─▒d─▒r. Ta┼č─▒nmaz─▒n m├╝lkiyeti bu ikinci a┼čaman─▒n ger├žekle┼čmesi ile el de─či┼čtirir.

┬áMedeni Kanun tapuya kay─▒tl─▒ ta┼č─▒nmazlar ├╝zerindeki m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n ba┼čkalar─▒na devrine ili┼čkin s├Âzle┼čmelerin resmi yaz─▒l─▒ ┼čekle ba─čl─▒ oldu─čunu belirtmi┼č, bu kural ta┼č─▒nmaz─▒n sat─▒┼č yoluyla devriyle ilgili olarak Bor├žlar Kanununda da tekrar edilmi┼čtir [MK. md. 706 (743 say─▒l─▒ Kanun md. 634); BK. md.┬á 213].

┬áEski kanunun 634. maddesinin ÔÇťM├╝lkiyeti nakleden akitlerÔÇŁ ┼čeklindeki kenar ba┼čl─▒─č─▒ ÔÇťHukuki i┼člemÔÇŁ olarak de─či┼čtirilmi┼čtir ├ž├╝nk├╝, m├╝lkiyetin hukuki i┼čleme dayal─▒ devri, sadece s├Âzle┼čme ┼čeklinde de─čil, tek tarafl─▒ bir hukuki i┼člem, ├Ârne─čin vasiyetname ┼čeklinde de yap─▒labilir.┬á

┬áTescil i┼člemine resmiyet verecek olan makam tapu sicil memur ve muhaf─▒zlar─▒d─▒r (Tapu Kanunu md. 26). Ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin devrinde resmi yaz─▒l─▒ ┼čekil kural─▒n─▒n baz─▒ istisnalar─▒ vard─▒r. ├ľl├╝me ba─čl─▒ tasarrufla bir ta┼č─▒nmaz─▒n m├╝lkiyetinin ba┼čkas─▒na devri ama├žlanm─▒┼čsa ├Âl├╝me ba─čl─▒ tasarruf i├žin ├Âng├Âr├╝len ┼čekle (vasiyetname ya da miras s├Âzle┼čmesi) (MK. md. 531, 545) uyulmak yeterlidir (MK. md. 706). Bundan ba┼čka tereke i├žinde bir ta┼č─▒nmaz bulunsa bile miras├ž─▒lar aras─▒nda miras─▒n taksimi konusunda yap─▒lan ve adi yaz─▒l─▒ ┼čekle ba─čl─▒ olan miras s├Âzle┼čmesi resmi ┼čekil aranmaks─▒z─▒n yeterli g├Âr├╝lmektedir (MK. md. 676/3; Tapu Kanunu md. 26). Bir ta┼č─▒nmaz─▒n bir ticaret ┼čirketine sermaye olarak konulmas─▒ halinde de ┼čirket t├╝z├╝─č├╝nde yer alan taahh├╝t yeterli olup resmi ┼čekil aranmamaktad─▒r (TTK. md. 140/II).

┬áTa┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin devriyle ilgili olarak kabul edilen resmi ┼čekil ko┼čuluna uymayan hukuksal i┼člemler (kazanma sebepleri) ge├žerli olmay─▒p taraflar i├žin herhangi bir hak ve bor├ž do─čurmazlar.

┬áTa┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin tescile dayanan kazan─▒lmas─▒ bor├ž do─čurucu i┼člemden sonra tapuda buna uygun olarak gerekli tescil i┼čleminin yap─▒lmas─▒n─▒ gerektirir. Bu tescil i┼člemi bir tasarruf i┼člemidir.
 
┬áTa┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin kazan─▒lmas─▒nda as─▒l olan tescile dayanan kazanmad─▒r. Bu husus Medeni Kanunun 705. maddesinin ilk f─▒kras─▒nda (743 say─▒l─▒ Kanun md. 633) ÔÇťTa┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin kazan─▒lmas─▒, tescille olur.ÔÇŁ ┼čeklindeki h├╝k├╝mle ifade edilmi┼čtir. Ancak bu kural mutlak olmay─▒p tescilsiz kazanma halleri de vard─▒r.
┬áTescilsiz kazanma halleri Medeni Kanunun 705. maddesinin ikinci f─▒kras─▒nda (743 say─▒l─▒ Kanun md. 633/2) say─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlar;

- Miras,
- Mahkeme karar─▒,
- Cebri icra,
- ─░┼čgal,
- Kamula┼čt─▒rmad─▒r.

┬áBu h├óllerde, malikin tasarruf i┼člemleri yapabilmesi, m├╝lkiyetin tapu k├╝t├╝─č├╝ne tescil edilmi┼č olmas─▒na ba─čl─▒d─▒r.

Ancak tescilsiz kazanma halleri bu maddede ├Âng├Âr├╝lenlerle s─▒n─▒rl─▒ de─čildir. ├ľrnek; Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki sahipsiz ta┼č─▒nmaz mallar─▒n imar ve ihya edilerek nizas─▒z ve fas─▒las─▒z yirmi y─▒l zilyedlikle kazan─▒lmas─▒ (3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanunu md. 14).

─░┼čgal: Medeni Kanunun 707. maddesinde d├╝zenlemi┼čtir. Bu maddeye g├Âre, tapu k├╝t├╝─č├╝ne kay─▒tl─▒ bir ta┼č─▒nmaz─▒n m├╝lkiyetinin i┼čgal yoluyla kazan─▒lmas─▒, ancak kayd─▒n─▒n malikin istemiyle terkin edilmi┼č olmas─▒na ba─čl─▒d─▒r.

Tapuya kay─▒tl─▒ olmayan ta┼č─▒nmazlar ├╝zerinde i┼čgal yoluyla m├╝lkiyet kazan─▒lamaz.

Yeni Arazi Olu┼čmas─▒ :┬áKanunun 708. maddesine (743 say─▒l─▒ Kanun md. 636) g├Âre birikme, dolma, toprak kaymas─▒ veya kamuya ait sular─▒n yata─č─▒nda ya da seviyesinde de─či┼čme gibi sebeplerle sahipsiz yerlerde yeniden olu┼čan yararlanmaya elveri┼čli arazi Devlete ait olur.

┬áDevlet, bu araziyi kamusal bir sak─▒nca bulunmad─▒─č─▒ takdirde ├Âncelikle arazisi kayba u─črayana veya biti┼čik arazi malikine devredebilir. Buna g├Âre, sahipsiz yerlerde yeniden olu┼čan yararlanmaya elveri┼čli Hazineye (Devlet) ait arazinin hangi usulle devredilece─čine ili┼čkin yeni bir d├╝zenleme yap─▒lmas─▒ gerekti─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

┬áToprak par├žalar─▒n─▒n kendi arazisinden koptu─čunu ispat eden malik, bunlar─▒, durumu ├Â─črendi─či tarihten ba┼člayarak bir ve her h├ólde olu┼čumun ger├žekle┼čti─či tarihten ba┼člayarak on y─▒l i├žinde geri alabilir. Bu f─▒krayla, eski kanun maddesinden farkl─▒ olarak, toprak par├žalar─▒n─▒n kendi arazisinden koptu─čunu ispat eden mali─če bir ve her halde on y─▒ll─▒k geri alma hakk─▒ tan─▒nm─▒┼čt─▒r.

┬áArazi Kaymas─▒:Kanunun 709. maddesi (743 say─▒l─▒ Kanunun md. 637) genel olarak arazi kaymas─▒n─▒ d├╝zenlemektedir. Bu madde, ÔÇťArazi kaymas─▒ s─▒n─▒r de─či┼čikli─čini gerektirmez.

┬áArazi kaymas─▒ sebebiyle bir ta┼č─▒nmazdan di─čerine ge├žmi┼č olan arazi par├žalar─▒ ve di─čer cisimler hakk─▒nda s├╝r├╝klenen ┼čeylere ve kar─▒┼čmaya ili┼čkin h├╝k├╝mler uygulan─▒r.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

┬á┬áKanunun 710. maddesi, ├╝lkemizde s─▒k s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan heyelan olaylar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutularak ihtiyac─▒ kar┼č─▒lamak ├╝zere ─░svi├žre Medeni Kanunundan al─▒nm─▒┼čt─▒r. Maddeyle, arazi kaymas─▒n─▒n s─▒n─▒r de─či┼čikli─čine yol a├žmayaca─č─▒ ilkesinin, yetkili makamlar taraf─▒ndan heyelan b├Âlgesi oldu─ču belirlenen y├Ârelerde uygulanmayaca─č─▒ kabul edilmi┼čtir. B├Âylece heyelan b├Âlgesi olarak belirlenen yerlerde arazi kaymas─▒ sonucu s─▒n─▒r de─či┼čikli─či ger├žekle┼čebilecektir. Maddenin ikinci f─▒kras─▒yla bir y├Ârenin heyelan y├Âresi olarak belirlenmesinde arazinin yap─▒s─▒n─▒n g├Âz├Ân├╝nde tutulmas─▒ zorunlulu─ču getirilmi┼čtir. Maddenin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒yla bir y├Ârenin heyelan y├Âresi oldu─ču hususunun, o ta┼č─▒nmazlar─▒n bulundu─ču tapu k├╝t├╝─č├╝n├╝n beyanlar s├╝t├╝nunda g├Âsterilmesi zorunlulu─ču getirilmi┼čtir ve b├Âylece tapu siciline g├╝ven ilkesi korunmak istenmi┼čtir.

Eski kanunda d├╝zenlemeyen 711. maddeye g├Âre s─▒n─▒r, arazi kaymas─▒ sebebiyle ger├že─či yans─▒tm─▒yorsa ilgili ta┼č─▒nmaz maliki, s─▒n─▒r─▒n yeniden belirlenmesini isteyebilir. Fazlal─▒k ve eksiklikler denkle┼čtirilir.

┬áiic)Zamana┼č─▒m─▒ Yoluyla Kazanma

Ola─čan Zamana┼č─▒m─▒

Bu m├╝esseseyi Medeni Kanunun 712. maddesi (743 say─▒l─▒ Kanun md. 638) ┼č├Âyle d├╝zenlemektedir: ÔÇŁGe├žerli bir hukuk├« sebep olmaks─▒z─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne malik olarak yaz─▒lan ki┼či, ta┼č─▒nmaz ├╝zerindeki zilyetli─čini davas─▒z ve aral─▒ks─▒z olarak on y─▒l s├╝reyle ve iyiniyetle s├╝rd├╝r├╝rse, onun bu yolla kazanm─▒┼č oldu─ču m├╝lkiyet hakk─▒na itiraz edilemez.ÔÇŁ

┬áEski kanun madde metninde yer alan ÔÇťnizas─▒zÔÇŁ terimi yerine ÔÇťdavas─▒zÔÇŁ deyimi kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. B├Âylece, makheme kararlar─▒ ve ├Â─čreti do─črultusunda taraflar aras─▒nda her t├╝rl├╝ ├žeki┼čme de─čil, ancak dava ┼čeklindeki ├žeki┼čmelerin kazanmay─▒ engelleyece─či vurgulanm─▒┼čt─▒r. Dava d─▒┼č─▒ ├žeki┼čmeler m├╝lkiyeti kazanacak ki┼činin iyiniyetini ortadan kald─▒rmayacakt─▒r.

Ola─čan Zamana┼č─▒m─▒n─▒n ┼×artlar─▒
Ola─čan zamana┼č─▒yla ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin kazan─▒lmas─▒, a┼ča─č─▒daki ┼čartlar─▒n ger├žekle┼čmesine ba─čl─▒d─▒r:

Ta┼č─▒nmaza ili┼čkin ┼čart

Bir ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin ola─čan zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒lmas─▒n─▒n s├Âz konusu olabilmesi i├žin bu ta┼č─▒nmaz─▒n tapuya kaydedilmi┼č olmas─▒ ┼čartt─▒r. Tapuda kay─▒tl─▒ ta┼č─▒nmaz bir arazi olabilece─či gibi, bir sahifeye kay─▒tl─▒ ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli hak da olabilir. Bir ta┼č─▒nmazda payl─▒ m├╝lkiyet pay─▒ da ola─čan zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒labilir.

┬áTapuya kay─▒tl─▒ ta┼č─▒nmazlardan, ancak ├Âzel m├╝lkiyetle kazan─▒lmas─▒na elveri┼čli olanlar─▒n─▒n zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒m─▒ s├Âz konusu olur. Kamu mal─▒ vasf─▒nda bir ta┼č─▒nmaz, Medeni Kanunun 999. maddesi (743 say─▒l─▒ Kanun md. 912) uyar─▒nca istisnaen tapuya kaydedilmi┼č olsa veya yanl─▒┼čl─▒kla kaydedilmi┼č veyahut kayd─▒ kapat─▒lmas─▒ gerekirken kapat─▒lmas─▒ ihmal edilmi┼č olsa dahi, b├Âyle bir ta┼č─▒nmaz─▒n m├╝lkiyeti zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒lamaz.

┬áKi┼čiye ili┼čkin ┼čart:
 
Bir kimsenin ola─čan zamana┼č─▒m─▒ ile bir ta┼č─▒nmaz─▒n m├╝lkiyetini kazanabilmesi i├žin, bu ki┼činin ad─▒n─▒n o ta┼č─▒nmaza ait sayfan─▒n m├╝lkiyet s├╝tununa yolsuz olarak yaz─▒lm─▒┼č olmas─▒ gerekir. Ancak, tapu sicilinde yolsuz olarak malik g├Âz├╝ken bir kimse Medeni Kanunun 712. maddesinden (743 say─▒l─▒ Kanunun md. 638) yararlanabilir.

┬áZilyedli─če ili┼čkin ┼čart:
 
┬áTapu k├╝t├╝─č├╝nde yolsuz olarak malik diye tescil edilmi┼č kimsenin Medeni Kanunun 712. maddesine dayanarak m├╝lkiyeti kazanabilmesi i├žin o ta┼č─▒nmaza iyiniyetle davas─▒z ve aral─▒ks─▒z on sene zilyet bulunmas─▒ gerekir. Fakat ta┼č─▒nmaza malik s─▒fat─▒yle ba┼čka bir ki┼či (sicilde yaz─▒l─▒ olmayan hakiki malik veya gaip) zilyet ise sicilde malik g├Âz├╝ken ┼čah─▒s Kanunun 712. maddesinden yararlanamaz.

┬áTapu sicilinde malik olarak tescil edilen ┼čah─▒s iyiniyetli zilyet olmal─▒d─▒r. Bu, Medeni Kanunun 3. maddesinde belirtilen iyiniyettir. Kendisinden beklenen ├Âzeni g├Âstermi┼č olmas─▒na ra─čmen, ad─▒na mevcut tescilin yolsuzlu─čunu bilmeyen kimse Kanunun 712. maddesinde aranan iyiniyetli olma ┼čart─▒na sahiptir.┬á 712. maddeden yararlanabilmek i├žin bu iyiniyetin b├╝t├╝n zamana┼č─▒m─▒ s├╝resince bulunmas─▒ ┼čartt─▒r.

┬áZilyetlik davas─▒z olmal─▒ ve aral─▒ks─▒z on sene devam etmi┼č bulunmal─▒d─▒r. Aral─▒ks─▒z devam etmekten maksat, zilyetli─čin zamana┼č─▒m─▒ s├╝resince kaybedilmemi┼č olmas─▒d─▒r. Zilyetli─čin aral─▒ks─▒z devam etmesi gereken s├╝re on y─▒ld─▒r. Ancak, bu on y─▒ll─▒k s├╝renin mutlaka zamana┼č─▒m─▒ ile m├╝lkiyeti kazanacak ki┼činin zilyetli─činde ge├žmesi ┼čart de─čildir. Zamana┼č─▒m─▒ndan yararlanma ┼čartlar─▒ bulunan her zilyet, ayn─▒ ┼čartlar─▒ ta┼č─▒yan daha ├Ânceki zilyedin zilyetlik s├╝resini kendi s├╝resine ilave etmek yetkisine sahiptir (MK. md. 996). Fakat sicil zamana┼č─▒m─▒nda buna ├žok nadir rastlan─▒r.

┬áOn y─▒ll─▒k s├╝re, yolsuz tescil ve zilyetlik ┼čartlar─▒n─▒n her ikisinin birle┼čmesiyle i┼člemeye ba┼člar. ┼×ayet yolsuz tescil tarihi ile ad─▒na tescil yap─▒lan ki┼činin ta┼č─▒nmaza zilyet olmas─▒ ayn─▒ zamana rastl─▒yorsa mesele yoktur. E─čer zilyetli─čin kazan─▒m─▒ yolsuz tescilden sonra ise zamana┼č─▒m─▒ zilyetli─čin kazan─▒m─▒ tarihinden; ┼čayet zilyetlik yolsuz tescilden ├Ânce kazan─▒lm─▒┼č ise zamana┼č─▒m─▒, tescil tarihinden itibaren i┼člemeye ba┼člar. Ger├žekten ne sadece yolsuz tescil ne de sadece zilyetlik zamana┼č─▒m─▒n─▒n i┼člemeye ba┼člamas─▒n─▒ sa─člamaz. Ancak iki ┼čart birle┼čince zamana┼č─▒m─▒ i┼člemeye ba┼člayacakt─▒r.

┬áZamana┼č─▒m─▒yla Kazan─▒m─▒n H├╝km├╝
 
┬áZamana┼č─▒m─▒n─▒n tamamlanmas─▒ ile yolsuz tescil d├╝zelir, ad─▒na yolsuz tescil bulunan zilyet m├╝lkiyeti kazan─▒r ve o ana kadar m├╝lkiyeti sahip olan fakat tescilde malik olarak g├Âz├╝kmeyen ki┼či m├╝lkiyet hakk─▒n─▒ kaybeder. Medeni Kanunun 712. maddesi uyar─▒nca kazan─▒m, bir aslen kazanmad─▒r ve maddede aranan ┼čartlar─▒n tamamlanmas─▒ ile kendili─činden kanun gere─či ger├žekle┼čir. Mahkemeden veya bir idari makamdan karar almaya gerek yoktur.
 
┬áZamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒m─▒n h├╝k├╝mlerinin geriye etkili (makable ┼čamil) olaca─č─▒ kabul edilmektedir yani, zamana┼č─▒m─▒n─▒ tamamlanmas─▒ ile tescil sanki ba┼člang─▒├žtan beri ge├žerliymi┼č (muteber) gibi h├╝k├╝m ifade eder.

Ola─čan├╝st├╝┬á Zamana┼č─▒m─▒

Uygulanacak H├╝k├╝mler
 
┬áOla─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin kazan─▒m─▒, esas itibariyle Medeni Kanunun 713. maddesi ile d├╝zenlenmi┼čtir. Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki tar─▒ma elveri┼čsiz araziyi imar ve ihya eden, arazinin m├╝lkiyetini ancak 3402 say─▒l─▒ Kanunun 14. maddesinde┬á ├Âng├Âr├╝len zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒m ┼čartlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirdikten sonra kazan─▒labilir.

┬áOla─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒m─▒n incelenmesinde kadastrosu yap─▒lm─▒┼č ta┼č─▒nmazlarla hen├╝z kadastrosu yap─▒lmam─▒┼č ta┼č─▒nmazlar─▒ ay─▒rmak gerekmektedir.

┬á-Kadastrosu yap─▒lm─▒┼č yerlerde ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile m├╝lkiyet kazan─▒m─▒ Medeni Kanunun 713. maddesine tabidir.
 
┬á-Hen├╝z kadastrosu yap─▒lmam─▒┼č yerlerde de kadastro yap─▒l─▒ncaya kadar tapulu ta┼č─▒nmazlar bak─▒m─▒ndan Medeni Kanunun 713. maddesi uygulanacakt─▒r.
 
┬á-Kadastro yap─▒l─▒rken, kadastrosu yap─▒lacak ta┼č─▒nmaz─▒n tapuya kay─▒tl─▒ olup olmamas─▒na g├Âre Kadastro Kanunu ayr─▒ h├╝k├╝mlere yer vermi┼č bulunmaktad─▒r (md.13, 14).

┬áOla─čan├╝st├╝ Zamana┼č─▒m─▒yla Kazan─▒m─▒n ┼×artlar─▒
 
┬á743 say─▒l─▒ Kanunun “Fevkal├óde m├╝ruruzaman” ba┼čl─▒─č─▒n─▒ ta┼č─▒yan┬á 639.┬á maddesi, 4721 say─▒l─▒ Kanunun 713.┬á┬á maddesiyle yeniden d├╝zenlenmi┼čtir. Bu maddeye metni a┼ča─č─▒da yer verilmi┼čtir.

┬áÔÇťTapu k├╝t├╝─č├╝nde kay─▒tl─▒ olmayan bir ta┼č─▒nmaz─▒ davas─▒z ve aral─▒ks─▒z olarak yirmi y─▒l s├╝reyle ve malik s─▒fat─▒yla zilyetli─činde bulunduran ki┼či, o ta┼č─▒nmaz─▒n tamam─▒, bir par├žas─▒ veya bir pay─▒ ├╝zerindeki m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne tesciline karar verilmesini isteyebilir.

┬áAyn─▒ ko┼čullar alt─▒nda, maliki tapu k├╝t├╝─č├╝nden anla┼č─▒lamayan veya yirmi y─▒l ├Ânce ├Âlm├╝┼č ya da hakk─▒nda gaiplik karar─▒ verilmi┼č bir kimse ad─▒na kay─▒tl─▒ bulunan ta┼č─▒nmaz─▒n tamam─▒n─▒n veya b├Âl├╝nmesinde sak─▒nca olmayan bir par├žas─▒n─▒n zilyedi de o ta┼č─▒nmaz─▒n tamam─▒, bir par├žas─▒ veya bir pay─▒ ├╝zerindeki m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne tesciline karar verilmesini isteyebilir.

Tescil davas─▒, Hazineye ve ilgili kamu t├╝zel ki┼čilerine veya varsa tapuda malik g├Âz├╝ken ki┼činin miras├ž─▒lar─▒na kar┼č─▒ a├ž─▒l─▒r.

┬áDavan─▒n konusu, mahkemece gazeteyle bir defa ve ayr─▒ca ta┼č─▒nmaz─▒n bulundu─ču yerde uygun ara├ž ve aral─▒klarla en az ├╝├ž defa il├ón olunur.

┬áSon il├óndan ba┼člayarak ├╝├ž ay i├žinde yukar─▒daki ko┼čullar─▒n ger├žekle┼čmedi─čini ileri s├╝rerek itiraz eden bulunmaz ya da itiraz yerinde g├Âr├╝lmez ve davac─▒n─▒n iddias─▒ ispatlanm─▒┼č olursa, h├ókim┬á tescile karar verir. M├╝lkiyet, birinci f─▒krada ├Âng├Âr├╝len ko┼čullar─▒n ger├žekle┼čti─či anda kazan─▒lm─▒┼č olur. ┬áDaval─▒lar ve itiraz edenler, ayn─▒ davada kendi adlar─▒na tescile karar verilmesini isteyebilirler.

┬áKararda, tescili istenilen ta┼č─▒nmaz─▒n niteli─či, yeri, s─▒n─▒rlar─▒ ve y├╝z├Âl├ž├╝m├╝ belirtilir ve karara, uzmanlarca d├╝zenlenen teknik bilgileri i├žeren krokisi de eklenir.├ľzel kanun h├╝k├╝mleri sakl─▒d─▒r.ÔÇŁ

Ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile m├╝lkiyet kazan─▒m─▒n─▒n ┼čartlar─▒ ├╝├ž grupta toplanabilir.
1) Ta┼č─▒nmaz─▒n zamana┼č─▒m─▒ ile m├╝lkiyet kazan─▒m─▒na elveri┼čli bir ta┼č─▒nmaz olmas─▒.
2) M├╝lkiyeti kazanacak ki┼činin, bu ta┼č─▒nmaz─▒n Kanunun arad─▒─č─▒ ┼čartlarla bir s├╝re zilyet olmas─▒.
┬á3) Zilyedin mahkemeye m├╝racaat─▒ ├╝zerine mahkemece yap─▒lacak ilan─▒ m├╝teakip i┼čleyecek itiraz s├╝resi i├žinde malikin m├╝lkiyetini ileri s├╝rerek itiraz etmemi┼č olmas─▒.
┬áBu ┼čartlar ger├žekle┼čti─či takdirde zilyet,┬á ta┼č─▒nmaz─▒n m├╝lkiyetini kazanm─▒┼č olur ve mahkeme zilyet ad─▒na m├╝lkiyetin tesciline karar verir.

Ta┼č─▒nmaza ili┼čkin ┼čart:
┬áMedeni Kanunun 713. maddesine g├Âre ancak tapuda kay─▒tl─▒ olmayan ta┼č─▒nmazlarda; tapuda kay─▒tl─▒ olup da sicilden malikin kim oldu─ču anla┼č─▒lamayan veya sicilde malik g├Âz├╝ken ki┼činin ├Âlm├╝┼č olmas─▒ yahut gaipli─čine karar verilmi┼č bulunmas─▒ hallerinde tapulu ta┼č─▒nmazlarda zamana┼č─▒m─▒ ile m├╝lkiyet kazan─▒labilir. Eski kanundan farkl─▒ olarak yeni kanunla bu yolla kazan─▒m─▒n ta┼č─▒nmaz─▒n tamam─▒n─▒n yan─▒nda, bir par├žas─▒ veya bir pay─▒ ├╝zerinde de olabilece─či kabul edilmi┼čtir.

┬á-├ľzel m├╝lkiyete elveri┼čli olmas─▒: Tapuda kay─▒tl─▒ olsun veya olmas─▒n ancak ├Âzel m├╝lkiyete elveri┼čli ta┼č─▒nmazlarda ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ger├žekle┼čebilir. 3402 say─▒l─▒ Kanunun 18/f/2 maddesine g├Âre ÔÇťOrta mallar─▒, hizmet mallar─▒, ormanlar, Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda olup da bir kamu hizmetine tahsis edilen yerler ile kanunlar─▒ uyar─▒nca Devlete kalan ta┼č─▒nmazmallar tapuda kay─▒tl─▒ olsun olmas─▒n kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒ yolu ile iktisap edilemez.ÔÇŁ Keza, 2762 say─▒l─▒ Vak─▒flar Kanununun 8. maddesine┬á g├Âre do─črudan do─čruya hayrattan olan gayrimenkullerde de zamana┼č─▒m─▒ ile m├╝lkiyet iktisap edilemez. Medeni Kanuna 903 say─▒l─▒ Kanunla eklenen 117. maddesiyle┬á┬á Medeni Kanuna tabi vak─▒flar─▒n mallar─▒n─▒n kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒ yoluyla kazan─▒m─▒ tamamen ├Ânlenmi┼č olmaktad─▒r.

┬á-Malikin tapuda belli olmamas─▒: Tapusuz ta┼č─▒nmazlarda bu ┼čart kendili─činden mevcuttur. Tapuda kay─▒tl─▒ ta┼č─▒nmazlarda ise ancak tapu sicilinden maliki kim oldu─ču anla┼č─▒lamayan ta┼č─▒nmazlarla yirmi sene ├Ânce ├Âlm├╝┼č veya gaipli─čine karar verilmi┼č bir ki┼činin sicilde malik olarak g├Âz├╝kt├╝─č├╝ ta┼č─▒nmazlar─▒n m├╝lkiyeti zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒labilir.

┬áMalikin kim oldu─čunun anla┼č─▒lamamas─▒, malik s├╝tununun bo┼č b─▒rak─▒lm─▒┼č veya sicilde kimli─činin belirsiz ve yetersiz olmas─▒ndan kaynaklan─▒r.

┬áYirmi sene ├Ânce ├Âlm├╝┼č veya gaipli─čine karar verilmi┼č bir kimse ad─▒na varolan tescil de ta┼č─▒nmaz malikini g├Âstermemektedir. Tapuda malik olarak g├Âr├╝nmekte devam eden ki┼činin miras├ž─▒lar─▒n─▒n mevcut olmas─▒, ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilerce ta┼č─▒nmaz─▒n ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ yoluyla kazan─▒lmas─▒na engel de─čildir. ├ľte yandan, miras├ž─▒lar zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒m s├╝resi dolmadan kendi adlar─▒na intikali yapt─▒rd─▒klar─▒ takdirde, art─▒k bu ta┼č─▒nmaz ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ yoluyla kazan─▒lamaz.

┬áHisseli ta┼č─▒nmazlarda, paylar─▒n Medeni Kanunun 713. maddesi uyar─▒nca ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Bu husus 3402 say─▒l─▒ Kanunun 15/f/2. maddesinde ifade edilmi┼čtir.

┬áZilyetli─če ili┼čkin ┼čart:
 
┬áOla─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile m├╝lkiyet kazanacak ki┼činin ta┼č─▒nmaza malik s─▒fat─▒ ile davas─▒z ve aral─▒ks─▒z yirmi sene s├╝reyle zilyet bulunmas─▒ gerekir.

┬á-Malik s─▒fat─▒yla zilyetlik: Zilyedi oldu─ču ta┼č─▒nmaz i├žin kira bedeli veya kendili─činden ecrimisil ├Âdeyen zilyedin malik s─▒fat─▒ ile zilyet oldu─čundan bahsedilemez. Tapusuz ta┼č─▒nmazlarda ayn─▒ ├žal─▒┼čma alan─▒ i├žinde bulunan ve toplam y├╝z├Âl├ž├╝m├╝ sulu toprakta 40, kuru toprakta 100 d├Ân├╝me kadar (40 ve 100 d├Ân├╝m dahil) olan bir veya birden fazla gayrimenkul bak─▒m─▒ndan zilyetli─čin ispat─▒ ├Âzel bir kayda tabi de─čildir; zilyetlik belgelerle veya bilirki┼či yada tan─▒k beyanlar─▒yla ispat edilebilir (Kadastro Kanunu md.14/f/1).

┬á-Davas─▒z zilyetlik: Zilyedin zamana┼č─▒m─▒ndan faydalanabilmesi i├žin zilyetli─či davas─▒z olmal─▒d─▒r.
 
┬á-Aral─▒ks─▒z zilyetlik: Malik s─▒fat─▒ ile aral─▒ks─▒z zilyetlik, aral─▒ks─▒z yirmi sene devam etmi┼č olmal─▒d─▒r. Zilyetli─čin aral─▒ks─▒z devam etmesinden maksat, zilyetli─čin zamana┼č─▒m─▒ s├╝resinde kaybedilmemi┼č olmas─▒d─▒r. Kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒ s├╝relerinin hesaplanmas─▒nda, kesilmesinde ve durmas─▒nda, Bor├žlar Kanununun zamana┼č─▒m─▒na ili┼čkin h├╝k├╝mleri k─▒yas yoluyla uygulan─▒r (MK. md. 714).

┬áZamana┼č─▒m─▒ndan yararlanma ┼čartlar─▒ bulunan her zilyet, ayn─▒ ┼čartlara sahip olan daha ├Ânceki zilyedin zilyedlik s├╝resini kendi s├╝resine ilave etmek imkan─▒na sahiptir (MK. md. 996). Medeni Kanunun 712. madde h├╝km├╝nden farkl─▒ olarak ayn─▒ Kanunun 713. maddesi,┬á zilyedin iyiniyetli olmas─▒n─▒ aranmamaktad─▒r.

 Tescil davasında taraflar (hasımlar):
 
┬áTa┼č─▒nmaz─▒n tescili i├žin, tescil davas─▒ Hazineye ve ilgili kamu t├╝zel ki┼čilerine veya varsa tapuda malik g├Âz├╝ken ki┼činin miras├ž─▒lar─▒na a├ž─▒l─▒r (MK. md. 713/3). ├ť├ž├╝nc├╝ f─▒kra h├╝km├╝nde yap─▒lan de─či┼čiklikle tescil davas─▒nda varsa tapuda malik g├Âz├╝ken ki┼činin miras├ž─▒lar─▒n─▒n da daval─▒ g├Âsterilmesi zorunlulu─ču getirilmi┼čtir.

┬á─░lan ┼čart─▒:
 
┬áMaddenin 4. ve 5. f─▒kras─▒nna g├Âre davan─▒n konusu, mahkemece gazeteyle bir defa ve ayr─▒ca ta┼č─▒nmaz─▒n bulundu─ču yerde uygun ara├ž ve aral─▒klarla en az ├╝├ž defa il├ón olunur.

┬áSon il├óndan ba┼člayarak ├╝├ž ay i├žinde yukar─▒daki ko┼čullar─▒n ger├žekle┼čmedi─čini ileri s├╝rerek itiraz eden bulunmaz ya da itiraz yerinde g├Âr├╝lmez ve davac─▒n─▒n iddias─▒ ispatlanm─▒┼č olursa, h├ókim┬á tescile karar verir. M├╝lkiyet, birinci f─▒krada ├Âng├Âr├╝len ko┼čullar─▒n ger├žekle┼čti─či anda kazan─▒lm─▒┼č olur.

┬áMaddede yap─▒lan de─či┼čikle ├╝├ž kez gazeteyle il├ón ko┼čulu, bir kez il├ón ┼čeklinde de─či┼čtirilmi┼č, buna kar┼č─▒l─▒k gazete d─▒┼č─▒nda uygun ara├žlarla il├ónda ├╝├ž kez il├ón ko┼čulu de─či┼čtirilmemi┼čtir.

┬á Yarg─▒tay ─░├žtihad─▒ Birle┼čtirme B├╝y├╝k Genel Kurulunun 04.12.1998 tarih ve 1996/4 esas, 1998/3 karar say─▒l─▒ ilam─▒nda ├Âzetle; ÔÇťtapusuz ta┼č─▒nmaz mallar─▒n zamana┼č─▒m─▒ yoluyla kazan─▒lmas─▒na ili┼čkin T├╝rk Medeni Kanununu 639. maddesinin birinci f─▒kras─▒ gere─čince verilen tescil kararlar─▒n─▒n in┼čai-ihdas─▒ (yap─▒ca-kurucu-yenilik do─čurucu) nitelikte oldu─ču, karar─▒n kesinle┼čti─či andan itibaren ileriye y├Ânelik sonu├ž do─čurdu─ču ve m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n bu kararlar─▒n kesinle┼čti─či anda kazan─▒ld─▒─č─▒ÔÇŁ ifade edilmi┼čtir.

┬áMaddenin be┼činci f─▒krayla doktrinde ve uygulamada uzun s├╝redir tart─▒┼čmal─▒ olan bir konu, Yarg─▒tay─▒n yukar─▒da yer verilen karar─▒ndan farkl─▒ olarak d├╝zenlenmi┼čtir. M├╝lkiyet hakk─▒n─▒n hangi anda kazan─▒lm─▒┼č olaca─č─▒ sorusunu cevaplayan bu yeni h├╝kme g├Âre m├╝lkiyet birinci f─▒krada ├Âng├Âr├╝lm├╝┼č olan b├╝t├╝n ┼čartlar─▒n ger├žekle┼čti─či anda kazan─▒lm─▒┼č olacak, yani h├ókimin verece─či tescil karar─▒ geriye d├Ân├╝k (makable ┼čamil) sonu├ž do─čuracakt─▒r.

 Sahipsiz Yerler ve Yararı Kamuya Ait Mallar
 
┬áKanunun 715. maddesine g├Âre sahipsiz yerler ile yarar─▒ kamuya ait mallar, Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndad─▒r.

┬áAksi ispatlanmad─▒k├ža, yarar─▒ kamuya ait sular ile kayalar, tepeler, da─člar, buzullar gibi tar─▒ma elveri┼čli olmayan yerler ve bunlardan ├ž─▒kan kaynaklar, kimsenin m├╝lkiyetinde de─čildir ve hi├žbir ┼čekilde ├Âzel m├╝lkiyete konu olamaz.

┬áSahipsiz yerler ile yarar─▒ kamuya ait mallar─▒n kazan─▒lmas─▒, bak─▒m─▒, korunmas─▒, i┼čletilmesi ve kullan─▒lmas─▒ ├Âzel kanun h├╝k├╝mlerine t├óbidir. ÔÇťYerlerÔÇŁ ve ÔÇťbuzullar ifadesi 4721 say─▒l─▒ Kanunla getirilmi┼čtir.

┬áKanunun 718. maddesinde konunun kapsam─▒ a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. Bu maddeye g├Âre arazi ├╝zerindeki m├╝lkiyet, kullan─▒lmas─▒nda yarar oldu─ču ├Âl├ž├╝de, ├╝st├╝ndeki hava ve alt─▒ndaki arz katmanlar─▒n─▒ kapsar. Bu m├╝lkiyetin kapsam─▒na, yasal s─▒n─▒rlamalar sakl─▒ kalmak ├╝zere yap─▒lar, bitkiler ve kaynaklar da girer.

┬áTa┼č─▒nmaz─▒n s─▒n─▒rlar─▒, tapu pl├ónlar─▒ ve arz ├╝zerindeki s─▒n─▒r i┼čaretleriyle belirlenir. Tapu pl├ónlar─▒ ile arz ├╝zerindeki i┼čaretler birbirini tutmazsa, as─▒l olan pl├óndaki s─▒n─▒rd─▒r. Bu kural, yetkili makamlarca heyel├ón b├Âlgesi oldu─ču belirlenen y├Ârelerde uygulanmaz (MK. md. 719). Maddenin son f─▒kras─▒na 710. ve 711. maddeler do─črultusunda heyelan b├Âlgesi ile ilgili d├╝zenleme ilave dilmi┼čtir.

┬áArazideki Yap─▒lar: ┬áBir kimse kendi arazisindeki yap─▒da ba┼čkas─▒n─▒n malzemesini ya da ba┼čkas─▒n─▒n arazisindeki yap─▒da kendisinin veya bir ba┼čkas─▒n─▒n malzemesini kullan─▒rsa, bu malzeme arazinin b├╝t├╝nleyici par├žas─▒ olur (MK. md. 722/1).
 
┬áEski madde yap─▒n─▒n, malzeme sahibi taraf─▒ndan ba┼čkas─▒n─▒n arazisi ├╝zerine veya ba┼čkas─▒n─▒n malzemeleriyle kendi arazisi ├╝zerine yapabilece─čini ├Âng├Ârmektedir. Oysa, yap─▒n─▒n bir ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či taraf─▒ndan ba┼čka birisine ait arazi ├╝zerinde, ba┼čkas─▒n─▒n malzemeleriyle yap─▒labilece─či olas─▒l─▒─č─▒ da bulunmaktad─▒r. Bu nedenle madde f─▒kras─▒, t├╝m olas─▒l─▒klar─▒ kar┼č─▒layacak bi├žimde d├╝zenlenmi┼čtir.

┬áAncak, sahibinin r─▒zas─▒ olmaks─▒z─▒n kullan─▒lm─▒┼č olan malzemenin s├Âk├╝lmesi a┼č─▒r─▒ zarara yol a├žmayacaksa, malzeme sahibi, gideri yap─▒y─▒ yapt─▒rana ait olmak ├╝zere bunlar─▒n s├Âk├╝l├╝p kendisine verilmesini isteyebilir (MK. md. 722/2).

┬áAyn─▒ ko┼čullar alt─▒nda arazinin maliki de, r─▒zas─▒ olmaks─▒z─▒n yap─▒lan yap─▒da kullan─▒lan malzemenin, gideri yap─▒y─▒ yapt─▒rana ait olmak ├╝zere s├Âk├╝l├╝p kald─▒r─▒lmas─▒n─▒ isteyebilir (MK. md.722/3).

┬áEski maddenin birinci f─▒kras─▒n─▒n ikinci c├╝mlesindeki ÔÇťmasarifi arsa sahibine aitÔÇŁ ifadesi yanl─▒┼č olarak Medeni Kanuna ge├žmi┼č bulundu─čundan, yerine ÔÇťgideri yap─▒y─▒ yapt─▒rana ait olmak ├╝zereÔÇŁ s├Âzc├╝kleri konulmu┼čtur. Zira yap─▒y─▒ yapt─▒ran kimse, arazinin maliki olabilece─či gibi, bir ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či veya malzemelerin sahibi de olabilir. B├╝t├╝n bu durumlarda s├Âkme giderlerinin yap─▒y─▒ yapt─▒rana y├╝klenmesi gerekir. Ba┼čka bir anlat─▒mla, malzeme sahibinin r─▒zas─▒ olmaks─▒z─▒n o malzemelerle bir arazi ├╝zerine yap─▒ yapt─▒ran kimse, do─črudan do─čruya o arazinin maliki olabilece─či gibi, bir ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či de olabilir. ─░┼čte bu olas─▒l─▒klar─▒n ikisini de kapsamak ├╝zere ÔÇťmalzeme sahibi, gideri yap─▒y─▒ yapt─▒rana ait olamak ├╝zere bunlar─▒n s├Âk├╝l├╝p kendisine verilmesini isteyebilir.ÔÇŁ denilmesi daha uygun olmu┼čtur.
 
┬áMalzeme s├Âk├╝l├╝p al─▒nmazsa arazi maliki, malzeme sahibine uygun bir tazminat ├Âdemekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r (MK. md. 723/1).

┬áYap─▒y─▒ yapt─▒ran arazi maliki iyiniyetli de─čilse h├ókim, malzeme sahibinin u─črad─▒─č─▒ zarar─▒n tamam─▒n─▒n tazmin edilmesine karar verebilir (MK. md. 723/2).

┬áYap─▒y─▒ yapt─▒ran malzeme sahibi iyiniyetli de─čilse, h├ókimin h├╝kmedece─či miktar bu malzemenin arazi maliki i├žin ta┼č─▒d─▒─č─▒ en az de─čeri ge├žmeyebilir (MK. md. 723/3).

┬áYap─▒n─▒n de─čeri a├ž─▒k├ža arazinin de─čerinden fazlaysa, iyiniyetli taraf uygun bir bedel kar┼č─▒l─▒─č─▒nda yap─▒n─▒n ve arazinin tamam─▒n─▒n veya yeterli bir k─▒sm─▒n─▒n m├╝lkiyetinin malzeme sahibine verilmesini isteyebilir (MK. md. 724).

┬áMaddede yap─▒lan de─či┼čiklikle, malzeme sahibine yap─▒n─▒n ve arazinin tamam─▒n─▒n veya yeterli bir┬á k─▒sm─▒n─▒n verilebilece─či kabul edilmi┼čtir. B├Âylece uygulamada k─▒smi devrin m├╝mk├╝n olup olmayaca─č─▒ konusundaki teredd├╝t ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Arazi malikine arazinin m├╝lkiyetini malzeme sahibine devrini teklif etme hakk─▒ tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca, ÔÇťmuhik bir tazminatÔÇŁ ifadesi ÔÇťuygun bir bedelÔÇŁ ┼čeklinde d├╝zenlenmi┼čtir.

┬áBu konuyla ilgili eski d├╝zenlemede sadece, bir kimsenin kendi malzemesini kullanmak suretiyle bir ba┼čkas─▒n─▒n arsas─▒na iyiniyetle yapt─▒─č─▒ yap─▒n─▒n de─čeri a├ž─▒k├ža arsan─▒n k─▒ymetinden fazla olmas─▒ halinde yap─▒ sahibine, arsan─▒n kendisine devrini talep hakk─▒ tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Oysa yeni d├╝zenlemede, ba┼čkas─▒n─▒n malzemesiyle bir ba┼čkas─▒n─▒n arazisine yap─▒ yap─▒ld─▒─č─▒ durumlarda, iyiniyet ve yap─▒n─▒n de─čeri a├ž─▒k├ža arazinin de─čerinden fazla olmas─▒ ┼čartlar─▒ ger├žekle┼čirse, iyiniyetli malzeme sahibine ve ta┼č─▒nmaz malikine devir talep hakk─▒ tan─▒nm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin, ba┼čkas─▒n─▒n malzemesiyle Hazine arazisi ├╝zerine yap─▒ yapan bir ki┼činin Kanunun 724. maddesinden yararlanma imkan─▒ bulunmamaktad─▒r. Bu hak malzeme sahibine ve Hazineye tan─▒nm─▒┼čt─▒r.

┬áKanunun 725. maddesinde ta┼čk─▒n yap─▒lara ili┼čkin d├╝zenlemeler yer almaktad─▒r. Madde metnine a┼ča─č─▒da yer verilmi┼čtir.

┬áÔÇťBir yap─▒n─▒n ba┼čkas─▒na ait araziye ta┼č─▒r─▒lan k─▒sm─▒, e─čer yap─▒y─▒ yapan malik ta┼č─▒r─▒lan arazi ├╝zerinde bir irtifak hakk─▒na sahip bulunuyorsa ona ait ta┼č─▒nmaz─▒n b├╝t├╝nleyici par├žas─▒ olur.

┬áB├Âyle bir irtifak hakk─▒ yoksa, zarar g├Âren malik ta┼čmay─▒ ├Â─črendi─či tarihten ba┼člayarak onbe┼č g├╝n i├žinde itiraz etmedi─či, ayn─▒ zamanda durum ve ko┼čullar da hakl─▒ g├Âsterdi─či takdirde, ta┼čk─▒n yap─▒y─▒ iyiniyetle yapan kimse, uygun bir bedel kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ta┼čan k─▒s─▒m i├žin bir irtifak hakk─▒ kurulmas─▒n─▒ veya bu k─▒sm─▒n bulundu─ču arazi par├žas─▒n─▒n m├╝lkiyetinin kendisine devredilmesini isteyebilir.ÔÇŁ
 
┬áiid) Ta┼č─▒nmaz M├╝lkiyetinin K─▒s─▒tlamalar─▒:

Ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyeti ├že┼čitli k─▒s─▒tlamalara tabi olur. Her ┼čeyden ├Ânce AnayasaÔÇÖn─▒n 35. maddesinin son f─▒kras─▒, ÔÇťM├╝lkiyet hakk─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒ toplumun yarar─▒na ayk─▒r─▒ olamaz.ÔÇŁ kayd─▒n─▒ koymu┼čtur. M├╝lkiyetin kanuni k─▒s─▒tlamalardan ba┼čka bizzat ta┼č─▒nmaz maliki kendi arzusu ile yapt─▒─č─▒ hukuki s├Âzle┼čmelerle m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n kendisine sa─člad─▒─č─▒ yetkileri k─▒s─▒tlam─▒┼č olabilir. Ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin k─▒s─▒tlamalar─▒na ili┼čkin d├╝zenlemeler Medeni Kanunun 731-755 maddeleri aras─▒nda yer almaktad─▒r.

┬áMedeni Kanunun 731. maddesine g├Âre ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin kanundan do─čan k─▒s─▒tlamalar─▒, tapu siciline tescil edilmeksizin etkili olur.

┬áBu k─▒s─▒tlamalar─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ veya de─či┼čtirilmesi, buna ili┼čkin s├Âzle┼čmenin resm├« ┼čekilde d├╝zenlenmesine ve tapu k├╝t├╝─č├╝ne ┼čerh verilmesine ba─čl─▒d─▒r.

┬áKamu yarar─▒ i├žin konulan k─▒s─▒tlamalar kald─▒r─▒lamaz ve de─či┼čtirilemez.

Devir Hakk─▒n─▒n K─▒s─▒tlamalar─▒
 
┬á├ľnal─▒m Hakk─▒
┬á┬áYasal ├Ânal─▒m hakk─▒: Medeni Kanunun 732. maddesine g├Âre payl─▒ m├╝lkiyette bir payda┼č─▒n ta┼č─▒nmaz ├╝zerindeki pay─▒n─▒ tamamen veya k─▒smen ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiye satmas─▒ h├ólinde, di─čer payda┼člar ├Ânal─▒m hakk─▒n─▒ kullanabilirler. B├Âylece ├Ânal─▒m hakk─▒n─▒n, ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiye pay─▒n tamamen veya k─▒smen sat─▒lmas─▒ h├ólinde de kullan─▒labilece─či kanuna konulmu┼čtur.

┬áG├Âr├╝l├╝yorki, bu madde h├╝km├╝nde m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n ├Âzel hukuka g├Âre s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒ s├Âz konusudur. Bu nedenle hakk─▒n tapu siciline ayr─▒ca ┼čerhi ve tescili bir zorunluluk de─čildir. ├ç├╝nk├╝ yasal ├Ânal─▒m hakk─▒, payl─▒ m├╝lkiyete ili┼čkin bulunan ve payda┼člar─▒n devam─▒nca varl─▒─č─▒n─▒ koruyan bir hak niteli─čini ta┼č─▒maktad─▒r. Payl─▒ m├╝lkiyete ba─čl─▒ yasal ├Ânal─▒m hakk─▒n─▒n istisnas─▒ 634 say─▒l─▒ Kat M├╝lkiyeti Kanunu ile kat m├╝lkiyeti kurulmu┼č ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mler i├žin kabul edilmi┼čtir.

┬áKanunun 733. maddesiyle yeni bir d├╝zenleme getirilmi┼čtir. Bu madde, ÔÇťCebr├« art─▒rmayla sat─▒┼člarda ├Ânal─▒m hakk─▒ kullan─▒lamaz.

┬á├ľnal─▒m hakk─▒ndan feragatin resm├« ┼čekilde yap─▒lmas─▒ ve tapu k├╝t├╝─č├╝ne ┼čerh verilmesi gerekir. Belirli bir sat─▒┼čta ├Ânal─▒m hakk─▒n─▒ kullanmaktan vazge├žme, yaz─▒l─▒ ┼čekle t├óbidir ve sat─▒┼čtan ├Ânce veya sonra yap─▒labilir.┬áYap─▒lan sat─▒┼č, al─▒c─▒ veya sat─▒c─▒ taraf─▒ndan di─čer payda┼člara noter arac─▒l─▒─č─▒yla bildirilir. ├ľnal─▒m hakk─▒, sat─▒┼č─▒n hak sahibine bildirildi─či tarihin ├╝zerinden ├╝├ž ay ve her h├ólde sat─▒┼č─▒n ├╝zerinden iki y─▒l ge├žmekle d├╝┼čer.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

┬áBu maddeyle ├Ânal─▒m hakk─▒n─▒n, payl─▒ m├╝lkiyetteki pay─▒n, pay sahibinin iradi sat─▒┼člar─▒nda kullan─▒labilece─či vurgulanm─▒┼č, bu sat─▒┼č pay sahibinin kendi serbest iradesine dayanm─▒yor, cebri artt─▒rmaya dayan─▒yorsa ├Ân al─▒m hakk─▒n─▒n kullan─▒lamayaca─č─▒ ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

┬áMaddenin ikinci f─▒kras─▒ ile┬á ├Ânal─▒m hakk─▒ndan feragatin resmi ┼čekilde yap─▒lmas─▒ ve tapu siciline ┼čerh edilmesi ko┼čulu getirilmi┼čtir. Buna kar┼č─▒l─▒k b├Âyle bir haktan feragat─▒ i├žermeyen, sadece belirli bir sat─▒┼čta ├Ânal─▒m hakk─▒n─▒ kullanmaya y├Ânelik vazge├žmenin herhangi yaz─▒l─▒ bir ┼čekilde yap─▒labilece─či, bu vazge├žmenin sat─▒┼čtan ├Ânce ya da sonra verilebilece─či kabul edilmi┼čtir. B├Âylece ├Ânal─▒m hakk─▒ndan feragati i├žeren anla┼čmalar, feragat eden a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli sonu├žlar do─čurdu─čundan resmi yaz─▒l─▒ ┼čekle tabi tutulmu┼č ve tapuya ┼čerh edilme ko┼čuluna ba─članm─▒┼č iken, belirli bir sat─▒┼čta ├Ânal─▒m hakk─▒n─▒ kullanmaktan vazge├žmenin adi yaz─▒l─▒ ┼čekilde de yap─▒labilece─či ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Ancak bu ikinci halde de ├Âng├Âr├╝len yaz─▒l─▒ ┼čekil ispat de─čil, ge├žerlilik ┼čekli olarak d├╝zenlenmi┼čtir.

┬áMaddenin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒ sat─▒┼č─▒n ya da sat─▒c─▒ taraf─▒ndan di─čer payda┼člara bildirilmesi y├╝k├╝m├╝ getirilmi┼čtir. Bu h├╝k├╝m sayesinde uygulamada en b├╝y├╝k s─▒k─▒nt─▒ya yol a├žan, ÔÇť├Ânal─▒m hakk─▒ sahibinin, sat─▒┼čtan haberdar olmad─▒─č─▒ iddias─▒yla bu hakk─▒n kullan─▒labilece─či ├╝st s├╝re olan 10 y─▒l─▒n bitimine kadarÔÇŁ bu hakk─▒n─▒ kullanmas─▒n─▒n ├Ânlenmesi ama├žlanm─▒┼čt─▒r.

┬áMaddenin d├Ârd├╝nc├╝ f─▒kras─▒ ├Ânal─▒m hakk─▒n─▒n kullan─▒lma s├╝resi ile ilgilidir. Eski 658. maddenin son f─▒kras─▒ sat─▒┼č─▒n ├Â─črenilmesinden itibaren 1 ay (yeni d├╝zenlemeyle 3 ay), sat─▒┼čtan itibaren 10 y─▒ll─▒k bir s├╝re ├Âng├Ârm├╝┼čt├╝r.

┬á├ľnal─▒m hakk─▒, al─▒c─▒ya kar┼č─▒ dava a├ž─▒larak kullan─▒l─▒r (MK. md. 734/1).

┬á├ľnal─▒m hakk─▒ sahibi, ad─▒na pay─▒n tesciline karar verilmeden ├Ânce, sat─▒┼č bedeli ile al─▒c─▒ya d├╝┼čen tapu giderlerini, h├ókim taraf─▒ndan belirlenen s├╝re i├žinde h├ókimin belirleyece─či yere nakden yat─▒rmakla y├╝k├╝ml├╝d├╝r (MK. md. 734/2).

┬áS├Âzle┼čmeden do─čan ├Ânal─▒m hakk─▒: Tapu k├╝t├╝─č├╝ne ┼čerh verilen s├Âzle┼čmeden do─čan ├Ânal─▒m hakk─▒, ┼čerhte belirtilen s├╝rede ve belirtilen ko┼čullara g├Âre her malike kar┼č─▒ kullan─▒labilir. K├╝t├╝kte ko┼čullar belirtilmemi┼čse ta┼č─▒nmaz─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiye sat─▒┼č─▒ndaki ko┼čullar esas al─▒n─▒r (MK. md. 735/1).

┬áKullanma s├╝resi: ├ľnal─▒m hakk─▒ ve bu hakk─▒n kullan─▒lmas─▒ ile ┼čerhin etkisi ├že┼čitli s├╝relere tabidir.
 
┬á-├ľnal─▒m hakk─▒ ister ┼čerh edilmi┼č olsun ister olmas─▒n, bu hakk─▒ kuran s├Âzle┼čmede kararla┼čt─▒r─▒lan m├╝ddet i├žinde mencuttur. K├╝t├╝kte ko┼čullar belirtilmemi┼čse ta┼č─▒nmaz─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiye sat─▒┼č─▒ndaki ko┼čullar esas al─▒n─▒r.
 
┬á-├ľnal─▒m hakk─▒, buna ait ┼čerhte bildirilen s├╝re i├žinde ve nihayet ┼čerh tarihinden itibaren on sene i├žinde ┼čerhin etkisinden yararlan─▒r, bu s├╝re bitince sona erer.

┬á735. maddenin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒nda, yasal ├Ânal─▒m hakk─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒na ve vazge├žmeye ili┼čkin h├╝k├╝mlerin, s├Âzle┼čmeden do─čan ├Ânal─▒m hakk─▒nda da uygulanaca─č─▒ bu h├╝k├╝mlere yollama yap─▒lmak suretiyle belirtilmi┼čtir.

┬áÔÇť┼×uÔÇÖfa hakk─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒n─▒ ta┼č─▒yan 210 say─▒l─▒ Milli Emlak Genel Tebli─čininde; Hazinenin hisseli bulundu─ču ta┼č─▒nmaz mallardaki ┼čah─▒s hisselerinin bir ba┼čkas─▒na sat─▒lmas─▒nda Hazineye ait hissenin de─čerinde bir azalma olmayaca─č─▒, Hazinenin m├╝lkiyetinde ├žok fazla ta┼č─▒nmaz mal olmas─▒ ve bunlar─▒n sat─▒┼č─▒ y├Ân├╝nde politika izlenmesi, ayr─▒ca son y─▒llarda uygulanan tasarruf tedbirleri nedeniyle ┼čuf’a hakk─▒n─▒n kullan─▒larak ta┼č─▒nmaz mal edinilmesi uygun olmayaca─č─▒,

┬áBu nedenlerle Hazinenin hisseli oldu─ču ta┼č─▒nmaz mallar─▒n sat─▒┼č─▒nda, imar plan─▒nda resmi kurum alan─▒ olarak ayr─▒lan yerlerden Bakanl─▒k├ža gerekli g├Âr├╝lenler i├žin ┼čuf’a hakk─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒n ve di─čerleri i├žin kullan─▒lmamas─▒n─▒n Bakanl─▒k Makam─▒n─▒n 23.06.1995 tarihli ve 323 say─▒l─▒ olurlar─▒ ile uygun g├Âr├╝ld├╝─č├╝ belirtilmi┼čtir.

┬á Al─▒m Hakk─▒: Al─▒m hakk─▒, bu hakka sahip olan─▒n tek tarafl─▒ istemi ile bir ta┼č─▒nmaz─▒ belli bir bedelle malikinden sat─▒n alabilmeyi sa─člayan bir hakt─▒r. Malikin bir ki┼čiye al─▒m hakk─▒ tan─▒mak ├╝zere yapt─▒─č─▒ s├Âzle┼čmeye al─▒m s├Âzle┼čmesi denir. Al─▒m hakk─▒n─▒n ge├žerli olabilmesi i├žin s├Âzle┼čmenin tapu siciline ┼čerhi gerekli olmamakla beraber resmi ┼čekle tabi olmas─▒ ┼čartt─▒r.

┬áTek tarafl─▒ beyanla al─▒m hakk─▒ kullan─▒l─▒nca muhatap ile al─▒m hakk─▒ sahibi aras─▒nda al─▒m hakk─▒ s├Âzle┼čmesine g├Âre bir sat─▒┼č ili┼čkisi kurulur. Malik m├╝lkiyeti devir borcunu ifa etmezse al─▒m hakk─▒ sahibi ona kar┼č─▒ Medeni Kanunun 716. maddesi uyar─▒nca a├žaca─č─▒ dava ile m├╝lkiyetin kendi ad─▒na tesciline karar verilmesini ister. M├╝lkiyet hakimin verece─či karar─▒n kesinle┼čmesi ile intikal eder.

┬áAl─▒m hakk─▒ tapu siciline ┼čerh verilmemi┼čse ┼čerh sadece al─▒m s├Âzle┼čmesini yapan malike ve k├╝lli haleflerine kar┼č─▒ kullan─▒labilir. Halbuki, al─▒m hakk─▒ ┼čerh verilmi┼čse Medeni Kanunun 736. maddesinde belirtildi─či ├╝zere, bu ┼čerhte g├Âsterilen s├╝re i├žinde ta┼č─▒nmaz─▒n herhangi bir malikine kar┼č─▒ ileri s├╝r├╝lebilir.

┬áAl─▒m hakk─▒, al─▒m s├Âzle┼čmesinde g├Âsterilen s├╝re i├žerisinde kullan─▒labilir. ┼×erhte de, ancak ┼čerhte g├Âsterilen s├╝re i├žerisinde etkili olur. Fakat herhalde ┼čerh, ┼čerh tarihinden itibaren on y─▒l ge├žmekle etkisini kaybeder. S├╝renin sonunda ┼čerh resen terkin olunur.

┬áAl─▒m hakk─▒, ili┼čkin bulundu─ču ta┼č─▒nmazda tasarrufta bulunmaya engel de─čildir. Ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde rehin hakk─▒ varsa ve al─▒m hakk─▒ daha sonra kurulmu┼čsa Medeni Kanunun 869. maddesine g├Âre rehin hakk─▒na zarar veren sonraki haklar terkin edilmesi gerekti─činden, al─▒m hakk─▒ da terkine dahildir.

┬áAl─▒m hakk─▒, rehnin kurulmas─▒ndan ├Ânce tapu siciline ┼čerh edilmi┼č ise rehnin bu hakk─▒ kullan─▒lmaya etkisi olmayacak ve┬á al─▒m bedelini a┼čan rehinli alacaktan dolay─▒ al─▒m hakk─▒ sahibi sorumlu tutulmayacakt─▒r.

┬áGeri Al─▒m Hakk─▒: Geri al─▒m hakk─▒ genel olarak satan─▒n, satt─▒─č─▒ ┼čartlarla ta┼č─▒nmaz─▒ al─▒c─▒dan geri sat─▒n almak hakk─▒n─▒ sakl─▒ tutmas─▒d─▒r. Bu hakk─▒ tan─▒mak ├╝zere yap─▒lan akde vefa muamelesi denir ve bu anla┼čma aynen al─▒m s├Âzle┼čmesi gibi resmi ┼čekle tabidir.

┬áGeri al─▒m hakk─▒ tapu siciline ┼čerh verilmemi┼čse hak sadece bu hakk─▒ tan─▒yan ki┼čiye ve k├╝lli haleflerine kar┼č─▒ kullan─▒labilir. Halbuki, geri al─▒m┬á hakk─▒┬á ┼čerh verilmi┼čse bu ┼čerhte g├Âsterilen s├╝re i├žinde ta┼č─▒nmaz─▒n herhangi bir malikine kar┼č─▒ ileri s├╝r├╝lebilir (MK. md. 736). Geri al─▒m hakk─▒ geri al─▒m anla┼čmas─▒ndaki s├╝re i├žinde kullan─▒labilir. ┼×erhte de ancak, ┼čerhte g├Âsterilen s├╝re i├žinde etkili olur. Fakat her halde ┼čerh, ┼čerh tarihinden itibaren on y─▒l ge├žmekte etkisini kaybeder.

┬á┬áKanuni geri al─▒m hakk─▒: 20.07.1966 tarih ve 775 say─▒l─▒ Gecekondu Kanunu, mevcut gecekondular─▒n ─▒slah─▒, tasfiyesi, yeniden gecekondu yap─▒m─▒n─▒n ├Ânlenmesini ama├žlayan tedbirleri d├╝zenlerken belediye lehine kanuni bir vefa hakk─▒ tan─▒m─▒┼čt─▒r.

┬áAyr─▒ca, 1164 say─▒l─▒ Arsa Ofisi Kanununun 11. maddesi, Arsa Ofisi taraf─▒ndan sat─▒lan arsalar ├╝zerinde belirtilen s├╝re i├žerisinde sat─▒┼č ┼čartlar─▒na uygun yap─▒ yap─▒lmad─▒─č─▒ takdirde bedeli iade edilmek suretiyle geri alma hakk─▒ tan─▒m─▒┼čt─▒r.

 

iii) Ta┼č─▒n─▒r Mal M├╝lkiyeti

iiia) Ta┼č─▒n─▒r Mal M├╝lkiyetinin Konusu

Medeni Kanun 762. maddesinde ta┼č─▒n─▒r m├╝lkiyetinin konusu belirtilmi┼čtir. Buna g├Âre nitelikleri itibar─▒yla ta┼č─▒nabilen madd├« ┼čeyler ile edinmeye elveri┼čli olan ve ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin kapsam─▒na girmeyen do─čal g├╝├žler ta┼č─▒n─▒r m├╝lkiyetinin konusunu olu┼čturur.┬á┬á

iiib) Ta┼č─▒n─▒r M├╝lkiyetinin Kazan─▒m─▒
 
 Menkul mal kazanımı bakımından devren kazanım ve aslen kazanım ayırımı yapılır.
 
┬áDevren iktisap: M├╝lkiyetin bir ki┼čiden di─čerine ge├žti─či hallerde devren kazan─▒m s├Âz konusu olur. Devren kazan─▒m ya kazanan ki┼činin bu hususta anla┼čmalar─▒ sonucu olur ya da onlar─▒n iradeleri d─▒┼č─▒nda miras intikali durumunda ortaya ├ž─▒kar.

┬áMenkul m├╝lkiyetinin nakli i├žin kural olarak teslim laz─▒md─▒r. Fakat baz─▒ durumlarda zilyetlik nakledilmeden m├╝lkiyet kazan─▒l─▒r. Bunlar:

ÔÇó┬áBor├žlar Kanununun 231. maddesine g├Âre, m├╝zayedede bir mal alan kimse onun m├╝lkiyetini ihale an─▒nda iktisap eder.
ÔÇó┬áK─▒sa elden teslim halinde de m├╝lkiyet ge├žer. Taraflar─▒n anla┼čmas─▒ ├╝zerine zilyetlik s─▒fat─▒n─▒n de─či┼čmesi ile m├╝lkiyet intikal eder.
ÔÇó┬áK├╝lli halefiyet halinde de m├╝lkiyetin intikali zilyetli─čin nakline ba─čl─▒ de─čildir.
ÔÇó┬áMedeni Kanunun 105. maddesine g├Âre ├Âzg├╝lenen mallar─▒n m├╝lkiyeti ile haklar t├╝zel ki┼čili─čin kazan─▒lmas─▒yla vakfa ge├žer.
ÔÇó┬áGemi siciline kay─▒tl─▒ bir geminin temliki i├žin malik ile iktisap edenin m├╝lkiyetin iktisap edene intikal edece─či hususunda anla┼čmalar─▒ kafidir.

┬áAslen kazan─▒m: Ta┼č─▒n─▒r m├╝lkiyetinin aslen┬á kazan─▒m─▒┬á hallerinde bir kimse ya evvelce hi├ž kimsenin m├╝lkiyetine tabi olmayan bir mal ├╝zerinde m├╝lkiyet hakk─▒ kazanmaktad─▒r ya da bir kimse m├╝lkiyet hakk─▒n─▒ kazan─▒rken di─čeri kaybetmekte┬á fakat bir intikal s├Âz konusu olmamaktad─▒r.

┬áSahiplenme: Bir kimsenin sahipsiz ta┼č─▒n─▒r bir malda malik olma arzusu ile zilyetlik tesis etmesidir. B├Âylece o kimse bir mal─▒n m├╝lkiyetini kazan─▒r (M.K. md. 767)

┬á─░┼čleme yolu ile kazan─▒m (hukuki ta─čyir): Bir kimse ba┼čkas─▒na ait bir ┼čeyi i┼čler veya ba┼čka bir ┼čekle sokarsa eme─čin de─čeri i┼členen e┼čyan─▒n de─čerinden fazla ise yeni mal i┼čleyenin, aksi halde yani eme─čin de─čeri i┼členen ┼čeyin de─čerinden fazla de─čilse meydana gelen ┼čey e┼čyan─▒n sahibinin m├╝lkiyetine tabi olur (MK. md. 775).
┬á┬áBulunmu┼č e┼čya: 769. maddenin kenar ba┼čl─▒─č─▒, y├╝r├╝rl├╝kteki 693. maddenin kenar ba┼čl─▒─č─▒nda kullan─▒lan “L├╝kata” teriminin eskili─či ve herkes taraf─▒ndan kolayl─▒kla anla┼č─▒lamayacak olmas─▒ sebebiyle ar─▒la┼čt─▒r─▒larak “Bulunmu┼č e┼čya” ┼čekline d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Y├╝r├╝rl├╝kteki maddede ge├žen “zab─▒ta memurlar─▒”┬á yerine “kolluk kuvvetleri” deyimi kullan─▒ld─▒─č─▒ gibi, bildirimin k├Âylerde “muhtara” da yap─▒labilece─či birinci f─▒krada d├╝zenlenmi┼čtir. ─░kinci f─▒krada, bulunan ┼čeyin ├Ânemli ├Âl├ž├╝de de─čerli olmas─▒ h├ólinde, bildirme kanun├« bir zorunluluk durumuna getirilmi┼čtir. Y├╝r├╝rl├╝kteki maddenin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒nda ├Âng├Âr├╝lm├╝┼č olan “bir liral─▒k” de─čer yerine konulacak miktar ├Âl├ž├╝s├╝n├╝n her zaman s├╝bjektif olabilece─či ve zaman i├žinde de─čersiz h├óle gelebilece─či d├╝┼č├╝n├╝lerek miktar belirtme yerine, “├Ânemli ├Âl├ž├╝de de─čerli olma” ├Âl├ž├╝s├╝ getirilmi┼čtir.

┬áDefinenin m├╝lkiyetini kazan─▒m─▒: Define bilimsel de─čere sahip ise devlete, de─čil ise g├Âm├╝ld├╝─č├╝ veya sakland─▒─č─▒ ta┼č─▒nmaz─▒n veya ta┼č─▒n─▒r─▒n malikinin olur (MK. md. 772).

┬áBilimsel de─čeri olan e┼čyan─▒n m├╝lkiyetinin kazan─▒m─▒: Bilimsel de─čeri olan sahipsiz do─čal ┼čeyler ile eski eserlerin bulunmas─▒ h├ólinde ├Âzel kanun h├╝k├╝mleri uygulan─▒r (MK. md. 773).
 
┬áD├╝┼čen veya s├╝r├╝klenen ┼čeyler: Su, r├╝zg├ór, ├ž─▒─č veya di─čer do─čal g├╝├žlerin etkisiyle veya rastlant─▒ sonucunda ta┼č─▒n─▒r mallar veya hayvanlar kimin egemenlik alan─▒na girerse, o kimse kaybolan e┼čyay─▒ bulan─▒n haklar─▒na sahip ve y├╝k├╝ml├╝l├╝klerine t├óbi olur (MK. md. 774/1).

┬áTa┼č─▒n─▒r M├╝lkiyetinin Zamana┼č─▒m─▒yla Kazan─▒m─▒
┬áMedeni Kanun 777. maddesinin birinci f─▒kras─▒ ┼ču h├╝km├╝ koymu┼čtur: ÔÇŁBa┼čkas─▒n─▒n ta┼č─▒n─▒r bir mal─▒n─▒ davas─▒z ve aral─▒ks─▒z be┼č y─▒l iyiniyetle ve malik s─▒fat─▒yla zilyetli─činde bulunduran kimse, zamana┼č─▒m─▒ yoluyla o ta┼č─▒n─▒r─▒n maliki olur.ÔÇŁ
 
 2. Sınırlı Ayni Haklar

Bu k─▒s─▒m ÔÇť─░rtifak haklar─▒ ve Ta┼č─▒nmaz y├╝k├╝ÔÇŁ, ÔÇťTa┼č─▒nmaz rehniÔÇŁ ve ÔÇťTa┼č─▒n─▒r rehniÔÇŁ ba┼čl─▒klar─▒n─▒ ta┼č─▒yan ├╝├ž b├Âl├╝mden olu┼čmaktad─▒r.
 
a) S─▒n─▒rl─▒ Ayni Hak Kavram─▒
 
┬áM├╝lkiyet, hak sahibine en geni┼č yetkiler temin eden bir ayni hak oldu─ču halde s─▒n─▒rl─▒ ayni haklar bu yetkilerden bir k─▒sm─▒n─▒ temin etmektedir. Bunlar ya hak sahibine hakk─▒n konusu e┼čyay─▒ kullanma (intifa hakk─▒) ya hakk─▒n konusu ta┼č─▒nmazda oturma ya hakk─▒n konusu ta┼č─▒nmazdan ge├žme (ge├žit hakk─▒) ya da hakk─▒n konusu e┼čyay─▒ paraya ├ževirip alaca─č─▒n─▒ elde etme (rehin hakk─▒) gibi yetkilerdir. G├Âr├╝lece─či ├╝zere, s─▒n─▒rl─▒ ayni haklarda m├╝lkiyet hakk─▒ndaki hak ve yetkilerden bir k─▒sm─▒ s─▒n─▒rl─▒ olarak bulunmaktad─▒r.

b) Sınırlı Ayni Hakların Konusu 
 
┬áM├╝lkiyet hakk─▒n─▒n konusu olabilen e┼čyalar s─▒n─▒rl─▒ ayni haklar─▒n da konusu olabilirler. Buna g├Âre s─▒n─▒rl─▒ ayni haklar─▒n konusu ta┼č─▒nmazlar kadar ta┼č─▒n─▒rlar da olabilir. Ancak Medeni Kanun ekonomik ya┼čant─▒n─▒n zorunluluklar─▒ nedeniyle alacak haklar─▒ ile di─čer haklar ├╝zerinde de rehin ve irtifak haklar─▒n kurulabilece─čini kabul etmektedir (MK. md. 794, 820, 954).

c) S─▒n─▒rl─▒ Ayni Haklar─▒n T├╝rleri

┬áMedeni Kanunda e┼čya ├╝zerinde sa─člad─▒klar─▒ hak ve yetkilerin kapsam ve niteliklerine g├Âre s─▒n─▒rl─▒ ayni haklar ├╝├ž grupta toplanm─▒┼čt─▒r:

─░rtifak Haklar─▒ ( MK. md. 779-839)
Ta┼č─▒nmaz Y├╝k├╝ (MK. md. 840-850)
Rehin Haklar─▒ ( MK. md. 851-972)

(1) ─░rtifak Haklar─▒
─░rtifak hakk─▒, bir ta┼č─▒nmaz maldan ├Âzel bir nedene dayanarak yararlanmaya imkan veren s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hakt─▒r. Medeni Kanunun 779. maddesinde irtifak haklar─▒n─▒n konusu d├╝zenlenmi┼čtir. Buna g├Âre irtifak hakk─▒, bir ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde di─čer bir ta┼č─▒nmaz lehine olu┼čturulan bir y├╝kt├╝r ve y├╝kl├╝ ta┼č─▒nmaz─▒n sahibini, irtifak hakk─▒na malik olan kimse taraf─▒ndan kullanmaya ait baz─▒ tasarruflara raz─▒ olmaya veya m├╝lkiyete ├Âzg├╝ olan baz─▒ haklar─▒n kullan─▒lmas─▒ndan ka├ž─▒nmaya zorunlu tutar.G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere, irtifak hakk─▒ sahibine kullanma ya da yararlanma hakk─▒ verirken malike de katlanma ya da ka├ž─▒nma ├Âdevi y├╝klemektedir.

Medeni Kanunda irtifak hakk─▒ t├╝rleri ismen say─▒lmak suretiyle belirlenmi┼čtir. Medeni Kanuna g├Âre irtifak haklar─▒ ┼čunlard─▒r:

* Ta┼č─▒nmaz ─░rtifak Hakk─▒┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á
┼×ahsi ─░rtifak Haklar─▒
─░ntifa Hakk─▒
Oturma Hakk─▒
├ťst Hakk─▒
Kaynak Hakk─▒
* Di─čer ─░rtifak Haklar─▒

ia) Ta┼č─▒nmaz ─░rtifak Haklar─▒

Medeni Kanunun 779. maddesinde d├╝zenlenen ta┼č─▒nmaz irtifaklar─▒nda da bir ta┼č─▒nmaz yarar─▒na olmak ├╝zere ba┼čka bir ta┼č─▒nmaza bir sorumluluk y├╝kletilmesi s├Âz konusu olmaktad─▒r. Sorumluluk y├╝klenen ta┼č─▒nmaz maliki, di─čer ta┼č─▒nmaz malikinin baz─▒ m├╝dahalelerine katlanmak zorunda kal─▒r yahut da m├╝lkiyetten do─čan baz─▒ yetkilerini kullanmaktan ka├ž─▒nma─ča mecbur olur. Ta┼č─▒nmaz irtifak hakk─▒ kurulmu┼č olursa ta┼č─▒nmazlar─▒n el de─či┼čtirmesinin ├Ânemi kalmaz. Kim malik olursa hizmet eden ta┼č─▒nmazdan o yararlanacak veya ├Âb├╝r├╝n├╝n yararlanmas─▒na katlanacakt─▒r. Ta┼č─▒nmaz irtifak hakk─▒ belli bir malik aleyhine veya lehine de─čil, ta┼č─▒nmaz lehine veya aleyhine olacakt─▒r.

Ta┼č─▒nmaz irtifak haklar─▒n─▒n i├žeri─či olumlu ya da olumsuz olabilir. Olumsuz irtifakl haklar─▒, malikin y├╝k├╝ml├╝ ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde baz─▒ belirli yetkilerini kullanmas─▒na engel te┼čkil eder. Bu t├╝r irtifak haklar─▒nda ta┼č─▒nmaz malikinin m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n kapsam─▒ndaki e┼čyay─▒ belirli bir tarzda kullanma yetkisini kullanmas─▒, hak sahibi lehine ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.
 
Yapma bor├žlar─▒, irtifaka ba┼čl─▒ ba┼č─▒na konu olamaz; ona ancak yan edim olarak ba─članabilir (MK. md. 703/2).

ib) Ta┼č─▒nmaz ─░rtifak Haklar─▒n─▒n Kurulmas─▒

Kural olarak ta┼č─▒nmaz irtifak haklar─▒n─▒n kurulmas─▒ i├žin resmi senede ve tapu k├╝t├╝─č├╝nde tescile ihtiya├ž vard─▒r (MK. md. 770-781). Ayr─▒ca, irtifak hakk─▒ 780. maddeye g├Âre zamana┼č─▒m─▒yla, yolsuz tescil edilmi┼čse on y─▒l s├╝reyle ve iyiniyeti korumakla kazan─▒l─▒r. Ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ konusunda ise doktrinde birbirinden farkl─▒ iki g├Âr├╝┼č bulunmaktad─▒r.

Bir g├Âr├╝┼če g├Âre, ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile irtifak hakk─▒ kazan─▒m─▒ Medeni Kanunun 713. maddesindeki ┼čart─▒n ger├žekle┼čmesine ba─čl─▒d─▒r.

Ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒ma elveri┼čli bir ta┼č─▒nmazda davas─▒z, aral─▒ks─▒z yirmi y─▒l s├╝reyle irtifak hakk─▒ sahibi s─▒fat─▒yla zilyet olan ki┼či, irtifak hakk─▒n─▒n tescilini mahkemeden┬á talep edebilir.

Di─čer bir g├Âr├╝┼če g├Âre, ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile irtifak hakk─▒ kazan─▒m─▒ m├╝mk├╝n de─čildir ├ž├╝nk├╝ ola─čan├╝st├╝ kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒n─▒n esas─▒ tapuda tescil bulunmamas─▒d─▒r. Oysa, irtifak bir hakt─▒r, buna zilyet olmak yaln─▒z tescil bulunmas─▒yla meydana gelir. Tescil yoksa, zilyetlik hi├žbir zaman var olmayacakt─▒r.

Ancak, Medeni Kanunun 780. maddesinin ikinci f─▒kras─▒nda ÔÇť─░rtifak hakk─▒n─▒n kazan─▒lmas─▒nda ve tescilinde, aksi ├Âng├Âr├╝lm├╝┼č olmad─▒k├ža ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetine ili┼čkin h├╝k├╝mler uygulan─▒r.ÔÇŁ denildi─činden, ola─čan├╝st├╝ kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒n─▒n ┼čartlar─▒n─▒n ger├žekle┼čmesi durumunda irtifak hakk─▒n─▒n kazan─▒lmas─▒ gerekti─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Medeni Kanunun 780. maddesinde irtifak hakk─▒n─▒n bu yoldan kazan─▒lmas─▒ i├žin ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ ile kazanmaya elveri┼čli bir y├╝k├╝ml├╝ ta┼č─▒nmaz mal ├╝zerinde, yararlanan ta┼č─▒nmaz mal maliki taraf─▒ndan yirmi y─▒l s├╝reyle davas─▒z ve aral─▒ks─▒z olarak┬á irtifak zilyetli─činin fiilen kullan─▒lmas─▒ gerekir. Bu s├╝re sonunda irtifak hakk─▒ kazan─▒lm─▒┼č olacakt─▒r. Bunun i├žin;

1)Tapuya kay─▒tl─▒ olmayan veya tapu k├╝t├╝─č├╝nde malikinin kim oldu─ču anla┼č─▒lamayan, maliki yirmi y─▒l ├Ânce ├Âlm├╝┼č veya gaipli─čine karar verilmi┼č olan y├╝k├╝ml├╝ bir ta┼č─▒nmaz mal bulunmal─▒,

2)Yararlanan ta┼č─▒nmaz maliki bunun ├╝zerinde yirmi y─▒ldan beri davas─▒z ve aral─▒ks─▒z irtifak hakk─▒n─▒n konusuna uygun bir fiili kullanmay─▒ s├╝rd├╝rmelidir. ─░yiniyetli olmas─▒ gerekmemektedir.
Medeni Kanunun 705. maddesinde ├Âng├Âr├╝len sicil d─▒┼č─▒ kazan─▒m hallerinin, irtifak haklar─▒ i├žin irdelenmesinde yarar vard─▒r. Maddede ge├žen sicil d─▒┼č─▒ kazan─▒m halleri:
- Miras,
- ─░┼čgal,
- Kamula┼čt─▒rma,
- Cebri icra,
- Mahkeme karar─▒d─▒r.

Medeni Kanunun yukar─▒da belirtilen 780. maddesinin ikinci c├╝mlesine g├Âre, ÔÇť─░rtifak hakk─▒n─▒n kazan─▒lmas─▒nda ve tescilinde, aksi ├Âng├Âr├╝lm├╝┼č olmad─▒k├ža ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetine ili┼čkin h├╝k├╝mler uygulan─▒r.ÔÇŁ Dolay─▒s─▒yla, Medeni Kanunun 705. maddesinin ikinci f─▒kras─▒nda say─▒lm─▒┼č olan miras, i┼čgal, cebri icra, mahkeme karar─▒ ve kamula┼čt─▒rma gibi durumlarda m├╝lkiyet hakk─▒ ile birlikte irtifak hakk─▒ da yararlanan ta┼č─▒nmaz─▒n maliki taraf─▒ndan kazan─▒lm─▒┼č olur.

ic) Ta┼č─▒nmaz ─░rtifak Haklar─▒n─▒n H├╝k├╝mleri

Medeni Kanunun 786. maddesine g├Âre ta┼č─▒nmaz irtifak hakk─▒ sahibi bu hakk─▒n─▒ korumak, kullanmak ve ondan faydalanmak i├žin gereken her ┼čeyi yapmaya yetkilidir. Fakat bunu yaparken ta┼č─▒nmaz sahibine en az zarar verecek ┼čekilde davranmal─▒d─▒r.

787. maddede irtifak hakk─▒n─▒n kapsam─▒n─▒n tapu kay─▒tlar─▒ndan ├ž─▒kar─▒labiliyorsa ona g├Âre saptanaca─č─▒, kay─▒tlar─▒n yeterli olmamas─▒ durumunda hakk─▒n niteli─čine, kazan─▒m nedenine, e─čer hak uzun s├╝redir iyiniyetle kullan─▒lmakta ise kullan─▒┼č tarz─▒na g├Âre belirlenece─či belirtilmi┼čtir.

4721 say─▒l─▒ Kanunun ÔÇť├ľzel kanun h├╝k├╝mleri ve yerel adetÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ 789. maddesiyle yeni bir d├╝zenleme getirilmi┼čtir. Bu maddeye g├Âre tarla yolu, yaya veya araba ge├židi gibi ge├žit haklar─▒ ile hayvan otlatma, hayvan sulama, tarlalara veya arklara su alma haklar─▒ ve benzeri haklar─▒n kapsam─▒n─▒ belirlemede taraflar aras─▒ndaki anla┼čma veya ├Âzel kanun h├╝k├╝mleri, yoksa yerel ├ódet uygulan─▒r.┬á

├ťlkemizin yap─▒s─▒na uygun d├╝┼čecek ┼čekilde, taraflar aras─▒ndaki anla┼čman─▒n uzun s├╝reden beri davas─▒z ve iyiniyetli kullan─▒m bi├žimini de kapsad─▒─č─▒ kabul edilerek, ÔÇťanla┼čma veya ├Âzel kanun h├╝k├╝mleri, yoksa yerel adet uygulan─▒r.ÔÇŁ ┼čeklinde kaleme al─▒narak bu madde konulmu┼čtur.

Y├╝k├╝ml├╝ ta┼č─▒nmaz mal─▒n belli b├Âl├╝m├╝ ├╝zerinde kullan─▒lmak ├╝zere kurulan irtifak hakk─▒n─▒n ta┼č─▒nmaz─▒n ba┼čka bir b├Âl├╝m├╝ne nakledilmesi de istenebilir (MK. md. 791). Ancak, s├Âz konusu maddede, bu de─či┼čikli─čin yap─▒labilmesi bir tak─▒m ┼čartlara ba─članm─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre y├╝k├╝ml├╝ ta┼č─▒nmaz mal─▒n malikinin yarar─▒n─▒n olmas─▒, masraflar─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ gerekmektedir.

Medeni Kanunun 792. ve 793. maddelerinde, y├╝kl├╝ ve yararlanan ta┼č─▒nmazlardan birinin taksim edilmesi halinde ne yap─▒laca─č─▒ a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre yararlanan ta┼č─▒nmaz mal b├Âl├╝n├╝rse kural olarak irtifak hakk─▒ ba─č─▒ms─▒z hale gelen her parsel yarar─▒na devam edecektir. Parsel terimi, mutlaka 3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanunu kapsam─▒nda ve anlam─▒ndaki ÔÇťparselÔÇŁ ┼čeklinde anla┼č─▒lmamal─▒d─▒r. Hukukumuz a├ž─▒s─▒ndan parsel s├Âzc├╝─č├╝ Tapu Sicil T├╝z├╝─č├╝nde (md. 65-68) kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á Bu nedenle, maddede ge├žen ÔÇťparselÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝n├╝n mutlaka kadastro g├Ârm├╝┼č bir ta┼č─▒nmaz─▒ anlatmad─▒─č─▒, hen├╝z kadastrosu tamamlanmam─▒┼č yerlerde maddenin ├Âng├Ârd├╝─č├╝ anlamdaki b├Âl├╝nmeler sonucu olu┼čan par├žalar─▒ da i├žerdi─či unutulmamal─▒d─▒r.
 
─░rtifak hakk─▒ ta┼č─▒nmaz─▒n yaln─▒z bir b├Âl├╝m├╝ yarar─▒na kullan─▒l─▒yorsa y├╝kl├╝ ta┼č─▒nmaz─▒n maliki irtifak hakk─▒n─▒n di─čer b├Âl├╝mlerinden terkinini talep edebilecektir. Bu talep irtifak hakk─▒ sahibine tebli─č edilir, onun bir ay i├žinde itirazda bulunmamas─▒ halinde istenen terkin yap─▒l─▒r. Y├╝k├╝ml├╝ ta┼č─▒nmaz mal b├Âl├╝n├╝rse kural irtifak hakk─▒n─▒n her b├Âl├╝m ├╝zerinde devam etmesidir. Ancak, irtifak hakk─▒ bir b├Âl├╝m ├╝zerinde kullan─▒lam─▒yorsa o b├Âl├╝m├╝n maliki irtifak hakk─▒n─▒n terkinini isteyebilir.

id) Ta┼č─▒nmaz ─░rtifak Haklar─▒n─▒n Sona Ermesi

i)Ta┼č─▒nmaz irtifak haklar─▒;
- Sicildeki kayd─▒n terkini, ayr─▒ca yararlanan veya y├╝kl├╝ ta┼č─▒nmazlardan birinin┬á b├╝sb├╝t├╝n yok olmas─▒ (MK. md. 783),
┬á- Yararlanan ve y├╝kl├╝ ta┼č─▒nmazlar─▒n bir kimsenin m├╝lk├╝nde birle┼čmesi ve hak sahibinin hakk─▒n─▒ terkin ettirmesi (terkin edilmedik├že irtifak hakk─▒ bir ayni hak olarak devam eder) (MK. md. 784),
- Hakk─▒n meydana getirdi─či yararlar─▒n tamamen yok olmas─▒ ve bu durumda y├╝kl├╝ ta┼č─▒nmaz malikinin hakk─▒n terkinini istemesi (MK. md. 785) durumlar─▒nda sona ermektedir.

ii) ┼×ahsi ─░rtifak Haklar─▒
┼×ahsi irtifak haklar─▒ da e┼čya ├╝zerinde kurulan ayni haklardand─▒r. ┼×ahsi deyimi sadece bu gibi irtifak haklar─▒n─▒ kazanmak i├žin ta┼č─▒nmaz maliki olmaya gerek olmad─▒─č─▒n─▒ ifade etmektedir. ┼×ahsi irtifak haklar─▒n─▒ ├╝├ž grupta incelemek m├╝mk├╝nd├╝r.

- Devir ve intikalleri asla m├╝mk├╝n olmayanlar,
- Devir ve intikalleri kural olarak m├╝mk├╝n olanlar,
- Devir ve intikalleri kural olarak m├╝mk├╝n olmayanlar.

iia) Devir ve ─░ntikalleri Asla M├╝mk├╝n Olmayan ─░rtifak Haklar─▒

iiaa)─░ntifa hakk─▒; belirli bir ger├žek veya t├╝zel ki┼čiye, hakk─▒n konusunu te┼čkil eden m├╝lkiyeti bir ba┼čkas─▒na ait bir e┼čya ├╝zerinde tam olarak yararlanma yetkisini veren ayni bir hak olarak tan─▒mlanabilir.

iiab) ─░ntifa Hakk─▒na Y├Ânelik Olarak Medeni Kanunda Yer Alan H├╝k├╝mler:Ta┼č─▒nmaz irtifak haklar─▒ndan farkl─▒ olarak intifa hakk─▒ belirli bir ki┼či lehine kurulmakta ve ki┼čiye ba─čl─▒ bir irtifak hakk─▒ s├Âz konusu olmaktad─▒r (MK. md. 794). Dolay─▒s─▒yla bu hak ba┼čkas─▒na devredilememekte, miras yoluyla intikal etmemektedir.

─░ntifa hakk─▒, ┼čahsa ba─čl─▒ irtifak haklar─▒ aras─▒nda sahibine en geni┼č yetkileri sa─člayan ayni bir hakt─▒r. Malikin intifa hakk─▒ konusu olan e┼čya ├╝zerindeki m├╝lkiyet hakk─▒ devam eder. ├ťzerinde intifa hakk─▒ tesis edilmi┼č bulunan bir e┼čyan─▒n maliki, bunun m├╝lkiyetini ba┼čkas─▒na devretme hakk─▒na sahiptir. ─░ntifa hakk─▒ ile y├╝k├╝ml├╝ bir yer sat─▒ld─▒─č─▒ takdirde, ta┼č─▒nmaz─▒n m├╝lkiyeti ├╝zerinde intifa hakk─▒ mevcut olmak ├╝zere yeni malike (al─▒c─▒ya) intikal eder. ┬á─░ntifa hakk─▒ ta┼č─▒n─▒rlar, ta┼č─▒nmazlar, haklar ve bir malvarl─▒─č─▒ ├╝zerinde kurulabilmektedir. ─░ntifa hakk─▒n─▒n ne ┼čekilde tesis edilece─či Medeni Kanunun 795. maddesinde d├╝zenlenmi┼čtir. Buna g├Âre intifa hakk─▒:
1)Ta┼č─▒n─▒r mallarda bunlar─▒ kullanacak ki┼čiye teslimi (zilyetli─čin devri), alacaklarda ise alaca─č─▒n devri,
2)Ta┼č─▒nmazlarda tapu k├╝t├╝─č├╝ne tescille kurulabilmektedir.

Ta┼č─▒nmazlar─▒n tamamen yok olmas─▒ halinde intifa hakk─▒ sona erer (MK. md. 796/1). Ancak, ta┼č─▒nmaz─▒n sadece bir k─▒sm─▒ yok olmu┼č ve kalan k─▒s─▒m hakk─▒n devam─▒ i├žin yeterli ise bu b├Âl├╝m ├╝zerinde intifa hakk─▒ devam edebilecektir.

Belirli bir s├╝re i├žin kurulan intifa haklar─▒nda s├╝renin tamamlanmas─▒ ├╝zerine hak sona ermektedir (MK. md. 796/2). Medeni Kanunun 797. maddesinde intifa hakk─▒n─▒n; intifa sahibinin ├Âl├╝m├╝yle ve intifa eden ┼čah─▒s t├╝zel ki┼čilik ise t├╝zel ki┼čili─čin sona ermesiyle ortadan kalkaca─č─▒, ayr─▒ca t├╝zel ki┼čiler lehine tesis edilen intifa hakk─▒n─▒n y├╝z seneden ├žok olamayaca─č─▒ belirtilmi┼čtir.

─░ntifa hakk─▒n─▒n son bulmas─▒ ile intifa hakk─▒ sahibi (intifa hakk─▒ konusu mal─▒n zilyedi) mal─▒ sahibine geri vermek zorundad─▒r (md. 798).

Kanunun 800. maddesinde intifa hakk─▒ sahibinin sorumlulu─ču d├╝zenlenmi┼čtir. Hak sahibi zarar─▒n meydana gelmesinde kendi kusurunun bulunmad─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlamad─▒k├ža, intifa hakk─▒ konusu olan ┼čeyin yok olmas─▒ndan veya de─čerinin azalmas─▒ndan, ┼čeyin malikine kar┼č─▒ sorumludur. S├Âz konusu madde ile intifa hakk─▒ sahibi, intifa hakk─▒ konusu maldan yararlanma yetkisini a┼čarak t├╝ketti─či ┼čeyleri tazmin etmekle de sorumlu tutulmu┼č, ancak normal kullan─▒mdan do─čan de─čer eksilmesinden dolay─▒ tazmin y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝nde olmayaca─č─▒ ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Medeni Kanunun 801. maddesinde ise intifa hakk─▒ sahibinin haklar─▒ d├╝zenlenmi┼čtir. Buna g├Âre intifa hakk─▒ sahibi zorunlu olmad─▒─č─▒ halde, intifa konusu mal ├╝zerinde giderler yapm─▒┼č veya yeni ┼čeyler eklemi┼č ise intifa hakk─▒n─▒n sona ermesinde vekaletsiz i┼č g├Ârmeye ili┼čkin h├╝k├╝mler gere─čince mal sahibinden tazminat isteyebilecektir. Mal sahibinin tazminat ├Âdemekten ka├ž─▒nmas─▒ halinde ise intifa hakk─▒n sahibi, mal─▒ eski duruma getirmek ┼čart─▒yla yapm─▒┼č oldu─ču eklentileri s├Âk├╝p alabilecektir.

┬á─░ntifa hakk─▒ sahibi ayr─▒ca, intifa konusunu oldu─ču gibi korumak, gerekli bak─▒m ve onar─▒m─▒n─▒ yapmakla da sorumlu k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. ─░ntifa konusu malda ├Ânemli baz─▒ i┼člemlerin yap─▒lmas─▒na gerek g├Âr├╝lmesi halinde ise intifa hakk─▒ sahibi, malike haber vermek ve bunlar─▒n yap─▒lmas─▒na r─▒za g├Âstermekle de y├╝k├╝ml├╝d├╝r. B├Âyle bir durumda mal sahibi gerekli i┼čleri yapmazsa intifa hakk─▒ sahibi, malikin hesab─▒na bunlar─▒ kendisi yapabilecektir (MK. md. 812).

Medeni Kanunun 813. maddesinde, intifa konusu mala ili┼čkin koruma giderleri ile vergi ├Âdeme y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri konusu da d├╝zenlenmi┼čtir. Buna g├Âre intifa hakk─▒ sahibi taraf─▒ndan ├Âdenmesi gerekli gider ve vergiler ┼čunlard─▒r:

1-─░ntifa hakk─▒n─▒n konusu olan ┼čeye do─črudan do─čruya y├╝klenen bor├žlarla bu bor├žlar─▒n faizleri,
2-─░ntifa hakk─▒n─▒n konusu olan mal─▒n korunmas─▒ i├žin basit koruma masraflar─▒,
3-─░ntifa konusunun vergileri (emlak vergisi vb.)

┬áHazinenin ├Âzel m├╝lkiyetinde ve Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufa alt─▒nda bulunan ta┼č─▒nmaz mallarda intifa hakk─▒n─▒n kurulmas─▒ durumunda, bu t├╝r ta┼č─▒nmaz mallar her t├╝rl├╝ vergi, resim ve har├žtan muaf olduklar─▒ndan dolay─▒ Medeni Kanunun 813. maddesinde belirtilen ve intifa hakk─▒ sahibi taraf─▒ndan ├Âdenmesi gerekli olan vergilerin yukar─▒da ad─▒ ge├žen ta┼č─▒nmaz mallar i├žin s├Âz konusu olmamas─▒ ve intifa hakk─▒ sahibinin sorumlu tutulmamas─▒ gerekmektedir.

Konu ile ilgili olarak 2464 say─▒l─▒ Belediye Gelirleri Kanununun 86., 87. ve 88. maddeleri gere─čince belediyelerin yapm─▒┼č olduklar─▒ baz─▒ alt yap─▒ hizmetleri nedeniyle ├Âdenen kat─▒lma pay─▒n─▒n da a├ž─▒klanmas─▒nda yarar g├Âr├╝lmektedir. S├Âz konusu Kanunda mal sahipleri taraf─▒ndan ├Âdenmesi gerekti─či belirtilen kat─▒lma paylar─▒n─▒n, 21.08.1981 tarih ve 17435 Say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan 2464 say─▒l─▒ Belediye Gelirleri Kanununun Harcamalara Kat─▒lma Paylar─▒ ile ─░lgili H├╝k├╝mlerin Uygulanmas─▒na ili┼čkin Y├Ânetmelikte yer alan mal sahibi tan─▒m─▒na g├Âre malik olarak varsa intifa hakk─▒ sahibini veya tahsisli oldu─ču kurum ve kurulu┼ču, bunlar yoksa gayrimenkul├╝ sahibi gibi kullananlar─▒ belirtmektedir. Bundan dolay─▒ ├╝zerinde irtifak hakk─▒ kurulmu┼č olan Hazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒nda bu durumun g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmas─▒ gerekmektedir.

─░ntifa hakk─▒ sahibi, intifa konusu olan ┼čeyi malikin yarar─▒na olmak ├╝zere yang─▒na ve ba┼čka tehlikelere kar┼č─▒ sigorta ettirmekle ve intifa hakk─▒n─▒n devam─▒ s├╝resince de sigorta primlerini ├Âdemekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r (MK. md. 815).

Mal sahibi, intifa konusu olan ┼čeyin hukuka ayk─▒r─▒ ve niteli─či ile ba─čda┼čmayacak ┼čekilde kullan─▒lmas─▒na engel olma hakk─▒na sahiptir (MK. md. 807).

─░ntifa hakk─▒ sahibi, intifa edilen ta┼č─▒nmaz mal─▒n tahsis edili┼č amac─▒n─▒ malike ├Ânemli bir zarar verecek ┼čekilde de─či┼čtiremez. ├ľzellikle intifa hakk─▒ bulunan ┼čeyin ne ┼čeklini de─či┼čtirebilir ne de onu esasl─▒ bir ┼čekilde onarabilir. Ta┼č─▒nmaz─▒n tahsis edilmi┼č oldu─ču ama├žla esasl─▒ onar─▒m─▒ gerektirmeyen hallerde bile malike haber vermeksizin ta┼č, kire├ž, mermer, turba ocaklar─▒ ile benzerlerini a├žamayaca─č─▒ gibi, buna benzer bir ├╝retimde de bulunamaz (MK. md. 817).
 
┬áMedeni Kanunun 818. maddesinde ormanlar ├╝zerinde intifa hakk─▒ d├╝zenlenmi┼čtir. Konu ile ilgili b├Âl├╝mde ayr─▒nt─▒l─▒ a├ž─▒klama yap─▒lacakt─▒r. Ancak Medeni Kanunda yer alan h├╝k├╝mlere yeri gelmi┼čken de─činmekte fayda g├Âr├╝lmektedir.

Medeni Kanunun 818. maddesine g├Âre bir ormanda kullanma hakk─▒na sahip olan kimse, ormandan ├Âzel kanun h├╝k├╝mlerine uygun bir i┼čletme plan─▒ ├žer├ževesinde yararlanabilir. Bu yeni d├╝zenlemeyle ├Âzel kanun h├╝k├╝mlerine g├Ânderme yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Malik ile intifa hakk─▒ sahibi, orman─▒n i┼čletme d├╝zeni meydana getirilirken kendi haklar─▒n─▒n g├Âzetilmesini isteyebilirler.

iiac)Kanuni ─░ntifa Hakk─▒

4721 say─▒l─▒ Kanunda d├╝zenlenmemi┼čtir.

iiad) Oturma Hakk─▒
Oturma hakk─▒ asl─▒nda intifa hakk─▒n─▒n ├Âzel bir ┼čekli olup bir binada veya onun bir b├Âl├╝m├╝nde konut olarak yararlanma hakk─▒d─▒r. Tapu memuru taraf─▒ndan d├╝zenlenen senet ve tapuya tescil ile do─čar (MK. md. 823). Bu hak da ba┼čkas─▒na devredilemez ve miras├ž─▒lara intikal etmez.

┬áOturma hakk─▒n─▒ kiradan ay─▒ran ├Ânemli neden ise kira s├Âzle┼čmesinin ┼čahsi bir hak olu┼čuna kar┼č─▒l─▒k oturma hakk─▒n─▒n ayni bir hak olu┼ču ve b├Âylece konut ihtiyac─▒n─▒ g├╝venli bir ┼čekilde sa─člamas─▒d─▒r ├ž├╝nk├╝, s├╝kna hakk─▒ ayni bir hak olarak ili┼čkin bulundu─ču ta┼č─▒nmaz─▒ kazanan herkese kar┼č─▒ ileri s├╝r├╝lebilir. Bu nedenle, kira s├Âzle┼čmesi tapuya ┼čerh verilmi┼č olsa bile ancak ┼čerh s├╝resince ta┼č─▒nmaz─▒n maliklerine kar┼č─▒ ├Âne s├╝r├╝lebilir. Buna g├Âre oturma hakk─▒, bir binadan veya onun bir b├Âl├╝m├╝nden konut olarak yararlanma yetkisi verir.

Oturma hakk─▒ sahibinin bu haktan yararlanma kar┼č─▒l─▒─č─▒nda, baz─▒ m├╝kellefiyetler ile y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri de s├Âz konusudur. Oturma hakk─▒ sahibi binan─▒n tamam─▒ndan tek ba┼č─▒na yararlan─▒yorsa bina veya b├Âl├╝m├╝n muhafazas─▒ ve ola─čan bak─▒m i├žin gerekli onar─▒m ve yenileme giderlerini yapmakla y├╝k├╝ml├╝d├╝r. Hak sahibi bu hakk─▒n─▒ malik ile birlikte kullan─▒yorsa bak─▒m ve onar─▒m giderleri malike ait olmaktad─▒r. Ancak, s├Âzle┼čme ile aksini kararla┼čt─▒rmak m├╝mk├╝nd├╝r.

┬á2886 say─▒l─▒ Devlet ─░hale Kanununun 74. maddesine istinaden ├ž─▒kart─▒lan Devlete Ait Ta┼č─▒nmaz Mal Sat─▒┼č, Trampa, Kiraya Verme, M├╝lkiyetin Gayri Ayni Hak Tesis, Ecrimisil ve Tahliye Y├Ânetmeli─činin 72. maddesinde, Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetinde veya Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki ta┼č─▒nmaz mallar ├╝zerinde Medeni Kanuna g├Âre 49 y─▒la kadar irtifak hakk─▒ (oturma hakk─▒ hari├ž) ile Medeni Kanun ve Kat M├╝lkiyeti Kanununa g├Âre kat irtifak─▒ kurulabilece─či belirtilmi┼čtir.

iib) Devir ve ─░ntikalleri Kural Olarak M├╝mk├╝n Olan ─░rtifak Haklar─▒
Bu irtifak haklar─▒ ┼čahsi olmakla beraber kural olarak devir ve intikal ettirilebilme ├Âzelli─čine sahiptirler. ├ťst hakk─▒ ve kaynak ├╝zenindeki haklar olup aksi kararla┼čt─▒r─▒lmad─▒k├ža ba┼čkalar─▒na devredilebilir ve miras├ž─▒lara intikal ettirilme ├Âzelli─čine sahiptirler (MK. md. 826-837).

iiba)├ťst Hakk─▒

Medeni Kanunun 726. ve 826. maddelerinde ├╝st hakk─▒ ile ilgili h├╝k├╝mlere yer verilmi┼čtir.

┬á726. maddede, bir arsan─▒n alt─▒nda veya ├╝st├╝nde yap─▒lan yahut onunla devaml─▒ bir suretle birle┼čtirilen in┼čaat ve imalat─▒n tapu siciline irtifak hakk─▒ olarak tescil edilmek ├╝zere ba┼čka bir malikin m├╝lk├╝ olabilece─či ve bir evin katlar─▒n─▒n ├╝st hakk─▒ olu┼čturulmas─▒na konu olmayaca─č─▒ belirtilmi┼čtir.

Medeni Kanunun 826. maddesi, ÔÇťBir ta┼č─▒nmaz maliki, ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či lehine arazisinin alt─▒nda veya ├╝st├╝nde yap─▒ yapmak veya mevcut bir yap─▒y─▒ muhafaza etmek yetkisi veren bir irtifak hakk─▒ kurabilir.┬á Aksi kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č olmad─▒k├ža bu hak, devredilebilir ve miras├ž─▒lara ge├žer.

├ťst hakk─▒, ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli nitelikte ise ├╝st hakk─▒ sahibinin istemi ├╝zerine tapu k├╝t├╝─č├╝ne ta┼č─▒nmaz olarak kaydedilebilir. En az otuz y─▒l i├žin kurulan ├╝st hakk─▒, s├╝rekli niteliktedir.ÔÇŁ ┼čeklindedir.
 
┬áBu hakk─▒n s├╝rekli nitelikte olmas─▒ i├žin, eski metinde aranan ÔÇťen az yirmi y─▒lÔÇŁ s├╝re ko┼čulu ÔÇťotuz y─▒laÔÇŁ ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.

726. ve 826. maddeler birlikte de─čerlendirildi─činde ├╝st hakk─▒; sahibine, kendi m├╝lkiyetinde olmak ├╝zere, ba┼čkas─▒na ait bir arsan─▒n ├╝st├╝nde veya alt─▒nda mevcut in┼čaat ve imalatta bulunmak veya mevcut in┼čaat ve imalat─▒ yerinde (oldu─ču gibi) b─▒rakmak yetkisini veren bir hak olarak tan─▒mlanabilir.

├ťst hakk─▒, bir taraftan sahibine y├╝kl├╝ ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hak sa─člarken di─čer yandan da y├╝kl├╝ ta┼č─▒nmazdaki in┼čaat ├╝zerinde de tam bir hak sa─člamaktad─▒r.

Medeni Kanunda ├╝st hakk─▒na y├Ânelik yer alan h├╝k├╝mler a┼ča─č─▒daki ┼čekilde ├Âzetlenebilir.

1) ├ťst hakk─▒n─▒n kurulmas─▒na ili┼čkin olarak Medeni Kanunda ├Âzel bir h├╝k├╝m yer alm─▒┼č olmamakla birlikte bu konuda, ta┼č─▒nmaz irtifak haklar─▒n─▒ d├╝zenleyen 780. ve 781. maddelerinin uygulanmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Buna g├Âre ├╝st hakk─▒n─▒n tesisi i├žin tapu siciline tescili ve bu hakk─▒n kurulmas─▒na ili┼čkin s├Âzle┼čmenin de yap─▒lmas─▒ gerekmektedir. Dolay─▒s─▒yla bu hakk─▒n kurulmas─▒na ili┼čkin s├Âzle┼čmenin de resmi ┼čekilde (tapu sicil memuru taraf─▒ndan) yap─▒lmas─▒ gerekir. ├ľte yandan ayni bir hak niteli─či kazanmas─▒, ancak tapu siciline tescil edilmi┼č olmas─▒na ba─čl─▒d─▒r.

2) ├ťst hakk─▒, sahibine ba┼čkas─▒na ait bir arsa ├╝zerinde veya alt─▒nda in┼čaat ve imalatta bulunmak veya arsada mevcut in┼čaat ve imalat─▒ yerinde b─▒rakmak yetkisini vermektedir.

3) ├ťst hakk─▒n─▒n kurulmas─▒n─▒n hukuki sonucu ise hak sahibinin ba┼čkas─▒n─▒n arsas─▒na yapt─▒─č─▒ in┼čaat ve imalat─▒n ├╝zerinde m├╝lkiyet hakk─▒ sa─člamas─▒d─▒r. B├Âylece arazinin m├╝lkiyeti ile arazide (├╝st├╝nde veya alt─▒nda) yap─▒lan yap─▒lar─▒n m├╝lkiyeti birbirinden ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu durum Medeni Kanunun 718. maddesinde d├╝zenlenen bir arza sahip olmak, onu kullanmakla yararl─▒ olacak derecede alt─▒na ve ├╝st├╝ne malik olmay─▒ da kapsar h├╝km├╝n├╝n bir istisnas─▒ olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmaktad─▒r.

4) Bir irtifak hakk─▒ olan ├╝st hakk─▒ da belli s├╝relerle kurulabilecektir. Arsa ├╝zerine yap─▒lacak yat─▒r─▒mlar─▒n gerektirdi─či harcamalar─▒n miktar─▒, bu hakk─▒n s├╝resinin belirlenmesinde de ├Ânemli bir ├Âl├ž├╝t olacakt─▒r. Ancak hakk─▒n kapsam─▒ ve niteli─či genellikle bu hakk─▒n kullan─▒m s├╝resinin uzunca olmas─▒n─▒ gerektirmektedir. ├ťst hakk─▒ s├╝resinin s├Âzle┼čme ile belirlenmesi durumunda, Medeni Kanunun 797. maddesi k─▒yas yolu ile uygulanarak ├╝st hakk─▒n─▒n azami y├╝z y─▒lla s─▒n─▒rland─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒n kabul├╝ gerekecektir. Bunun d─▒┼č─▒nda s├Âzle┼čme ile in┼čaat─▒n yap─▒m─▒ i├žin de bir s├╝re ├Âng├Âr├╝lmesi m├╝mk├╝nd├╝r. Bu s├╝re i├žinde ├╝st hakk─▒n─▒n kullan─▒lmamas─▒, di─čer bir ifade ile in┼čaat─▒n tamamlanmamas─▒ ├╝st hakk─▒ sahibinin y├╝kl├╝ ta┼č─▒nmaz ├╝zerindeki ayni hakk─▒n─▒ ortadan kald─▒racakt─▒r. Bu durum ├╝st hakk─▒ uygulamas─▒ suretiyle ger├žekle┼čtirilecek in┼čaatlar─▒n s├╝resinde tamamlanmas─▒nda ├Ânemli bir yapt─▒r─▒md─▒r.

5) Kural olarak ├╝st hakk─▒ ba┼čkas─▒na devir ve miras yoluyla da intikal edebilmektedir. Ancak taraflar aras─▒nda d├╝zenlenecek s├Âzle┼čmede bunun aksinin kararla┼čt─▒r─▒larak hakk─▒n devrinin veya miras yoluyla intikalinin ├Ânlenmesi m├╝mk├╝nd├╝r (MK. md. 826/2).

6) ├ťst hakk─▒ tesisinde, arsa sahibi ile ├╝st hakk─▒ sahibinin hak ve y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri konusunda Medeni Kanunda ayr─▒ca bir d├╝zenlemeye yer verilmemi┼čtir. Bu durumda yukar─▒da incelenen irtifak haklar─▒na ili┼čkin kurallar─▒n ├╝st hakk─▒nda da k─▒yas yoluyla uygulanmas─▒ gerekmektedir.

7) ├ťst hakk─▒n─▒n sona erme nedenleri yasada a├ž─▒k├ža d├╝zenlenmemi┼č olmakla birlikte ta┼č─▒nmaz irtifak haklar─▒n─▒n son bulmas─▒n─▒ gerektiren nedenler k─▒yas yoluyla ├╝st hakk─▒n─▒n sona ermesinde de kabul edilmektedir. Bunlara ├Ârnek olarak; ta┼č─▒nmaz─▒n tamamen yok olmas─▒ ya da k─▒smen yok olmas─▒ halinde kalan k─▒sm─▒n hakk─▒n kullan─▒lmas─▒nda yeterli olmamas─▒, taraflar─▒n anla┼čarak hakk─▒ sona erdirmeleri, s├Âzle┼čmede belirlenen s├╝renin dolmas─▒, s├Âzle┼čmede ├╝st hakk─▒n─▒n miras├ž─▒lara intikal etmeyece─či ├Âng├Âr├╝lm├╝┼č ise hak sahibinin ├Âl├╝m├╝, ├╝st hakk─▒n─▒n terkinini talep eden taraf─▒n mahkemeden alaca─č─▒ terkin karar─▒ ve ├╝st hakk─▒ tesis edilmi┼č bulunan arazinin kamula┼čt─▒r─▒lmas─▒ gibi nedenler say─▒labilir.

├ťst hakk─▒ tesisinin yayg─▒n bir ┼čekilde uygulanmas─▒ halinde, ta┼č─▒nmaz malikine sa─člad─▒─č─▒ yararlar nedeniyle kamu kesimine d├╝zenli ve s├╝rekli bir kaynak yarat─▒lmas─▒n─▒n yan─▒s─▒ra, toplumsal bak─▒mdan da ├Ânemli sosyal ve ekonomik yararlar sa─članabilece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

├ťst hakk─▒, arsa spek├╝lasyonu nedeniyle haks─▒z kazan├ž elde edilmesini ├Ânleyecektir ├ž├╝nk├╝ ├╝st hakk─▒ sayesinde gerek Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetinde gerekse Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki kullan─▒lmayan alanlara in┼čaat yapmak m├╝mk├╝n olabilecek, bu durumda spek├╝lasyonu a┼čabilecek ├Âl├ž├╝de arsa talebini kar┼č─▒lamak m├╝mk├╝n olabilecektir. Ayr─▒ca, Medeni Kanunun 715. maddesinde belirtilen ta┼čl─▒k, kayal─▒k, da─čl─▒k gibi Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan yerler ├╝zerinde in┼čaat yapma imkan─▒ sa─članarak ekonomik de─čer yarat─▒lmas─▒, Hazineye gelir sa─članmas─▒ m├╝mk├╝n olabilecektir.

Medeni Kanunun 729. maddesinde yer alan, ÔÇťBir kimse ba┼čkas─▒n─▒n fidan─▒n─▒ kendi arazisine ya da kendisinin veya bir ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼činin fidan─▒n─▒ ba┼čkas─▒n─▒n arazisine dikerse, ba┼čkas─▒n─▒n malzemesini kullanarak yap─▒lan yap─▒lara veya ta┼č─▒n─▒r yap─▒lara ili┼čkin h├╝k├╝mler bunlar hakk─▒nda da uygulan─▒r. ÔÇŁ h├╝km├╝ gere─čince a─ča├žlar ve ormanlar ├╝zerinde ├╝st hakk─▒ kurulmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Ancak, Anayasan─▒n 169. maddesinin ikinci f─▒kras─▒nda ormanlar─▒n kamu yarar─▒ d─▒┼č─▒nda irtifak hakk─▒na konu olamayacaklar─▒ ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Bu durumda ormanlar ├╝zerinde bir irtifak t├╝r├╝ olan ├╝st hakk─▒, kamu yarar─▒n─▒n varl─▒─č─▒ halinde kurulabilecektir.

├ťst hakk─▒ uygulamas─▒n─▒n, h─▒zl─▒ n├╝fus art─▒┼č─▒n─▒n beraberinde getirdi─či ekonomik, sosyal ihtiya├ž ve sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde de etkili ara├žlardan biri olarak kullan─▒labilece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Bar─▒nma, i┼č yeri, sanayi, e─čitim ve k├╝lt├╝r hizmeti verecek yap─▒lar ile ula┼č─▒m, haberle┼čme, park, e─člence yerleri ile kanal, kanalizasyon gibi alt yap─▒ tesislerinin genellikle b├╝y├╝k yat─▒r─▒mlar─▒ gerektiren imalat ve in┼čaat i┼čleri olmas─▒, bunlar i├žin gerekli harcamalar─▒n ├žo─čunlukla kent y├Ânetimlerinin mali ve personel g├╝c├╝n├╝ a┼čt─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Bu sorunlar─▒n ├╝st hakk─▒ tesisi ile ├ž├Âz├╝mlenmesi m├╝mk├╝nd├╝r.

├ľzellikle ├╝lkemizde kamu mal─▒ niteli─čindeki araziler ├╝zerinde gecekondu t├╝r├╝ndeki yap─▒lar─▒n b├╝y├╝k oranda bulunmas─▒ ve bu g├╝ne kadar ├ž─▒kart─▒lan imar aff─▒ i├žeren kanunlarla da konunun hen├╝z tam olarak ├ž├Âz├╝me kavu┼čamamas─▒ ve bu yerlerin hukuki durumlar─▒n─▒n belirsizli─či gibi nedenler ile kentlerimizde ├žarp─▒k yap─▒la┼čma olduk├ža ├Ânemli bir sorun olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmaktad─▒r. Bu gibi yerlerde m├╝lkiyetin korunarak ├╝st hakk─▒ tesis edilmesi ve imar mevzuat─▒na uygun yap─▒lar─▒n yapt─▒r─▒lmas─▒ kentlerimizin g├Âr├╝n├╝m├╝n├╝ d├╝zeltecek ve yukar─▒da bahsedilen arsa spek├╝lasyonunu engelleyecektir.

iibc) Kaynak Hakk─▒

Medeni Kanunun 756. maddesinde; kayna─č─▒n arazinin b├╝t├╝nleyici par├žas─▒ oldu─ču, m├╝lkiyetinin┬á arazinin m├╝lkiyeti ile beraber kazan─▒laca─č─▒, ba┼čkas─▒n─▒n arazisindeki kaynaktan yararlanman─▒n irtifak hakk─▒ kurularak tapu siciline kay─▒t ile m├╝mk├╝n oldu─ču belirtilerek yer alt─▒ sular─▒n─▒n bu kapsamda olmad─▒─č─▒ ve bunlar─▒n yarar─▒n─▒n topluma ait sular oldu─ču vurgulanm─▒┼čt─▒r.

Kaynak hakk─▒, ba┼čkas─▒n─▒n ta┼č─▒nmaz─▒ndaki sulardan yararlanma amac─▒yla kurulan irtifak hakk─▒d─▒r. Kanunun 837. maddesinde, ÔÇťBa┼čkas─▒n─▒n arazisinde bulunan kaynak ├╝zerinde irtifak hakk─▒, bu arazinin malikini suyun al─▒nmas─▒na ve ak─▒t─▒lmas─▒na katlanmakla y├╝k├╝ml├╝ k─▒lar. Bu hak, aksi kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č olmad─▒k├ža, ba┼čkas─▒na devredilebilir ve miras├ž─▒ya ge├žer.
 
┬áKaynak hakk─▒, ba─č─▒ms─▒z nitelikte ve en az otuz y─▒l i├žin kurulmu┼č ise tapu k├╝t├╝─č├╝ne ta┼č─▒nmaz olarak kaydedilebilir.ÔÇŁ h├╝km├╝ yer almaktad─▒r.

Buna g├Âre arsa sahibi suyun al─▒nmas─▒ ve ak─▒t─▒lmas─▒ i├žin gerekli izni vermeye zorlanabilir. Kaynak hakk─▒ da t─▒pk─▒ ├╝st hakk─▒ gibi ┼čahsi irtifak haklar─▒ aras─▒nda d├╝zenlenmi┼č olup ba┼čkas─▒na devredilebilir, miras yoluyla intikal edebilir, tapu k├╝t├╝─č├╝n├╝n ayr─▒ bir sayfas─▒na ba─č─▒ms─▒z bir hak olanak tescil edilebilir.

iibd) Mecra Hakk─▒

Mecra kural olarak elektrik, gaz, su gibi ak─▒c─▒ ┼čeylerin nakil ve da─č─▒t─▒m─▒ amac─▒na y├Ânelik teknik tesisat─▒ ifade eder. S├Âz konusu ├Âzelli─če sahip bulunmayan bir teleferik veya dekovil hatt─▒ ge├žirmek i├žin Medeni Kanunun 744. maddesine dayan─▒lamaz. Yani, kom┼ču ta┼č─▒nmaz malikinin ak─▒c─▒ nitelik ta┼č─▒mayan ┼čeylerin aktar─▒lmas─▒n─▒ ama├žlayan mecralar i├žin zorlanmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Ak─▒c─▒ nitelik ta┼č─▒mayan nesnelerin aktar─▒lmas─▒ amac─▒na y├Ânelik tesisatlar i├žin sadece genel h├╝k├╝mler (MK. md. 779-793) ├žer├ževesinde mecra hakk─▒ s├Âzle┼čmesi yap─▒labilir.

Mecran─▒n biri ba─č─▒ml─▒ mecra ve di─čeri transit mecra olmak ├╝zere iki ├že┼čidi vard─▒r. Medeni Kanun, mecra hakk─▒n─▒ kom┼čuluk m├╝nasebetlerine ili┼čkin kurallar─▒ (MK. md. 744-746) ├Âzel olarak d├╝zenlemi┼čtir. Mecra ge├žirilmesinin kamula┼čt─▒rma kurallar─▒na ba─čl─▒ olmas─▒ h├ólinde, bu Kanunun mecralara ili┼čkin kom┼čuluk h├╝k├╝mleri uygulanmaz (MK. md. 744/2).

Ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin madde y├Ân├╝nden kapsam─▒n─▒n belirlenmesinde de mecra hakk─▒na ili┼čkin bir h├╝k├╝m vard─▒r. 727. maddesi ÔÇŁSu, gaz, elektrik ve benzerlerinin mecralar─▒, i┼čletmenin bulundu─ču ta┼č─▒nmaz─▒n d─▒┼č─▒nda olsalar bile, aksine bir d├╝zenleme olmad─▒k├ža o i┼čletmenin eklentisi ve i┼čletme malikinin mal─▒ say─▒l─▒r.

Kom┼čuluk hukukunun gerektirdi─či h├óller d─▒┼č─▒nda bir ta┼č─▒nmaz─▒n b├Âyle bir mecra ile ayn├« hak olarak y├╝klenmesi, ancak bir irtifak hakk─▒ kurulmas─▒ suretiyle olabilir.

─░rtifak hakk─▒, mecra d─▒┼čar─▒dan g├Âr├╝lm├╝yorsa tapu k├╝t├╝─č├╝ne tesciliyle, d─▒┼čar─▒dan g├Âr├╝l├╝yorsa noterce d├╝zenlenecek s├Âzle┼čmeye dayan─▒larak mecran─▒n yap─▒lmas─▒yla do─čar.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

Yeni d├╝zenlemeyle s─▒nai te┼čebb├╝s yerine i┼čletme s├Âzc├╝─č├╝ kullan─▒lm─▒┼č, mecralar─▒n o i┼čletmenin eklentisi ve i┼čletme malikinin mal─▒ say─▒lmas─▒ esas─▒ kabul edilmi┼čtir.

─░kinci f─▒kraya g├Âre, kom┼čuluk hukukunun gerektirdi─či haller d─▒┼č─▒nda, bir ta┼č─▒nmaz─▒n b├Âyle bir mecra ile ayni hak olarak y├╝klenmesi, ancak bir irtifak hakk─▒ kurulmas─▒ suretiyle olabilecektir.

├ť├ž├╝nc├╝ f─▒krada yap─▒lan de─či┼čiklikle mecran─▒n d─▒┼čar─▒dan g├Âr├╝ld├╝─č├╝ hallerde, mecra irtifak─▒n─▒n ancak noterce d├╝zenlenecek bir s├Âzle┼čme ile kurulabilece─či esas─▒ getirilmi┼čtir. Maddede bu irtifak─▒n, taraflar aras─▒nda noterce s├Âzle┼čmenin d├╝zenlenmesiyle de─čil, bu s├Âzle┼čmeye dayan─▒larak mecran─▒n yap─▒lmas─▒yla kurulabilece─či esas─▒ getirilmi┼čtir. Bunun sonucu olarak taraflar aras─▒nda noterce s├Âzle┼čmenin d├╝zenlenmesine ra─čmen, mecra kurulmam─▒┼čsa irtifak hakk─▒ do─čmayacakt─▒r.

Mecran─▒n d─▒┼čar─▒dan g├Âr├╝lmedi─či hallerde ise, irtifak hakk─▒n─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne tescil ile kurulabilece─či esas─▒ eski metinde oldu─ču gibi korunmu┼č ve tekrar edilmi┼čtir.

Buna kar┼č─▒l─▒k, ├╝st hakk─▒ ve kaynak hakk─▒ndan farkl─▒ olarak do─črudan do─čruya mecra hakk─▒na ili┼čkin ayr─▒nt─▒l─▒ d├╝zenleme getirilmemi┼čtir.

Mecra hakk─▒n─▒n kazan─▒lmas─▒; tescille kazanma, tescil d─▒┼č─▒ kazanma ve zamana┼č─▒m─▒yla kazanma a├ž─▒lar─▒ndan ayr─▒ ayr─▒ ele al─▒nabilir.

Ta┼č─▒nmaz─▒ konu alan di─čer ayni haklar gibi, mecra hakk─▒n─▒n kazan─▒lmas─▒ da kural olarak tescille ger├žekle┼čir. Bu nedenle, mecra hakk─▒n─▒n tescile dayal─▒ ┼čekilde kazan─▒labilmesi i├žin ge├žerli bir hukuki nedene istinaden y├╝k├╝ml├╝ ta┼č─▒nmaz malikinin tescil talebinde bulunmas─▒ ve s├Âz konusu talebi alan tapu memurunun da tescil i┼člemini yapmas─▒ gerekir. Mecra hakk─▒n─▒n tescille kazan─▒lmas─▒nda hukuki neden kural olarak mecra irtifak─▒ s├Âzle┼čmesidir. S├Âzle┼čmenin ge├žerlili─či resmi ┼čekilde yap─▒lmas─▒na ba─čl─▒d─▒r.

Mecra hakk─▒n─▒n tescil d─▒┼č─▒ kazan─▒lmas─▒, esas itibariyle Medeni Kanunun 705. maddesinin birinci f─▒kras─▒n─▒n ikinci c├╝mlesinde say─▒lan hallerden birinin var olmas─▒ halinde m├╝mk├╝n olur. Yine ┼čartlar─▒ bulunmak kayd─▒yla mecra hakk─▒n─▒n ola─čan (MK. md. 712) ve ola─čan├╝st├╝ (MK. md. 713) zamana┼č─▒m─▒ yoluyla kazan─▒lmas─▒ da m├╝mk├╝nd├╝r.

Mecra hakk─▒n─▒n tescil d─▒┼č─▒ kazan─▒ld─▒─č─▒ son bir durum da mecran─▒n d─▒┼čar─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒ zaman rahatl─▒kla g├Âr├╝lebilecek ┼čekilde topra─č─▒n ├╝st├╝nden ge├žmesidir. Bu kural hem iradi hem de zorunlu (kanuni) mecra hakk─▒ bak─▒m─▒ndan ge├žerlidir. Kom┼čuluk h├╝k├╝mlerinden kaynaklanan mecra irtifak─▒ndan da mecra d─▒┼čar─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒ zaman ba┼čka bir ta┼č─▒nmaza tahsis edildi─či rahatl─▒kla g├Âr├╝lebilecek bi├žimde topra─č─▒n ├╝st├╝nden ge├žiyorsa irtifak hakk─▒n─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne tescil edilmesi gerekmez. Sadece mecran─▒n ge├žirilmesiyle bu hak meydana gelmi┼č olur. Daha sonra yap─▒lacak bir tescil i┼člemi a├ž─▒klay─▒c─▒ nitelik ta┼č─▒r. Ancak, bu h├╝km├╝n etkili olabilmesi i├žin daha ├Ânce taraflar aras─▒nda usul├╝ne uygun bir irtifak s├Âzle┼čmesinin yap─▒lm─▒┼č olmas─▒ ┼čartt─▒r. Dolay─▒s─▒yla usul├╝ne uygun ┼čekilde bir irtifak hakk─▒ s├Âzle┼čmesi yap─▒lmad─▒k├ža sadece mecran─▒n ge├žirilmesi, mesela direkler dikilerek elektrik hatt─▒ ge├žirilmesi yeterli olmaz. Buna kar┼č─▒l─▒k mecra topra─č─▒n alt─▒ndan ge├žiyorsa yani d─▒┼čar─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒ zaman g├Âr├╝lebilir nitelik ta┼č─▒m─▒yorsa art─▒k irtifak hakk─▒n─▒n ge├žerli ┼čekilde do─čabilmesi i├žin resmi senedin d├╝zenlenmesinden sonra tapu siciline tescil edilmesi zorunludur (MK. md. 727/3).

iic)Kural Olarak Devredilemeyen ─░rtifak Haklar─▒

Medeni Kanun bunlar─▒ di─čer irtifak haklar─▒ ad─▒ alt─▒nda toplamaktad─▒r. Ta┼č─▒nmaz irtifak haklar─▒n─▒n konusu olan her ┼čey ┼čahsi irtifak haklar─▒n─▒n da konusu olabilir ve ├╝st hakk─▒nda oldu─ču gibi ba┼čkas─▒na devredilebilir. Ta┼č─▒nmaz irtifak─▒n konusu olan bir husus belli bir ki┼čiye ba─članmakta ve devrine kural olarak izin verilmemektedir. ├ľrne─čin; ta┼č─▒nmaz mal aleyhine ge├žit hakk─▒ gibi. Kanun bu hallere sadece ├Ârnek olarak ge├žit hakk─▒ ve ni┼čan talimi yapma ile spor alan─▒ olarak kullanmak hakk─▒n─▒ saym─▒┼čt─▒r. Buna benzer ba┼čka irtifaklarda kurulabilir. Bu gibi yararlanma haklar─▒ belli bir ki┼či lehine kurulabilece─či gibi belli bir topluluk (okul idaresi, k├Ây halk─▒, sendikalar vb.) lehine de kurulabilir. Bunlar kural olarak ba┼čkas─▒na devredilemez ve mirasla da intikal etmez.

(2) Ta┼č─▒nmaz Y├╝k├╝

Medeni Kanunun 839. maddesinde ta┼č─▒nmaz y├╝k├╝; bir ta┼č─▒nmaz malikinin m├╝lk├╝ dolay─▒s─▒yla o ta┼č─▒nmaz kar┼č─▒l─▒k olmak ├╝zere di─čer bir kimse lehine bir ┼čey yapmaya veya vermeye mecbur tutulmas─▒ olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Bu tan─▒mdan da anla┼č─▒laca─č─▒ gibi, ta┼č─▒nmaz maliki di─čer irtifak haklar─▒ndan farkl─▒ olarak bir ┼čey yapmak ya da bir ┼čey vermek borcu alt─▒na girmektedir. Ta┼č─▒nmaz m├╝kellefiyetinin konusu olan ta┼č─▒nmaz bu borcun teminat─▒ olmaktad─▒r.

├ľrnek: Ta┼č─▒nmaz─▒nda ba─č bulunan malikin, bir ┼čarap fabrikas─▒na her y─▒l belli miktarda ├╝z├╝m teslim etme borcuna kar┼č─▒l─▒k ┼čarap fabrikas─▒ maliki lehine kendi ta┼č─▒nmaz─▒ ├╝zerinde bir ta┼č─▒nmaz y├╝k├╝ tesis edebilir.
Yapmama (ka├ž─▒nma) ┼čeklindeki bor├žlar ta┼č─▒nmaz y├╝k├╝n├╝n konusuna girmezler.
┬á┬áTa┼č─▒nmaz─▒n el de─či┼čtirmesi ta┼č─▒nmaz y├╝k├╝n├╝ etkilemez. Bu durumda yeni malik, kanundan dolay─▒ m├╝kellefiyetin bor├žlusu haline gelir (MK. md. 849).

┬áTa┼č─▒nmaz y├╝k├╝n├╝n kazan─▒lmas─▒ ve tescili alsine bir h├╝k├╝m yoksa ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetiyle ilgili kurallara tabi tutulmu┼čtur (MK. md. 840/3). Bunun i├žin tapuda resmi yaz─▒l─▒ ┼čekilde s├Âzle┼čmenin yap─▒lmas─▒ ve tapuya tescil zorunludur (MK. md. 840/1). Ancak, ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin telcilsiz kazan─▒lmas─▒yla ilgili haller (MK. md. 705) Medeni Kanunun 840. maddesindeki yollama nedeniyle ta┼č─▒nmaz y├╝k├╝ i├žin de ge├žerlidir. Ayr─▒ca, eski d├╝zenlemeden farkl─▒ olarak ta┼č─▒nmaz y├╝k├╝n├╝n de─čerinin yabanc─▒ para ile belirlenmi┼č bir miktar ├╝zerinden de g├Âsterilebilme olana─č─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r.

┬áTa┼č─▒nmaz y├╝k├╝nde alacakl─▒n─▒n haklar─▒ ve ta┼č─▒nmaz malikinin sorumlulu─ču ta┼č─▒nmaz─▒n de─čeri ile s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Buna g├Âre malikin ki┼čisel sorumlulu─ču yoktur. Y├╝k├╝ml├╝l├╝k ifa edilmedi─či takdirde lehine m├╝kellefiyet tesis edilen s─▒n─▒rl─▒ ayni hak sahibi ki┼či, ta┼č─▒nmaz─▒ satt─▒rarak alaca─č─▒n─▒ temin eder (MK. md. 848).
 
┬áTa┼č─▒nmaz m├╝kellefiyeti ile temin edilen alacak, ta┼č─▒nmaz rehninde oldu─ču gibi zamana┼č─▒m─▒na u─čramaz (MK. md. 847).

(3) Rehin Haklar─▒

Bir bor├ž ili┼čkisinde alacakl─▒, alaca─č─▒n─▒n daha g├╝venceli hale getirmek i├žin teminat isteyebilir. Bor├žlunun alacakl─▒ya verebilece─či iki t├╝r teminat s├Âz konusu olabilir. Bunlar ┼čahsi teminat ve ayni teminatt─▒r.

┼×ahsi teminatta bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde, alacakl─▒, bor├žlu yan─▒nda sorumlu tutabilece─či bir ba┼čka ki┼či elde etmektedir. Bor├ž ├Âdenmeyince alacakl─▒, borcun ifas─▒n─▒ bu ki┼čiden talep edebilir. Kefalet ┼čahsi teminat─▒n en yayg─▒n ┼čekli olup Bor├žlar Kanununda d├╝zenlenmi┼čtir (BK. md. 496 vd.).

Ayni teminatta bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde alacakl─▒, bor├žlu yan─▒nda bir ba┼čka bor├žluya de─čil, paraya ├ževirebilece─či bir e┼čyaya (ay─▒na) sahiptir.

├ľrnek: Rehin bir ayni teminatt─▒r. Bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde alacakl─▒ sadece rehin konusu mal─▒ paraya ├ževirtip alaca─č─▒n─▒ tahsil edebilir.
Kefalette kefil sorumlu oldu─ču miktar i├žin b├╝t├╝n malvarl─▒─č─▒yla sorumlu oldu─ču halde, rehinde, rehin veren ki┼či sadece rehin verdi─či mal ile sorumludur.

Teminat alaca─ča ba─čl─▒ yani ferÔÇÖi nitelikte haklar temin eder. As─▒l bor├ž mevcut ve ge├žerli ise teminatta mevcuttur ve borcun ├Âdenmesini garanti eder.
 
┬áRehin, bor├žlunun borcuna kar┼č─▒ g├Âsterilen bir ayni teminat olup bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde, alacakl─▒ya rehin konusunu paraya ├ževirterek alaca─č─▒n─▒ tahsil edebilme yetkisini veren alaca─ča ba─čl─▒ ferÔÇÖi nitelite s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hakt─▒r.

┬áRehin haklar─▒ rehnin konusuna g├Âre ta┼č─▒n─▒r (menkul) renni ve ta┼č─▒nmaz rehni olarak ikiye ayr─▒lmaktad─▒r. Haklar ├╝zerinde kurulan rehin, ta┼č─▒n─▒r rehinleri aras─▒nda say─▒lmaktad─▒r.

(i) Ta┼č─▒nmaz Rehni

(ia)Ta┼č─▒nmaz Rehninin Konusu

Ta┼č─▒nmaz rehni Medeni Kanuna g├Âre ta┼č─▒nmaz mal say─▒lan arazi, ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli haklar ya da Medeni Kanun ile Kat M├╝lkiyeti Kanununa g├Âre bir binan─▒n kullan─▒lmaya elveri┼čli ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mleri ├╝zerinde kurulabilir.

Ta┼č─▒nmaz─▒n bor├žluya ait olmas─▒ ┼čart de─čildir (MK. md. 881/II). Payl─▒ m├╝lkiyette her bir payda┼č kendisine ait pay─▒ rehin g├Âsterebilir (MK. md. 857/I). Pay ├╝zerinde rehin kurulduktan sonra payda┼člar mal─▒n tamam─▒n─▒ rehnedemezler (MK. 857/2). B├Âylece, bu ┼čekildeki bir rehnin paraya ├ževrilmesinde kar┼č─▒la┼č─▒lacak zorluklar ├Ânlenmek istenmi┼čtir. Elbirli─či m├╝lkiyette pay s├Âz konusu olmad─▒─č─▒ndan pay─▒n rehni d├╝┼č├╝n├╝lemez. Ancak, elbirli─či m├╝lkiyetine tabi ta┼č─▒nmaz─▒n tamam─▒ b├╝t├╝n maliklerin oybirli─čiyle rehnedilebilir.

ib) Ta┼č─▒nmaz Rehniyle ─░lgili Genel ─░lkeler

Medeni Kanun b├╝t├╝n ta┼č─▒nmaz rehinlerinde ge├žerli olan baz─▒ genel ilkeler belirlemi┼čtir (MK. md. 850-888). Bu ilkelere a┼ča─č─▒da yer verilmi┼čtir.

Belirlilik ─░lkesi
Ta┼č─▒nmaz rehninin ge├žerli bir ┼čekilde kurulabilmesi i├žin hem alaca─č─▒n hem de bu alacak i├žin rehnedilen ta┼č─▒nmaz─▒n belirli olmas─▒ zorunludur (MK. md. 851 ve 853). Alacak hen├╝z mevcut de─čil veya miktar─▒ belli de─čilse rehin s├Âzle┼čmesinde azami bir miktar tespit edilmek suretiyle ta┼č─▒nmaz bu miktar ├╝zerinden rehnedilebilir. ─░potek ┼čeklindeki ta┼č─▒nmaz rehinlerinde s├Âz konusu olan bu t├╝r rehinlere azami had (mebla─č) ipote─či ad─▒ verilmektedir. Bu durumda ta┼č─▒nmaz, alaca─č─▒ ferÔÇÖileri de dahil olmak ├╝zere sadece bu miktarla s─▒n─▒rl─▒ olarak kar┼č─▒lar.

Ta┼č─▒nmaz rehninde rehin ile k─▒s─▒tlanan ta┼č─▒nmaz─▒n a├ž─▒k├ža tayin ve tespit edilmesi, bu durumun ta┼č─▒nmaz─▒n kay─▒tl─▒ oldu─ču tapu k├╝t├╝─č├╝nde belirtilmesi gerekir.

A├ž─▒kl─▒k ─░lkesi
Tapu sicillerinin a├ž─▒kl─▒k ilkesi ta┼č─▒nmaz rehni i├žin de ge├žerlidir. Buna g├Âre hi├ž kimse tapuya tescil edilmi┼č bir ta┼č─▒nmaz rehnini bilmedi─čini iddia edemez, bu bilgisizli─činde iyiniyetli oldu─čunu ileri s├╝remez.

Sabit Derece ─░lkesi
Ayn─▒ ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde birden fazla rehin hakk─▒ kurulabilir. Bu durumda rehin haklar─▒ndan hangisinin ├Ânceli─če sahip oldu─ču sorunu ortaya ├ž─▒kar. Medeni Kanun ayn─▒ ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde birden fazla rehnin kurulmas─▒ halinde sabit derece sistemini kabul etmi┼čtir.

Kanunun 872. maddesi,ÔÇŁ Sonraki s─▒ralarda kurulmu┼č bir rehin hakk─▒ndan ├Ânce gelen bir rehin mevcut de─čilse veya bor├žlu ├Ânceki bir rehin senedi ├╝zerinde tasarruf etmemi┼čse ya da ├Ânceki s─▒rada bulunan rehinli alacak, o derece i├žin tescilde belirtilen miktardan az ise; ta┼č─▒nmaz─▒n paraya ├ževrilmesinde sat─▒┼č bedeli, bo┼č derece hesaba kat─▒lmaks─▒z─▒n sonraki alacakl─▒lara s─▒ralar─▒na g├Âre da─č─▒t─▒l─▒r.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

Maddeyle rehnin paraya ├ževrilmesinde ├Ân s─▒rada yer alan bir rehin derecesinin bo┼č olmas─▒ halinde nas─▒l bir i┼člem yap─▒lmas─▒ gerekti─či d├╝zenlenmi┼čtir.

Buna g├Âre ├Ân s─▒radaki bir rehin derecesi bo┼č tutulmu┼č veya sonradan bo┼čald─▒─č─▒ halde malik bu dereceye yeniden rehin tesis ettirmemi┼č ise veya ├Ân s─▒radaki rehinlerin de─čeri, o derecenin farazi de─čerlerinden daha az ise, bu bo┼č derece veya dereceler veya derece i├ži bo┼čluklar dikkate al─▒nmaks─▒z─▒n sat─▒┼č paras─▒ arka s─▒radaki rehinli alacakl─▒lar aras─▒nda yine bunlar─▒n birbirine ├Âncelik derecesi dikkate al─▒narak payla┼čt─▒r─▒lacakt─▒r. Bunun anlam─▒, arka s─▒radaki rehinlerin bu bo┼č derece veya derecelere kendili─činden ilerlemesi olup, ta┼č─▒nmaz rehnindeki sabit derece ilkesine bir istisna olu┼čturmas─▒d─▒r.

├ľrne─čin; birinci derecenin farazi de─čeri 200 milyon, ikinci derecenin 150 milyon, ├╝├ž├╝nc├╝ derecenin 50 milyon ve birinci derece tamamen bo┼č, ikinci derecedeki rehinli alacak miktar─▒ sadece 125 milyon liradan ibaret kalm─▒┼č ve ta┼č─▒maz─▒n sat─▒┼č bedeli 150 milyon lira ise, bo┼č birinci derece dikkate al─▒nmayaca─č─▒ndan, bu sat─▒┼č paras─▒n─▒n 125 milyonu ikinci derecedeki rehinli alacakl─▒n─▒n, 25 milyonu da ├╝├ž├╝nc├╝ derecedeki rehinli alacakl─▒n─▒n olacakt─▒r. E─čer bu olayda malik birinci derece i├žine 200 milyon liral─▒k rehin tesis ettirmi┼č olsa idi ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ derecedeki rehinli alacakl─▒lar sat─▒┼č paras─▒ndan hi├žbir pay alamayacaklard─▒.

Maddenin bu h├╝km├╝ emredici niteliktedir. Bu sebeple arka s─▒radaki rehinli alacakl─▒lar─▒n, ├Ân s─▒radaki bu bo┼č derecenin kar┼č─▒l─▒─č─▒ olan sat─▒┼č paras─▒ndan istifade etmeyecekleri, bo┼č kalan derecenin farazi kar┼č─▒l─▒klar─▒n─▒n ta┼č─▒nmaz malikine ait olaca─č─▒ yolunda taahh├╝tleri h├╝k├╝m ifade etmeyecektir. Do─čald─▒rki ta┼č─▒nmaz maliki, alt s─▒radaki bir rehinli alacakl─▒ya bir ├Ânceki madde h├╝km├╝ne g├Âre bo┼čalan dereceye ilerleme hakk─▒ tan─▒m─▒┼č ise, ├Ân s─▒radaki bu bo┼č derecelerden yararlanma hakk─▒ sadece bu alacakl─▒ya ait olur ve di─čer rehinli alacakl─▒lar bu bo┼č dereceden yararlanmazlar. Bu itibarla, arka s─▒ralardaki rehinli alacakl─▒lar─▒n, ├Ân s─▒radaki bo┼č derecelerden rehnin paraya ├ževrilmesi esnas─▒nda yararlan─▒labilmesi, di─čer rehinli alacakl─▒lara ta┼č─▒nmaz maliki taraf─▒ndan tan─▒nan bo┼čalan dereceye ilerleme hakk─▒ ile s─▒n─▒rl─▒d─▒r.

Resmi Yaz─▒l─▒ ┼×ekil ─░lkesi
Ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde ayni haklar─▒n kurulmas─▒na ili┼čkin t├╝m hukuksal i┼člemler kural olarak resmi yaz─▒l─▒ ge├žerlilik ko┼čuluna ba─čl─▒d─▒r (MK. md. 856/II). Ta┼č─▒nmaz rehni de s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hak kurulmas─▒na yol a├žar. Bu nedenle bu hakk─▒n kurulmas─▒na ili┼čkin olarak yap─▒lan hukuksal i┼člemlerin de tapu sicil memur ve muhaf─▒zlar─▒ ├Ân├╝nde resmi yaz─▒l─▒ ┼čekilde yap─▒lmas─▒ gerekir.

Tescil ─░lkesi
Tapu siciline hakim olan tescil ilkesi ta┼č─▒nmaz rehninin kurulmas─▒nda da ge├žerlidir. Ta┼č─▒nmaz rehni kural olarak tapuya tescil ile kazan─▒l─▒r. Ancak, ta┼č─▒nmaz rehninin tescilsiz olarak kanundan dolay─▒ kazan─▒ld─▒─č─▒ haller de vard─▒r (MK. md. 856/I/2. c├╝mle). Bu gibi hallerde tapuya sonradan yap─▒lan tescil kurucu de─čil, bildirici nitelik ta┼č─▒r.

Teminat ─░lkesi
Ta┼č─▒nmaz mal rehni bir ayni teminat t├╝r├╝d├╝r. Bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde alacakl─▒n─▒n ta┼č─▒nmaza malik olaca─č─▒na ili┼čkin anla┼čmalar ge├žerli de─čildir.┬á Ancak, bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde alacakl─▒n─▒n, bor├žlunun r─▒zas─▒yla rehin konusu alaca─č─▒na mahsuben ta┼č─▒nmaz─▒ devir almas─▒na yasal bir engel yoktur.

Ta┼č─▒nmaz rehni ta┼č─▒nmaz─▒ kendisiyle birlikte m├╝temmim c├╝zlerini (b├╝t├╝nleyici par├ža) ve teferruat─▒n─▒ (eklenti) da kapsar (─░cra ─░f. K. md. 148 vd.).

ic) Ta┼č─▒nmaz Mal Rehninin T├╝rleri
 
┬áMedeni Kanun ta┼č─▒nmaz mal rehninin ├╝├ž t├╝r├╝n├╝ ├Âng├Ârm├╝┼čt├╝r (MK. md. 850). Bunlar─▒n say─▒lar─▒ s─▒n─▒rl─▒ olup bu ├╝├ž ta┼č─▒nmaz rehni d─▒┼č─▒nda bir yenisinin kurulmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir.

ica)─░potekli Bor├ž Senedi
┬áBurada T├╝rk Ticaret Kanunun ├Âng├Ârd├╝─č├╝ k─▒ymetli evrak gibi elden elde dola┼čmas─▒ m├╝mk├╝n olan bir senet s├Âz konusudur. Ta┼č─▒nmaz teminat g├Âsterilmek suretiyle maliki taraf─▒ndan bir bor├ž senedi d├╝zenlemekte ve bu senet kar┼č─▒l─▒─č─▒nda bor├ž al─▒nmaktad─▒r. Bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde alcakl─▒ ta┼č─▒nmaz─▒ paraya ├ževirerek alaca─č─▒n─▒ tahsil edebilmektedir. Ancak, ta┼č─▒nmaz─▒ alaca─č─▒ kar┼č─▒layamad─▒─č─▒ takdirde bor├žlunun bor├žtan dolay─▒ ki┼čisel sorumlulu─ču devam etmektedir.

┬á─░potekli bor├ž senedi piyasaya ├ž─▒kar─▒lmadan ├Ânce ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilerin zarara u─čramalar─▒n─▒ ├Ânlemek ├╝zere ta┼č─▒nmaz mal─▒n de─čerinin tapu memuru taraf─▒ndan resen tayin ve takdir edilmesi kabul edilmi┼čtir (MK. md. 899). Takdir edilen bu de─čerin ├╝zerinde ipotekli bor├ž senedi ├ž─▒kart─▒lamaz. De─čerinin yanl─▒┼č takdir edilmesinden dolay─▒ Devletin sorumlulu─ču s├Âz konusudur (MK. md. 905).

icb) ─░rat Senedi
┬á─░rat senedi, ipotekli bor├ž senedinden farkl─▒ olarak ta┼č─▒nmaz─▒n sadece senetteki alacak miktar─▒yla s─▒n─▒rl─▒ olarak sorumlu oldu─ču bir k─▒ymetli evrakt─▒r. O halde burada ta┼č─▒nmaz maliki rehin olarak g├Âsterilen ta┼č─▒nmaz─▒n kar┼č─▒lamad─▒─č─▒ bor├žtan dolay─▒ ki┼čisel olarak sorumlu tutulamayacakt─▒r (MK. md. 903). ─░rat senedi de elden ele dola┼čabilen bir k─▒ymetli evrakt─▒r.

icc) ─░potek
┬á─░potek, borcun ├Âdenmemesi halinde alacakl─▒n─▒n paraya ├ževirmek suretiyle alaca─č─▒n─▒ tahsil etme hakk─▒na sahip oldu─ču, ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde kurulan ve alacakl─▒ ile ipotek veren ki┼či aras─▒ndaki bir rehin s├Âzle┼čmesine dayanan ya da kanundan do─čan as─▒l bor├ž ili┼čkisinin ferÔÇÖi nitelikteki s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hakt─▒r.

icd) ─░pote─čin Kurulmas─▒
┬áS├Âzle┼čmeye dayanan ipote─čin kurulmas─▒ iki a┼čamada ger├žekle┼čir. Birinci a┼čama taraflar aras─▒ndaki rehin s├Âzle┼čmesinin kurulmas─▒d─▒r. S├Âzle┼čme ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde ayni bir hakk─▒n kurulmas─▒na ili┼čkin olup resmi yaz─▒l─▒ ge├žerlilik ko┼čuluna tabidir (MK. md. 856/II). ─░kinci a┼čama tapu siciline tescil a┼čamas─▒d─▒r. Alacakl─▒ lehine rehin ┼čeklindeki ayni hak tescil ile do─čar. Tescilin ge├žerlili─či ve h├╝k├╝m ifade etmesi i├žin rehin s├Âzle┼čmesinin ge├žerli bir ┼čekilde do─čmu┼č olmas─▒ gerekir. Tescil i┼člemi sonunda alacakl─▒ya bir ipotek belgesi verilir. Ancak, bu belge ipotekli bor├ž senedi ve irat senedinden farkl─▒ olarak k─▒ymetli evrak niteli─či ta┼č─▒maz.

┬á─░pote─čin kanundan do─čdu─ču hallerde taraflar aras─▒nda ├Ânceden yap─▒lm─▒┼č olan bir rehin s├Âzle┼čmesi mevcut de─čildir. Kanundan do─čan ipotek hallerinden bir k─▒sm─▒nda tapuya tescil zorunlu oldu─ču halde bir k─▒sm─▒nda ipotek tescilsiz olarak kazan─▒lmaktad─▒r. Medeni Kanunun 893. maddesine dayanan kanuni ipotek halleri tapuya tescille kazan─▒l─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k Medeni Kanununun 865/III, 867 ve 876. maddelerindeki h├╝k├╝mlere tabi olan kanuni ipotek halleri tescile tabi de─čildir.

┬á4706 say─▒l─▒ Kanunun 5. maddesinde; ÔÇťHazineye ait ta┼č─▒nmaz mallar─▒n sat─▒┼č bedeli; ihalenin yap─▒ld─▒─č─▒ y─▒l b├╝t├že kanununda belirtilen tutar─▒n ├╝zerinde ise, taksitle de ├Âdenebilir. Taksitle ├Âdeme halinde, sat─▒┼č bedelinin en az d├Ârtte biri pe┼čin, kalan─▒ en fazla iki y─▒lda ve on iki e┼čit taksitte, kanuni faizi ile birlikte ├Âdenir. Bu durumda, kalan ve takside ba─članan sat─▒┼č bedeli ve kanuni faizlerini kar┼č─▒layacak miktarda kesin ve s├╝resiz banka teminat mektubu al─▒n─▒r veya 743 say─▒l─▒ T├╝rk Kanunu Medenisinin 807 nci maddesinin (1) numaral─▒ bendi uyar─▒nca, sat─▒┼č─▒ yap─▒lan ta┼č─▒nmaz mal ├╝zerine Hazine lehine birinci derece ve birinci s─▒rada ipotek tesis edilir…ÔÇŁ h├╝km├╝ de yer almaktad─▒r.
 
┬áice) ─░pote─čin H├╝k├╝m ve Sonu├žlar─▒
┬áBir alaca─č─▒n ipotekle teminat alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒n en ├Ânemli sonu├žlar─▒ndan biri alaca─č─▒n zamana┼č─▒m─▒na u─čramamas─▒d─▒r (MK. md. 864).

┬á─░potek hakk─▒ alacakl─▒ya sadece bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde ta┼č─▒nmaz─▒ paraya ├ževirtmek suretiyle alaca─č─▒n─▒ tahsil etme hakk─▒n─▒ temin eder. Ta┼č─▒nmaz─▒n paraya ├ževrilmesinde ─░cra ─░flas Kanununun rehnin paraya ├ževrilmesi suretiyle takibe ili┼čkin ├Âzel h├╝k├╝mleri uygulanacakt─▒r. Paraya ├ževirme sonucu para artarsa artan miktar ipotek veren ki┼čiye verilecektir.

┬á─░potek hakk─▒ alacakl─▒ya ta┼č─▒nmaz─▒ kullanma ve semerelerinden yararlanma hakk─▒ temin etmez. Hen├╝z ayr─▒lmam─▒┼č olan tabi semereler ta┼č─▒nmaz─▒n m├╝temmim c├╝z├╝ olup ta┼č─▒nmazla birlikte paraya ├ževrilirler.

┬á─░potek veren ki┼či ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde m├╝lkiyet hakk─▒n─▒ korur. Ta┼č─▒nmaz─▒n el de─či┼čtirmesi ipotekte bir de─či┼čiklik yaratmaz. Ta┼č─▒nmaz─▒ devir alan ki┼či onu ipotekle y├╝kl├╝ olarak al─▒r. ─░potekli ta┼č─▒nmaz─▒n yeni maliki borcu kabul edebilir. Bu durum alacakl─▒ya haber verilecektir. Alacakl─▒ bu bildirime ra─čmen bir y─▒l i├žinde hakk─▒n─▒ eski bor├žlusuna kar┼č─▒ korumaya devam etti─čini yaz─▒l─▒ olarak bildirmezse bor├žlu borcundan kurtulur. Bor├žlar Kanununun 173. maddesinden farkl─▒ olarak al─▒cakl─▒n─▒n susmas─▒ kabul anlam─▒nda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r┬á (MK. md. 888).

┬á─░potek as─▒l borca ba─čl─▒ ferÔÇÖi bir hakt─▒r. As─▒l bor├ž sona erdi─činde ipotek de son bulur. Bu nedenle as─▒l bor├ž ifa, zamana┼č─▒m─▒, yenileme, imkans─▒zl─▒k gibi nedenle son bulucakt─▒r. Bor├ž sona erince ipotek veren ki┼či tapudan ipote─čin terkin edilmesini isteyemez. Bu terkin i┼čleminin yap─▒lmas─▒ alacakl─▒dan istenecektir (MK. md. 883). Alacakl─▒ buna yana┼čmad─▒─č─▒ takdirde ipote─čin terkinini mahkemeden talep edebilir.

┬á─░potek as─▒l borcun sona ermesi d─▒┼č─▒nda, ta┼č─▒nmaz─▒n tamamen yok olmas─▒, taraflar─▒n anla┼čmas─▒ ile alacakl─▒n─▒n tapudan terkinini talep etmesi suretiyle de sona erer.

ii) Ta┼č─▒n─▒r Rehni
 
┬áMedeni Kanun ta┼č─▒n─▒r rehni ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda ta┼č─▒nmaz rehni rehni d─▒┼č─▒ndaki b├╝t├╝n rehin t├╝rlerini biraraya toplam─▒┼čt─▒r (MK. md. 939 vd.). Burada sadece teslim ┼čartl─▒ rehin (teslimi me┼črut ┼čekilde rehin) ile hapis hakk─▒ ├╝zerinde durulacakt─▒r.

┬áTeslim ┼×artl─▒ Rehin
 
┬áTeslim ┼čartl─▒ ta┼č─▒n─▒r rehni, rehin konusu ta┼č─▒n─▒r e┼čyan─▒n do─črudan do─čruya zilyetli─činin alacakl─▒ya veya g├╝venilir bir ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiye devredilmesi suretiyle kurulan bir ta┼č─▒n─▒r rehni t├╝r├╝d├╝r. Burada da rehinli alacakl─▒ rehin konusu ta┼č─▒n─▒r mal ├╝zerinde s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hak elde eder. Bu hak kendisine, alaca─č─▒ ├Âdenmedi─či takdirde ta┼č─▒n─▒r─▒ paraya ├ževirerek alaca─č─▒n─▒ tahsil edebilme olana─č─▒ temin eder. Rehnin mutlaka bor├žlu taraf─▒ndan verilmesi gerekmez.

┬áTeslim ┼×artl─▒ Rehnin Kurulmas─▒

Rehnin kurulabilmesi i├žin her ┼čeyden ├Ânce taraflar aras─▒nda bir rehin s├Âzle┼čmesine ihtiya├ž vard─▒r. Bu s├Âzle┼čmenin taraflar─▒ alcakl─▒ ile rehin veren bor├žlu ya da ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čidir. S├Âzle┼čme herhangi bir ge├žerlilik ┼čekline tabi de─čildir. Rehin hakk─▒, rehin konusu ta┼č─▒n─▒r─▒n alacakl─▒ya ya da g├╝venilir bir ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiye teslim edildi─či anda kurulur.

Alacakl─▒ lehine ayni hakk─▒ do─čuran i┼člem rehin konusunun alacakl─▒ya ya da g├╝venilir (yediemin) olan ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiye teslimi i┼člemidir. Bu i┼člem rehin s├Âzle┼čmesinde tasarruf i┼člemi a┼čamas─▒n─▒ olu┼čturur.

┬áTa┼č─▒n─▒r rehninin bu t├╝r├╝nde zilyetlik devrinin tek yolu teslim de─čildir. Zilyetli─čin teslimsiz olarak devrine ili┼čkin havale yoluyla devir ve k─▒sa elden teslim de m├╝mk├╝nd├╝r. Buna kar┼č─▒l─▒k h├╝kmen teslim m├╝mk├╝n de─čildir.

┬áRehin hakk─▒n─▒n do─čumu i├žin rehin veren ki┼činin ta┼č─▒n─▒r─▒ rehnetme yetkisine sahip olmas─▒ gerekir. Rehin veren ki┼či bir ba┼čkas─▒na ait mal─▒ rehnetmi┼čse rehin alan ki┼činin iyiniyetli olmas─▒ yani rehneden ki┼činin buna yetkili olmad─▒─č─▒n─▒ bilmemesi ya da bilmesinin m├╝mk├╝n olmamas─▒ gerekir. Burada emin s─▒fat─▒yla zilyetten rehin alan ki┼činin iyiniyetle s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hak kazanmas─▒ s├Âz konusudur (MK. md. 939).┬á

(4) Teslim ┼×artl─▒ Rehnin H├╝k├╝m ve Sonu├žlar─▒

i)Rehin Alan Alacakl─▒n─▒n Hak ve Bor├žlar─▒

Rehin alan alacakl─▒ rehin konusu ta┼č─▒n─▒r ├╝zerinde sadece s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hak elde eder. Aksi kararla┼čt─▒r─▒lmad─▒─č─▒ s├╝rece rehinli alacakl─▒ ta┼č─▒n─▒r─▒ kullanma ve onun semerelerinden yararlanma hakk─▒na sahip de─čildir. (MK. md. 947). Bundan ba┼čka bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde rehin konusu ta┼č─▒n─▒r─▒n alacakl─▒ya ait olmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir, bu konuda yap─▒lacak anla┼čmalar da ge├žersizdir (MK. md. 949). Ancak, bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde ta┼č─▒n─▒r─▒n alacakl─▒ya devri konusunda taraflar sonradan bir anla┼čma yapabilirler. B├Âyle bir anla┼čma olmad─▒k├ža ve bor├ž ├Âdenmeyince alacakl─▒ ta┼č─▒n─▒r rehninin paraya ├ževrilmesini isteyebilir, yoksa alaca─č─▒na mahsuben ta┼č─▒n─▒r─▒n mahsuben ta┼č─▒n─▒r─▒n m├╝lkiyetini kendisine ge├žiremez.

Alacakl─▒, rehin konusu ta┼č─▒n─▒r─▒n muhafazas─▒ i├žin yapt─▒─č─▒ masraflar─▒ vedia h├╝k├╝mlerine g├Âre (BK. md. 463) di─čer masraflar─▒n─▒ da vekaletsiz i┼č g├Ârme h├╝k├╝mlerine g├Âre talep yetkisine sahiptir. Alacakl─▒ ta┼č─▒n─▒r─▒n muhafazas─▒ ve bak─▒m─▒ i├žin kendisine d├╝┼čen dikkat ve ├Âzeni g├Âstermek zorundad─▒r.

Rehin borca ba─čl─▒ ferÔÇÖi nitelikte bir hakt─▒r. Bor├ž ├Âdendi─či takdirde rehin hakk─▒ son bulur. Bu nedenle bor├ž ├Âdendi─činde alacakl─▒ rehni, rehin verene iadeyle y├╝k├╝ml├╝d├╝r. E─čer ayn─▒ ta┼č─▒n─▒r ├╝zerinde daha sonra gelen bir ba┼čka ki┼či lehine rehin kurulmu┼čsa alaca─č─▒ tamamen tahsil eden alacakl─▒ rehni kendinden sonra gelen alacakl─▒ya teslimle y├╝k├╝ml├╝d├╝r (MK. md. 944, 941).

ii)Rehnedenin Hak ve Bor├žlar─▒

Ta┼č─▒n─▒r─▒ rehneden ki┼či m├╝lkiyet hakk─▒n─▒ devam ettirdi─činden m├╝lkiyet hakk─▒ndan do─čan hak ve yetkilerini korur. Bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde rehin veren ki┼či rehnin paraya ├ževrilmesi suretiyle alacakl─▒n─▒n alaca─č─▒na kavu┼čmas─▒na tahamm├╝l etmek zorundad─▒r.

Rehin bizzat bor├žlu taraf─▒ndan verilmi┼čse rehnin paraya ├ževrilmesi suretiyle borcun tamam─▒ kar┼č─▒lanmazsa bor├žlunun kalan bor├ž i├žin bor├žlulu─ču devam eder. Buna kar┼č─▒l─▒k rehin bir ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či taraf─▒ndan verilmi┼čse verilen rehinle kar┼č─▒lanmayan bor├ž i├žin sorumlulu─ču s├Âz konusu de─čildir. ├ť├ž├╝nc├╝ ki┼činin sorumlulu─ču bor├ž i├žin verdi─či rehinle s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Rehinle kar┼č─▒lanamayan bor├ž i├žin alacakl─▒ ancak as─▒l bor├žluyu ┼čahsen sorumlu tutabilir.

├ť├ž├╝nc├╝ ki┼čiler taraf─▒ndan verilen ta┼č─▒n─▒r rehninde, ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či ya rehnin paraya ├ževrilmesine tahamm├╝l eder ya da mal─▒n─▒n sat─▒lmas─▒n─▒ ├Ânlemek ├╝zere rehin miktar─▒yla s─▒n─▒rl─▒ olarak borcu bizzat ├Âdemek suretiyle ta┼č─▒n─▒r─▒n─▒ rehinden kurtar─▒r. Her iki halde de ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼činin bor├žluya kar┼č─▒ r├╝cu hakk─▒ kendi aralar─▒ndaki i├ž ili┼čkiye g├Âre tayin edilir.

iii)Sona Ermesi

Borcu sona erdiren b├╝t├╝n sebepler rehnin de sona ermesine yol a├žar. Teslim ┼čartl─▒ rehni sona erdiren nedenlerden di─čeri alacakl─▒n─▒n ya da ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼činin ta┼č─▒n─▒r ├╝zerindeki zilyetli─čini kendi r─▒zas─▒yla kaybetmesidir. Alacakl─▒n─▒n ta┼č─▒n─▒r─▒n ziyetli─čini ge├žici olarak rehin verene devretmesi rehin hakk─▒n─▒ sona erdirmez. Bu durumda rehnin h├╝k├╝mleri ask─▒da kal─▒r ve rehin s─▒ras─▒n─▒ muhafaza eder (MK. md. 943/II).

iv) Hapis Hakk─▒
 
┬áMedeni Kanun hapis hakk─▒n─▒ genel olarak d├╝zenlemi┼čtir (MK. md. 950-953). Ancak, genel hapis hakk─▒ d─▒┼č─▒nda yasalarda ├Âzel hapis hakk─▒n─▒n tan─▒nd─▒─č─▒ haller de vard─▒r (BK. md. 267; 269, 425; 476, 482; MK. md. 907).
┬áGerek genel gerekse ├Âzel hapis hakk─▒ kanundan do─čarlar. Teslim ┼čartl─▒ rehin hakk─▒ taraflar aras─▒ndaki rehin s├Âzle┼čmesine dayand─▒─č─▒ halde hapis hakk─▒ daima kanundan do─čan bir ta┼č─▒n─▒r rehnidir.

 iva) Hapis Hakkının Konusu
 
┬áBu hak sadece ta┼č─▒n─▒r e┼čya ile k─▒ymetli evrak ├╝zerinde kurulabilir (MK. md. 950). Ta┼č─▒n─▒r bir e┼čyan─▒n hapis hakk─▒na konu olabilmesi i├žin paraya ├ževrilebilir bir ta┼č─▒n─▒r olmal─▒d─▒r. Paraya ├ževrilmesi m├╝mk├╝n olmayan pasaport, fotograf gibi ta┼č─▒n─▒rlar hapis hakk─▒na konu olamazlar (MK. md. 951).
 
┬áivb) Hapis Hakk─▒n─▒n Ko┼čullar─▒

Zilyetlik
Hapis hakk─▒ndan s├Âz edebilmek i├žin alacakl─▒n─▒n, bor├žlunun r─▒zas─▒yla ta┼č─▒n─▒r e┼čya ya da k─▒ymetli evrak─▒n zilyetli─čine sahip olmas─▒ gerekir. Alacakl─▒n─▒n zilyet oldu─ču ta┼č─▒n─▒r e┼čya bor├žluya ait olmal─▒d─▒r. Ancak, bor├žluya ait olmad─▒─č─▒ halde alacakl─▒, ta┼č─▒n─▒rdaki zilyetli─či ondan iyiniyetle devir alm─▒┼čsa hapis hakk─▒n─▒n do─čdu─ču kabul edilmektedir (MK. md. 950/II).

Alacak Hakk─▒ ─░le Tabii Ba─člant─▒
Hapis hakk─▒, alacak ile ta┼č─▒n─▒r e┼čya veya k─▒ymetli evrak aras─▒nda tabii bir ba─člant─▒n─▒n bulunmas─▒n─▒ gerektirir. Bu ba─člant─▒ alacak hakk─▒n─▒ do─čuran hukuksal i┼člemin zilyetli─čin do─čumuna da yol a├žt─▒─č─▒ hallerde mevcuttur.

├ľrnek: Ardiyeci, ardiye ├╝creti i├žin ardiyeye b─▒rak─▒lan ta┼č─▒n─▒r ├╝zerinde hapis hakk─▒na sahiptir.

Muaccel Bir Alaca─č─▒n Varl─▒─č─▒
Hapis hakk─▒n─▒n s├Âz konusu olabilmesi i├žin ta┼č─▒n─▒r e┼čyaya ya da k─▒ymetli evraka zilyet olan ki┼činin ge├žerli ve mevcut bir alaca─ča sahip olmas─▒, bu alaca─č─▒n muaccel hale gelmesi gerekir. Bor├žlunun bor├ž ├Âdemeden aciz hale geldi─či durumlarda, alaca─č─▒n vadesi gelmemi┼č olmas─▒na ra─čmen hapis hakk─▒ kullan─▒labilecektir (MK. md. 952). ├ľrne─čin, bor├žlu iflas etti─činde alacakl─▒, hapis hakk─▒n─▒ kullanabilir.┬á

Hapis hakk─▒ di─čer rehin haklar─▒ gibi alaca─ča ba─čl─▒ ferÔÇÖi nitelikte bir hakt─▒r. Alcak mevcut de─čil ya da ge├žerli bir ┼čekilde do─čmam─▒┼čsa hapis hakk─▒nda da s├Âz edilemez.

Hapis Hakk─▒n─▒n Bertaraf Edilmemi┼č Olmas─▒
Medeni Kanun ├╝├ž halde alacakl─▒n─▒n hapis hakk─▒na sahip olamayaca─č─▒n─▒ kabul etmektedir (MK. md. 951).
ÔÇó┬áAlacakl─▒ s├Âzle┼čmeyle hapis hakk─▒n─▒ kullanmayaca─č─▒n─▒ taahh├╝t etmi┼čse,
ÔÇó┬áBor├žlu, alacakl─▒ya zilyetli─či devrederken ya da bundan ├Ânceki bir tarihte hapis hakk─▒n─▒ tan─▒mad─▒─č─▒n─▒ bildirmi┼čse,
ÔÇó┬áHapis hakk─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒ kamu d├╝zenine ayk─▒r─▒ysa.

Ancak yukar─▒daki ilk iki halde, alacakl─▒ya zilyetlik temin edildikten sonra bor├žlu bor├ž ├Âdemeden aciz hale d├╝┼čerse veya daha ├Ânceden d├╝┼čmesine ra─čmen alacakl─▒ bunu ta┼č─▒n─▒r ya da k─▒ymetli evrak─▒n tesliminden sonra ├Â─črenmi┼čse yine hapis hakk─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r (MK. md. 952).

ivc) Hapis Hakk─▒n─▒n H├╝k├╝m ve Sonu├žlar─▒

Hapis hakk─▒, alacakl─▒ya bor├ž ├Âdenmedi─či takdirde zilyetli─čindeki ta┼č─▒n─▒r e┼čya ya da k─▒ymetli evrak─▒ bor├žluya iadeden ka├ž─▒nma hakk─▒n─▒ sa─člar. Ancak, alacakl─▒ bu hakk─▒n─▒ borcu kar┼č─▒layacak miktardaki e┼čya ├╝zerinde kullanabilir. Borcu kar┼č─▒layan miktar d─▒┼č─▒ndaki e┼čyay─▒ bor├žluya iade etmesi gerekir.

Bor├žlu borcunu ifa etmez veya borcu kar┼č─▒layacak ge├žerli bir teminat g├Âstermez ise alacakl─▒ bor├žluya ihbarda bulunduktan sonra hapsedilen e┼čyan─▒n teslim ┼čartl─▒ rehin h├╝k├╝mlerine g├Âre paraya ├ževrilmesini isteme hakk─▒ elde eder (MK. md. 953). O halde hapis hakk─▒na konu e┼čyan─▒n paraya ├ževrilmesi iki ko┼čula ba─čl─▒d─▒r. Bunlardan birincisi alacakl─▒n─▒n bor├žluya ihbarda bulunmas─▒d─▒r. ─░hbar─▒n amac─▒ bor├žluya borcun ifa edilmesi ya da bor├ž i├žin yeterli bir teminat g├Âsterilmesini temindir. Bu ihbar herhangi bir ge├žerlilik ┼čekline tabi de─čildir.

Hapis konusu e┼čyan─▒n paraya ├ževrilmesi i├žin aranan ikinci ko┼čul, bor├žlunun borcu ├Âdememesi ya da yeterli bir teminat g├Âstermemi┼č olmas─▒d─▒r. Bor├žlu bir ┼čahsi ya da ayni teminat g├Âsterebilir.

Teslim ┼čartl─▒ rehnin sona ermesine ili┼čkin h├╝k├╝mler hapis hakk─▒n─▒n sona ermesinde de uygulan─▒r. Ancak, teslim ┼čartl─▒ rehinden farkl─▒ olarak hapis konusu ta┼č─▒n─▒r─▒n zilyetli─činin alacakl─▒n─▒n r─▒zas─▒ ile ge├žici olarak bor├žluya devri hapis hakk─▒n─▒n son bulmas─▒na yol a├žar, burada Medeni Kanunun 943/II. madde h├╝km├╝ uygulanmaz.
      
(5) Devlet ─░hale Kanununda Yer Alan H├╝k├╝mler
08.09.1983 tarih ve 18161 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Devlet ─░hale Kanununun birinci maddesinde, genel b├╝t├žeye dahil dairelerle┬á katma┬á b├╝t├želi┬á idarelerin,┬á ├Âzel┬á idare ve┬á belediyelerin al─▒m,┬á sat─▒m,┬á hizmet,┬á yap─▒m,┬á kira, trampa, m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisi ve ta┼č─▒ma i┼člerinin bu Kanunda yaz─▒l─▒ h├╝k├╝mlere g├Âre y├╝r├╝t├╝lece─či belirtilmi┼čtir. Ayr─▒ca, Devlet ihale Kanununun birinci maddesinin son f─▒kras─▒nda, bu maddede say─▒lan i┼člemlerin nas─▒l yap─▒laca─č─▒n─▒n Maliye Bakanl─▒─č─▒nca haz─▒rlanacak ve Bakanlar Kurulunca ├ž─▒kar─▒lacak y├Ânetmelikle belirlenece─či belirtilmi┼čtir.

Ayn─▒ Kanunun 4. maddesinde trampa ve m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisinin tan─▒mlar─▒ birlikte yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu tan─▒mda, Bor├žlar Kanunu ve T├╝rk Medeni Kanununun trampa ve m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisi ile ilgili maddelerine at─▒fta bulunularak bu Kanunlarda yer alan tan─▒mlar─▒n d─▒┼č─▒nda bir tan─▒mlama yap─▒lmam─▒┼čt─▒r.

Kanunun 7. maddesinde ┼čartnamelerde bulunmas─▒ gerekli olan unsurlar s─▒ralanm─▒┼čt─▒r. S├Âz konusu maddenin ÔÇťbÔÇŁ bendinde ta┼č─▒nmaz mallar─▒n sat─▒┼č─▒, kiraya verilmesi, trampa edilmesi ve ├╝zerinde m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisinde tapu kay─▒tlar─▒na g├Âre yeri, s─▒n─▒r─▒, y├╝z├Âl├ž├╝m├╝, varsa pafta, ada ve parsel numaras─▒ ve durumunun belirtilece─či h├╝k├╝m alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r.

S├Âz konusu Kanunun 51. maddesinde ihale y├Ântemlerinden birisi olan pazarl─▒k usul├╝ d├╝zenlenmi┼čtir. Maddenin ÔÇťgÔÇŁ bendinde kullan─▒┼člar─▒n─▒n ├Âzelli─či, idarelere yararl─▒ olmas─▒ veya ivedili─či nedeniyle kapal─▒ veya a├ž─▒k teklif y├Ântemleriyle ihalesi uygun g├Âr├╝lmeyen, Devletin ├Âzel m├╝lkiyetindeki ta┼č─▒n─▒r ve ta┼č─▒nmaz mallar─▒n kiralanmas─▒ ve m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisi i┼člemlerinin pazarl─▒k usul├╝ ile yap─▒labilece─či belirtilmi┼čtir. Kanunun bu maddesinde ge├žen ibareler yap─▒labilir, edilebilir ┼čeklinde oldu─čundan pazarl─▒k usul├╝ ile ihale zorunluluk de─čildir.

Kanunun 74. maddesinde tarihi ve bedii de─čeri olmayan ta┼č─▒nmaz mallar ile ilgili i┼člemler d├╝zenlenmi┼čtir. Buna g├Âre, tarihi ve bedii de─čeri olanlar hari├ž Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetindeki yerlerin sat─▒┼č─▒, kiraya verilmesi, m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisi esaslar─▒ Maliye Bakanl─▒─č─▒nca ├ž─▒kart─▒lacak y├Ânetmelikle belirlenece─či belirtilmi┼čtir.

Y├Ânetmelik 16.12.1984 tarih ve 18607 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanarak y├╝r├╝rl├╝─če girmi┼čtir. Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetindeki ve Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufundaki ta┼č─▒nmaz mallar ├╝zerinde m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisi i┼člemleri bu Y├Ânetmelik h├╝k├╝mlerine ve Bor├žlar Kanunu ile Medeni Kanun h├╝k├╝mlerine uygun olarak yap─▒lmaktad─▒r.

S├Âz konusu y├Ânetmeli─čin ÔÇťM├╝lkiyetin Gayri Ayni Hak TesisiÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ 4. bol├╝m├╝ (72-77 maddeleri) 11.12.1996 tarih ve 22844 say─▒l─▒ Resmi Gazete ile yay─▒mlanan y├Ânetmelikle de─či┼čtirilmi┼čtir.

M├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisi esas ve t├╝rleri Y├Ânetmeli─čin 72. maddesinde d├╝zenlenmi┼čtir. Buna g├Âre Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetinde veya Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki ta┼č─▒nmaz mallar ├╝zerinde Medeni Kanuna g├Âre azami 49 y─▒la kadar irtifak hakk─▒ (s├╝kna hakk─▒ hari├ž) ile Kat M├╝lkiyeti Kanununa g├Âre kat irtifak─▒ tesis edilebilir.

Kamu mallar─▒ ├╝zerinde gayrimenkul m├╝kellefiyeti ve rehin haklar─▒ kurulamamaktad─▒r. Hukuk sistemimizdeki bu kural s├Âz konusu Y├Ânetmeli─čin 72. maddesinde aynen korunmu┼čtur.

2.4.1. Hazinenin ├ľzel M├╝lkiyeti ile Devletin H├╝k├╝m ve Tasarrufu Alt─▒ndaki Ta┼č─▒nmaz Mallar ├ťzerinde Tesis Edilebilecek ─░rtifak Haklar─▒
ÔÇó┬áKamu yarar─▒ ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ tesisi,
ÔÇó┬áTurizm ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ tesisi,
ÔÇó┬áE─čitim ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ tesisi,
ÔÇó┬áSa─čl─▒k ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ tesisi,
ÔÇó┬áYat─▒r─▒mlar─▒ te┼čvik ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ tesisi,
ÔÇó┬áFuarc─▒l─▒k ve sergileme ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ tesisi,
ÔÇó┬áSosyal ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ tesisi,
ÔÇó┬áKalk─▒nmada ├Âncelikli y├Ârelerde yap─▒lacak sanayi yat─▒r─▒mlar─▒n─▒ te┼čvik ama├žl─▒irtifak hakk─▒ olarak Y├Ânetmelikte s─▒ralanm─▒┼čt─▒r.

i) Kamu Yarar─▒ Ama├žl─▒ ─░rtifak Hakk─▒ Tesisi (md. 72/a)
Kamu yarar─▒ ama├žl─▒ irtifak haklar─▒, sadece kamu kurum ve kurulu┼člar─▒ lehine 2942 say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre kurulabilmektedir.

ii) Turizm Ama├žl─▒ ─░rtifak Hakk─▒ Tesisi (md. 72/b)
┬áTurizm ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ 2634 say─▒l─▒ Turizm Te┼čvik Kanunu ve Kamu Arazisinin Turizm Yat─▒r─▒mlar─▒na Tahsisi hakk─▒nda Y├Ânetmelik ile Orman Arazisinin Tahsisi Hakk─▒nda Y├Ânetmelik h├╝k├╝mlerine g├Âre Hazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒ ├╝zeninde kurulabilmektedir.

At─▒l┬ádurumda bulunan Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki yerlerin┬á de─čerlendirilmesi ve ekonomik de─čer haline getirilebilmesi i├žin irtifak hakk─▒ kurulmas─▒n─▒n┬á┬á ├Ânemi ├╝zerinde durulmu┼čtu. Turizm yat─▒r─▒mc─▒lar─▒na yap─▒lacak en ├Ânemli┬á te┼čvikin tesislerin┬á kurulaca─č─▒ yerlerin temin edilmesi oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. K─▒y─▒lar b├Âylelikle at─▒l durumdan┬á┬á ├ž─▒kart─▒lacak, ekonomiye kazand─▒r─▒lacak, Hazine b├╝y├╝k┬á gelir kaynaklar─▒na sahip olabilecek ve bu gibi yerler idare alt─▒na al─▒narak fuzuli i┼čgalleri ├Ânlenebilecektir. Konu ile ilgili ayr─▒nt─▒l─▒ a├ž─▒klama ileri b├Âl├╝mlerde yap─▒lacakt─▒r.

iii) E─čitim Ama├žl─▒ ─░rtifak Hakk─▒ Tesisi (md. 72/c)
625 say─▒l─▒ ├ľzel ├ľ─čretim Kurumlar─▒ Kanunu kapsam─▒ndaki her derece ve t├╝rde okul yapmak isteyen T├╝rkiye Cumhuriyeti uyruklu ger├žek ve t├╝zel ki┼čiler lehine Hazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒ ├╝zerinde irtifak hakk─▒ kurulabilmektedir. Ayr─▒ca, kanunla kurulan ├Âzel ├╝niversitelere de talepte bulunmalar─▒ halinde Hazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒ ├╝zerinde irtifak hakk─▒ tesis edilebilmektedir.

iv)Sa─čl─▒k Ama├žl─▒ ─░rtifak Hakk─▒ Tesisi (md. 72/d)
2219 say─▒l─▒ Hususi Hastaneler Kanunu ile 10.01.1983 tarih ve 17924 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan ├ľzel Hastaneler T├╝z├╝─č├╝ne uygun olarak yap─▒lacak sa─čl─▒k yat─▒r─▒mlar─▒ i├žin T├╝rkiye Cumhuriyeti uyruklu ger├žek ve t├╝zel ki┼čiler lehine Hazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒ ├╝zerinde, sa─čl─▒k ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ kurulabilir.

v) Sosyal Ama├žl─▒ ─░rtifak Hakk─▒ Tesisi (md. 72/e)
Kanunla kurulan oda, borsa, birlik ve ├že┼čitli kurumlar ile dernekler, spor kul├╝pleri, vak─▒flar ve benzeri kurumlar lehine Hazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒ ├╝zerinde bu kurumlar─▒n g├Ârevleri veya ama├žlar─▒ gere─či ihtiya├ž duyduklar─▒ tesisleri ger├žekle┼čtirmeleri amac─▒yla irtifak hakk─▒ kurulabilir.

vi) Yat─▒r─▒mlar─▒ Te┼čvik Ama├žl─▒ ─░rtifak Hakk─▒ Tesisi (md. 72/f)
T├╝rk Ticaret Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre faaliyet g├Âsteren ger├žek ve t├╝zel ki┼čiler lehine, ├Âzel kanunlardaki h├╝k├╝mler gere─či Hazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒ ├╝zerinde yat─▒r─▒mlar─▒ te┼čvik amac─▒yla irtifak hakk─▒ kurulabilir.

vii) Fuarc─▒l─▒k ve Sergileme Ama├žl─▒ ─░rtifak Hakk─▒ Tesisi (md. 72/g)
Sanayi ve Ticaret Bakanl─▒─č─▒n─▒n Te┼čkilat ve G├Ârevleri hakk─▒nda 3143 say─▒l─▒ Kanunun 12. maddesine dayan─▒larak yap─▒lacak d├╝zenlemeler ├žer├ževesinde organize edilecek fuar ve sergilerin uluslararas─▒ standartlara uygun bir ┼čekilde ger├žekle┼čmesi ve bu ama├žla hizmet verecek yat─▒r─▒mlar i├žin irtifak hakk─▒ kurulabilir.

viii) Kalk─▒nmada┬á ├ľncelikli┬á Y├Ârelerde┬á Yap─▒lacak┬á Yat─▒r─▒mlar─▒┬á Te┼čvik┬á Ama├žl─▒┬á ─░rtifak┬á Hakk─▒┬á Tesisi (md. 72/h)
Kalk─▒nmada ├Âncelikli y├Ârelerde yap─▒lacak sanayi yat─▒r─▒mlar─▒ i├žin Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetindeki ta┼č─▒nmaz mallar ├╝zerinde ger├žek ve t├╝zel ki┼čiler lehine irtifak hakk─▒ kurulabilmektedir.

ix)  İlk Yıl İrtifak Hakkı Bedelinin Tespiti

- Kamu yarar─▒ ama├žl─▒ irtifak haklar─▒nda irtifak hakk─▒ bedeli, Kamula┼čt─▒rma Kanununun 30. maddesine g├Âre belirlenmektedir.

- E─čitim, sa─čl─▒k, sosyal, yat─▒r─▒mlar─▒ te┼čvik, fuarc─▒l─▒k ve sergileme ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ tesisinde tahmin edilen bedel, Hazine ta┼č─▒nmaz mal─▒ ├╝zerinde yap─▒lmas─▒ ├Âng├Âr├╝len proje tutar─▒n─▒n %05ÔÇÖi ├╝zerinden hesaplanmaktad─▒r. Tespit edilen bu bedel, emlak vergisi asgari metrekare vergi de─čerleri esas al─▒narak hesaplanan de─čerin %1ÔÇÖinden az olamaz. Sosyal ama├žl─▒ irtifak haklar─▒nda yukar─▒daki oranlar %50 indirimli hesaplanmaktad─▒r.

- Turizm ama├žl─▒ irtifak hakk─▒ tesisinde bedel, Kamu Arazilerinin Tahsisi hakk─▒nda Y├Ânetmelik h├╝k├╝mlerine g├Âre Turizm Bakanl─▒─č─▒nca belirlenmektedir.

- Turizm alan ve merkezleri d─▒┼č─▒nda kalan Devlet ormanlar─▒nda, turizm yat─▒r─▒mlar─▒ i├žin tesis edilecek irtifak hakk─▒ bedeli Orman Bakanl─▒─č─▒nca, Orman Arazisinin Tahsisi Hakk─▒nda Y├Ânetmelik h├╝k├╝mlerine g├Âre belirlenir.

┬á─░hale, Resmi Senet D├╝zenlenmesi ve ┼×artlar─▒: ─░rtifak hakk─▒ tesisi 2886 say─▒l─▒ Devlet ─░hale Kanunun 51. maddesinin (g) bendine istinaden pazarl─▒k usul├╝ ile yap─▒lmaktad─▒r.

─░rtifak hakk─▒ kurulurken; ta┼č─▒nmaz mal─▒n tapu kayd─▒, irtifak hakk─▒n─▒n s├╝resi, hak lehtar─▒, irtifak hakk─▒n─▒n konusu, in┼čaat yap─▒lacak ise s├╝re ve ┼čartlar─▒n irtifak hakk─▒n─▒n bedeli, teminat, irtifak hakk─▒n─▒n sona ermesi ve iptal ┼čartlar─▒ ile kurulabilecek irtifak hakk─▒na ili┼čkin di─čer ├Âzel ┼čartlar g├Âsterilir.

─░rtifak hakk─▒ kurulmas─▒n─▒n uygun g├Âr├╝ld├╝─č├╝ne dair defterdarl─▒klara talimat verilmesini m├╝teakip ilgiliye tebligat yap─▒l─▒r. Yap─▒lan tebligat─▒ izleyen 30 g├╝n i├žinde ilk y─▒l bedeli ve al─▒nmas─▒ ├Âng├Âr├╝lm├╝┼č ise kesin teminat yat─▒r─▒larak irtifak hakk─▒ tesisi taahh├╝tnamesi hak lehtar─▒ ve idarenin kat─▒lmas─▒ ile tapuda resmi senede ba─član─▒r.

x) ─░lk Y─▒ldan Sonraki Y─▒llara Ait ─░rtifak Hakk─▒ Bedeli ve Has─▒lattan Pay Al─▒nmas─▒
┬áY├Ânetmeli─čin 75. maddesinde; ilk y─▒ldan sonraki y─▒llara ait irtifak hakk─▒ bedellerinin Devlet ─░statistik Enstit├╝s├╝ Toptan E┼čya Fiyat Endeksinde meydana gelen art─▒┼č oran─▒n─▒n bir ├Ânceki y─▒l kullan─▒m bedellerine ilavesi suretiyle belirlenecek bedel ├╝zerinden tahsil edilece─či, ancak ├Âzel mevzuat─▒ bulunan irtifak hakk─▒ tesislerinde ├Âzel mevzuat h├╝k├╝mlerinin sakl─▒ tutulaca─č─▒ belirtilmi┼čtir.

┬áHazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒ ├╝zerinde e─čitim ve sa─čl─▒k ile fuarc─▒l─▒k ve sergileme ama├žlar─▒yla kurulan irtifak haklar─▒na konu olan tesislerin y─▒ll─▒k has─▒lat─▒ ├╝zerinden %01 oran─▒nda pay al─▒nmaktad─▒r. Tesislerin i┼čletmecili─čini kiraya verenlerin elde ettikleri kira geliri, kirac─▒lar─▒n ise i┼čletme has─▒lat─▒ ├╝zerinden hesaplanmaktad─▒r.

┬áSosyal ama├žl─▒ irtifak haklar─▒nda Hazine ta┼č─▒nmaz mal─▒ ├╝zerinde Maliye Bakanl─▒─č─▒ndan izin al─▒nmak suretiyle b├╝fe, kantin, kafeterya ve benzeri birimlerin kurulmas─▒ ve bu birimlerin hak lehtar─▒na gelir sa─člamak amac─▒yla ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či ve kurulu┼člara kiraya verilmesi halinde, hak lehtar─▒ br├╝t kar─▒n─▒n %25ÔÇÖini ayr─▒ca Hazineye ├Âdemekle y├╝k├╝md├╝r. Kira paylar─▒ hak lehtar─▒ ile kirac─▒ aras─▒nda yap─▒lan s├Âzle┼čmeye g├Âre kira bedellerinin hak lehtar─▒na ├Âdenmesi gereken ay─▒ takip eden ay─▒n 20. g├╝n├╝ ak┼čam─▒na kadar ilgili saymanl─▒─ča yat─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

┬áKalk─▒nmada ├Âncelikli y├Ârelerde kurulabilecek e─čitim, sa─čl─▒k ve sosyal ama├žl─▒ irtifak haklar─▒nda yukar─▒da yer alan esaslara g├Âre belirlenen maktu irtifak hakk─▒ bedelleri, has─▒lat paylar─▒ ile art─▒┼č oranlar─▒ Bakanl─▒k├ža %50 indirimli olarak tespit edilmektedir. Bu y├Ârelerdeki sanayi yat─▒r─▒mlar─▒n─▒n irtifak hakk─▒ bedelleri ile art─▒┼č oranlar─▒ bu maddedeki h├╝k├╝mlere ba─čl─▒ kalmaks─▒z─▒n Bakanl─▒k├ža belirlenir.

xi) A─ča├žland─▒rma ─░zinleri
Erozyonla m├╝cadelede a─ča├žland─▒rma faaliyetlerinin ├Ânemli bir yeri bulunmaktad─▒r. Ayr─▒ca, at─▒l durumda bulunan Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki da─čl─▒k, tepelik, kayal─▒k gibi tar─▒msal faaliyete uygun olmayan alanlar─▒n konu kapsam─▒nda de─čerlendirilmesi uygun olacakt─▒r.

Hazine ├Âzel m├╝lkiyetinde veya Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan yerlerde a─ča├žland─▒rma izni verilmesine ili┼čkin esas ve usuller 6831 say─▒l─▒ Orman Kanunu ile bu Kanuna g├Âre ├ž─▒kar─▒lan A─ča├žland─▒rma Y├Ânetmeli─či ve bu Y├Ânetmeli─če istinaden ├ž─▒kar─▒lan 201, 233, 238 say─▒l─▒ Milli Emlak Genel Tebli─čleri ile d├╝zenlenmi┼čtir. S├Âz konusu a─ča├žland─▒rma Y├Ânetmeli─či, 6831 say─▒l─▒ Orman Kanununun 3302 say─▒l─▒ Kanunla de─či┼čik 57. ile 63. maddelerine ve bu Kanuna 2896 say─▒l─▒ Kanunla eklenen ek 5. maddeye g├Âre d├╝zenlenmi┼čtir.

Hazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒ ├╝zerinde a─ča├žland─▒rma yapmak isteyen ger├žek ve t├╝zel ki┼čilere Orman Bakanl─▒─č─▒nca uygun g├Âr├╝lecek uygulama projelerine istinaden on y─▒l s├╝reyle a─ča├žland─▒rma izni verilebilmektedir.

Y├Ânetmeli─čin 9. maddesinde Hazine arazilerinde tespit ve izin i┼člemleri ├╝zerinde durulmu┼čtur. Bu maddenin ilk f─▒kras─▒, ÔÇťHazineye ait olup da orman kurmaya elveri┼čli olan (V) ve daha yukar─▒ s─▒n─▒ftaki araziler ├╝zerinde, uygulama projesinde belirlenecek idare s├╝relerine g├Âre veya Y├Ânetmeli─čin 14. maddesinde belirtilen t├╝rler ile a─ča├žland─▒rma yapmak isteyen ger├žek ve t├╝zel ki┼čiler lehine, Maliye Bakanl─▒─č─▒nca irtifak hakk─▒ verilebilir.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

Hazine arazilerinde yap─▒lacak a─ča├žland─▒rmalara ait uygulama projeleri A─ča├žland─▒rma ve Erozyon Kontrol├╝ Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nce onaylanmaktad─▒r.

A─ča├žland─▒rma yapmak isteyen ger├žek ve t├╝zel ki┼čiler il merkezlerinde valili─če, il├želerde kaymakaml─▒─ča m├╝racaat ederek a─ča├žland─▒rma yapmak istedikleri yerin kendilerine tahsisini talep etmektedirler.

Orman Bakanl─▒─č─▒ ta┼čra kurulu┼čunda g├Ârevli bir teknik eleman taraf─▒ndan d├╝zenlenecek ├Ân et├╝t raporu ve Maliye Bakanl─▒─č─▒nca istenecek di─čer belgeler ilgili valilik veya kaymakaml─▒k taraf─▒ndan Maliye Bakanl─▒─č─▒na iletilir. ─░rtifak hakk─▒ talepleri, bu Y├Ânetmelik h├╝k├╝mleri ile Maliye Bakanl─▒─č─▒nca belirlenecek esaslara g├Âre┬á de─čerlendirilmektedir. De─čerlendirme sonunda irtifak hakk─▒ verilmesi uygun g├Âr├╝len sahalar i├žin y├Ânetmeli─čin 11. maddesindeki esaslara g├Âre uygulama projesi yap─▒lmaktad─▒r. Bu projenin Maliye Bakanl─▒─č─▒na g├Ânderilmesinden sonra irtifak hakk─▒ verilmektedir.

Hazineye ait olup da imar planlar─▒ i├žinde ve a─ča├žland─▒r─▒lacak alan olarak ayr─▒lan sahalarda y├╝z├Âl├ž├╝m├╝ y├Ân├╝nden bir k─▒s─▒tlama getirilmeksizin, imar planlar─▒ d─▒┼č─▒ndaki a─ča├žland─▒r─▒lacak sahalar i├žin ise iki hektardan az olmamak ├╝zene irtifak hakk─▒ kurulmaktad─▒r.

─░rtifak hakk─▒ verilen sahalar─▒n ilgilisine teslimi mahalli milli emlak te┼čkilat─▒nca yap─▒lmaktad─▒r.

┬áY├Ânetmeli─čin 19. maddesine g├Âre kamu kurum ve kurulu┼člar─▒ ile k├Ây t├╝zel ki┼čilikleri hari├ž olmak ├╝zere, di─čer ger├žek ve t├╝zel ki┼čiler Orman Bakanl─▒─č─▒nca uygun g├Âr├╝lmesi halinde orman olarak stat├╝s├╝n├╝n devam─▒n─▒ sa─člamak ├╝zere noterden onayl─▒ taahh├╝tname vermek ko┼čuluyla yapt─▒klar─▒ ├Âzel a─ča├žland─▒rmalar─▒n izin ve irtifak haklar─▒n─▒ ├╝├ž├╝nc├╝ ┼čah─▒slara devredebilirler.

┬áDevlet ormanlar─▒nda, Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki arazilerde, g├Âl ve akarsu kenarlar─▒nda t├╝zel ki┼čilerin m├╝lkiyet ve tasarrufundaki arazilerde, kamu kurum ve kurulu┼člar─▒ ile ger├žek ve t├╝zel ki┼čiler taraf─▒ndan yap─▒lacak ye┼čillendirme, a─ča├žland─▒rma ve erozyon kontrol├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n uygulanmas─▒na ait esas ve usulleri d├╝zenleyen Milli A─ča├žland─▒rma ve Erozyon Kontrol├╝ Seferberli─či Y├Ânetmeli─činin 19. maddesi, ÔÇťBu Y├Ânetmelik h├╝k├╝mlerine g├Âre izin verilen, tahsis edilen ve irtifak hakk─▒ tesis edilen sahalar─▒n;

1)┬áAma├ž d─▒┼č─▒ kullan─▒lmas─▒,
2)┬á├ť├ž├╝nc├╝ ┼čah─▒slara devredilmesi,
3)┬áBir y─▒l i├žinde projelendirilerek uygulamaya ge├žilmemesi veya be┼č y─▒l i├žinde amac─▒n ger├žekle┼čtirilememesi,
4)┬áOnayl─▒ uygulama projesindeki teknik ve idari esaslar ile taahh├╝tnamedeki ┼čartlara uygun hareket edilmemesi,
5)┬áSahan─▒n orman olarak muhafaza ve idamesinin sa─članamamas─▒, hallerinde;

┬á(Orman Bakanl─▒─č─▒) B├Âlge M├╝d├╝rl├╝─č├╝nce yaz─▒l─▒ olarak uyar─▒ yap─▒l─▒r. Yaz─▒l─▒ uyar─▒n─▒n gereklerini ertesi y─▒l─▒n sonuna kadar yerine getirmeyenlerin izinleri iptal edilir, sahaya do─črudan ve bedelsiz olarak el konur. Bu durumda; izin sahibinden iznin verildi─či tarih ve iznin iptal edildi─či tarih aras─▒nda ge├žen s├╝re i├žin Bakanl─▒k├ža (Orman Bakanl─▒─č─▒) mahalli rayice g├Âre ecrimisil al─▒n─▒r.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

xii) ─░skele ─░zinleri
3621 say─▒l─▒ K─▒y─▒ Kanunu ve Uygulama Y├Ânetmeli─čine uygun olarak ve ilgili kurulu┼člardan izin al─▒nmak suretiyle k─▒y─▒da iskele, liman, bar─▒nak, yana┼čma yeri, r─▒ht─▒m ve benzeri t├╝rde tesis yapan yat─▒r─▒mc─▒lara azami 49 y─▒la kadar kullanma izni verilebilir. Bu t├╝r yerlerde yer alacak olan yap─▒lara ruhsat verilebilmesi i├žin Maliye Bakanl─▒─č─▒ndan izin al─▒nmas─▒ gerekmektedir. Maliye Bakanl─▒─č─▒nca kiralama, irtifak hakk─▒ tesisi veya tahsis i┼čleminin yap─▒lm─▒┼č olmas─▒ ┼čartt─▒r. Bu belgeler tapu yerine ge├žecek belgeler olarak kabul edilir. Ruhsat i┼člemleri 3194 say─▒l─▒ ─░mar Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre y├╝r├╝t├╝l├╝r.

Ancak, tapuda kayd─▒ olmayan bir ta┼č─▒nmaz mal ├╝zerinde irtifak hakk─▒n─▒n nas─▒l d├╝zenlenece─čine dair mevzuat─▒m─▒zda bir h├╝k├╝m bulunmamaktad─▒r. Bu ta┼č─▒nmaz mallar ├╝zerinde, m├╝lkiyet hanesi a├ž─▒k b─▒rak─▒lmak suretiyle irtifak hakk─▒ tesis edilmektedir.

┬á─░skelelerin kullan─▒m─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒nda, maktu ve nispi olmak ├╝zere iki t├╝r bedel al─▒nmaktad─▒r.─░skele izinleri ile ilgili olarak 165 s─▒ra say─▒l─▒ Mili Emlak Genel Tebli─či d├╝zenlenmi┼čtir. S├Âz konusu tebli─čde irtifak hakk─▒ kurulmu┼č ve kurulacak iskelelerden:

1-Hak sahibi ┼čirkete ait,
2-Hak sahibi ┼čirketin en az %10 pay─▒na sahip kurucu ortaklar─▒na ait,
3-Yukar─▒da belirtilenlere ait olup, bunlar─▒n en az %10 pay─▒na sahip kurucular─▒n─▒ olduklar─▒ d─▒┼č ticaret sermaye ┼čirketleri arac─▒l─▒─č─▒ ile ithal ve ihra├ž edilen,
4-Transit ticarete konu, mallara ili┼čkin y├╝kleme ve bo┼čaltmalardan maktu bedel,
5-Yukar─▒da belirtilenlerin d─▒┼č─▒nda kalan y├╝klere ili┼čkin y├╝kleme ve bo┼čaltmalar kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak da nispi bedel al─▒nmas─▒ ve nispi bedeli ├Âdemeyenlere ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilere ait y├╝kler i├žin liman ve g├╝mr├╝k hizmeti verilmemesi uygun g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Maktu bedel; iskelenin, dolgu alan─▒n─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ dikkate al─▒narak hesaplanan ve y─▒ll─▒k pe┼čin olarak al─▒nan bedeldir. Maktu bedel 2886 say─▒l─▒ Devlet ─░hale Kanununun 74. maddesine istinaden ├ž─▒kart─▒lan Y├Ânetmeli─čin 10. maddesinde belirtilen komisyonca tespit edilmektedir.Maktu bedeller, her ├╝├ž y─▒lda bir tahmin edilen ilk y─▒l bedelinin tespitinde kullan─▒lan kriterler g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak g├╝n├╝n rayicine g├Âre yeniden taktir edilmektedir. Bedel taktirinin yap─▒lmad─▒─č─▒ ara y─▒llarda maktu bedeller Bakanl─▒k├ža belirlenen oranda artt─▒r─▒larak tahsil edilir.

Nispi bedel; iskelenin, ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či veya kurulu┼člar─▒n mallar─▒n─▒n y├╝kleme ve bo┼čalt─▒lmas─▒nda kullan─▒lmas─▒ veya ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilere ait gemilere konaklama hizmeti verilmesi halinde, izin sahibinden maktu bedele ilave olarak al─▒nacak bedeldir. Bu bedelin hesab─▒nda izin sahibinin tahsil etti─či y├╝kleme, bo┼čaltma, konaklama ├╝cretinin %15ÔÇÖi esas al─▒n─▒r. Bu oran esas al─▒narak hesaplanan nispi bedel o b├Âlgede Denizcilik M├╝ste┼čarl─▒─č─▒n─▒n belirledi─či kamu liman─▒nda ayn─▒ y├╝k├╝n y├╝kleme veya bo┼čalt─▒lmas─▒ ile gemilerin konaklamas─▒ s─▒ras─▒nda al─▒nmakta olan ├╝cretin % 75ÔÇÖinden az olmas─▒ halinde, %15 pay─▒n hesab─▒nda kamu liman─▒nca al─▒nan ├╝cretin %75ÔÇÖi esas al─▒n─▒r. Her aya ait nispi bedeller tutar─▒ takip eden ay─▒n 20. g├╝n├╝ ak┼čam─▒na kadar ilgili saymanl─▒─ča yat─▒r─▒lmas─▒ gerekmektedir.

G├╝mr├╝k ─░daresi ile Liman Ba┼čkanl─▒─č─▒ndan gelen yaz─▒lar o iskeleye ait dosyada toplanmakta ve %15 pay─▒n ├Âdenmesine ili┼čkin beyan ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒l─▒p┬á beyan edilmeyen y├╝k olup olmad─▒─č─▒ ara┼čt─▒r─▒lmaktad─▒r.

Uygulamada, genellikle nispi bedelin hesaplanmas─▒nda beyan ile yetinildi─či, beyan edilmeyen y├╝k olup olmad─▒─č─▒n─▒n g├╝mr├╝k ve liman idarelerinden gelen yaz─▒lar ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmad─▒─č─▒ veya bu idarelerle gerekli bilgi ak─▒┼č─▒n─▒n sa─člamad─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Bu durum, s├Âz konusu gelirden Hazinenin yoksun kalmas─▒na ve iskeleden yararlanan ┼čirketlerin haks─▒z kazan├ž elde etmelerine neden olmaktad─▒r. Bundan dolay─▒ iskele izni verilen ┼čirketlerin beyanlar─▒ ile yetinilmemeli, bu beyanlar yukar─▒da belirtilen idarelerin kay─▒tlar─▒ ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

(6) ─░rtifak Haklar─▒ ─░le ─░lgili Olarak Mevzuat─▒m─▒zda Yer Alan Di─čer H├╝k├╝mler

i) Maden Kanunu

Madenler, do─čal servet ve kaynaklar aras─▒nda yer almaktad─▒r. 1982 Anayasas─▒n─▒n 168. maddesine g├Âre do─čal servet ve kaynaklar─▒n aranmas─▒, i┼čletilmesi Devletin bu konuda yapaca─č─▒ denetim ve g├Âzetim esas ve usullerin kanunda g├Âsterilmesi gerekir. Yine, Medeni Kanunun 715. maddesinde de, madenler gibi kamunun yarar─▒na ait ┼čeylerin ├Âzel kanunlarla d├╝zenlenmesi gere─čine i┼čaret edilmi┼čtir. 3213 say─▒l─▒ Maden Kanunu yukar─▒da belirtilen h├╝k├╝mlerden yetki al─▒narak ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.
 
┬á3213 say─▒l─▒ Maden Kanunu, maden i├žeren veya madenlerin elde edilmelerinde kullan─▒lan gaz ve sular ile mermerlerin aranmalar─▒, ├╝zerinde hak sahibi olunmas─▒ ve terk edilmesi ile ilgili esas ve usulleri d├╝zenlemektedir.

Anayasan─▒n 168 . maddesi ve 3213 say─▒l─▒ Maden Kanununun 4. maddesine g├Âre madenler Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndad─▒r. Ayr─▒ca, madenler i├žerisinde bulundu─ču arazinin m├╝lkiyetine tabi de─čildir. Arazi malikinin m├╝lkiyet hakk─▒, arazide bulunan madenleri kapsamaz.

┬áDevletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan madenler ├╝zerinde ger├žek ki┼čilere arama ve i┼čletme ruhsat─▒ verilebilir. Devletten al─▒nan izinle ├ž─▒kar─▒lan maden, ta┼č─▒n─▒r mal h├╝km├╝nde olur ve onu ├ž─▒karan ki┼činin m├╝lkiyetine girer.

Maden Kanununun 46. maddesinde, ÔÇťMaden arama d├Ânemi i├žerisinde arama sahas─▒ ├Âzel m├╝lkiyete konu gayrimenkul ├╝zerinde kullanma amac─▒na m├╝nhas─▒r olmak ├╝zere belli s├╝reler i├žin madenci, Bakanl─▒─ča m├╝racaat ile irtifak ve/veya intifa hakk─▒ tesisi isteyebilir.

─░rtifak ve/veya intifa hakk─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒, Kamula┼čt─▒rma Kanununa uygun olarak se├žilecek bilirki┼čiler taraf─▒ndan tespit edilir.

Arama s├╝resi sonunda ├Ân izin i┼čletme talebi s├Âz konusu oldu─ču taktirde tesis edilen irtifak ve/veya intifa hakk─▒n─▒n s├╝resi ├Ân i┼čletme s├╝resini ge├žmemek kayd─▒yla uzat─▒labilir.

Faaliyetler s─▒ras─▒nda sahaya zarar verilmesi durumunda ruhsat sahibi adli merciler taraf─▒ndan tespit edilecek tazminat─▒ arazi sahibine ├Âdemek ve sahay─▒ kullan─▒labilir durumda terk etmekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r.ÔÇŁ H├╝km├╝ yer almaktad─▒r. bu maddeye 26.5.2004 tarih ve 5177 say─▒l─▒ kanunla eklenen f─▒kralarda ise;

─░┼čletme ruhsat─▒ safhas─▒nda i┼čletme faaliyetleri i├žin gerekli olan ├Âzel m├╝lkiyete konu ta┼č─▒nmaz, taraflarca anla┼čma sa─članamamas─▒ ve i┼čletme ruhsat─▒ sahibinin talebi ├╝zerine Bakanl─▒k├ža kamu yarar─▒ bulundu─čuna karar verilmesi halinde kamula┼čt─▒r─▒l─▒r.

Kamula┼čt─▒rma i┼člemleri 2942 say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre yap─▒l─▒r. Bu husustaki masraflar ve kamula┼čt─▒rma bedeli i┼čletme ruhsat─▒ sahibi taraf─▒ndan ├Âdenir.

Kamula┼čt─▒r─▒lan ta┼č─▒nmaz, tapuya Hazine ad─▒na tescil edilip ruhsat hukuku devam etti─či s├╝rece madencilik faaliyetlerinde kullan─▒lmak ├╝zere ruhsat sahibi ad─▒na tahsis edilir.

Kamula┼čt─▒r─▒lan ta┼č─▒nmaz─▒n, maden i┼čletme faaliyetleri i├žin l├╝zum kalmad─▒─č─▒n─▒n Bakanl─▒k├ža tespiti halinde, Kamula┼čt─▒rma Kanununda ├Âng├Âr├╝len usul ve esaslara g├Âre belirlenecek rayi├ž bedeli ├Âdenmek kayd─▒yla kamula┼čt─▒r─▒lan yerin eski sahibine iade edilece─či hususu, ruhsat sahibi ve ta┼č─▒nmaz─▒n eski sahibine tebli─č edilir. Eski sahibinin ta┼č─▒nmaz─▒ alt─▒ ay i├žerisinde almak istememesi┬á durumunda ta┼č─▒nmaz Hazineye kal─▒r.

Tapu siciline konulan ┼čerhler Bakanl─▒─č─▒n m├╝racaat─▒ ├╝zerine ayr─▒ca mahkeme karar─▒na gerek kalmadan silinir.
Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetinde veya Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufundaki yerlerde yap─▒lan madencilik faaliyetleri i├žin bu Kanunun y├╝r├╝rl├╝k tarihinden sonra kira, ecrimisil al─▒nmaz.

1. Grup madenler ve m─▒c─▒r ile kaba in┼čaat, baraj, g├Âlet, liman, yol gibi yap─▒larda kullan─▒lan her t├╝rl├╝ yap─▒ hammaddesi i├žin kamula┼čt─▒rma h├╝k├╝mleri uygulanmaz.
H├╝k├╝mleri yer almaktad─▒r.

Maden Kanununun bu maddesinde, madenci lehine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan irtifak hakk─▒ kurulmas─▒ndan bahsedilmektedir. Maddeye g├Âre madenci ├Ânce arama sahas─▒ maliki ile anla┼čma yoluna gitmelidir. E─čer anla┼čma sa─članmazsa o zaman irtifak hakk─▒n─▒n kurulmas─▒ s├Âz konusu olmaktad─▒r. Maddede ├Âng├Âr├╝len irtifak hakk─▒ nitelik itibariyle idari irtifak haklar─▒ndand─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu irtifak hakk─▒n─▒n kurulu┼ču Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilme ktedir. Bakanl─▒k, irtifak hakk─▒n─▒ Anayasan─▒n 46. maddesinin verdi─či yetkiyle kamu g├╝c├╝ne dayanarak bir idari i┼člemle kurmaktad─▒r.

Madenci lehine kurulacak idari irtifak─▒n nas─▒l kurulaca─č─▒ hakk─▒nda 3213 say─▒l─▒ Kanunda bir a├ž─▒kl─▒k yoktur. ─░dari irtifaklar 2492 say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanunundaki ┼čartlara g├Âre kurulmaktad─▒r.

Bunun i├žin;
ÔÇó┬áEnerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan kamu yarar─▒ karar─▒ al─▒narak idari irtifak hakk─▒ kurma i┼člemine ba┼član─▒lmal─▒d─▒r.
ÔÇó┬áKamula┼čt─▒rma Kanununda, kamula┼čt─▒rma i├žin ├Âng├Âr├╝len us├╝l ve ┼čartlara burada da uyulmas─▒ gerekmektedir.
ÔÇó┬áKonulan idari irtifak─▒n bedeli pe┼čin ve nakden ├Âdenmelidir.

B├╝t├╝n bu ┼čartlar─▒n ger├žekle┼čmesiyle idari irtifak hakk─▒, tapu siciline tescilden ├Ânce do─čmaktad─▒r. Tapu siciline yap─▒lacak tescil a├ž─▒klay─▒c─▒ nitelikte olmaktad─▒r.

─░rtifak hakk─▒ kurulmas─▒ nedeniyle ta┼č─▒nmaz malda meydana gelecek k─▒ymet d├╝┼č├╝kl├╝─č├╝, irtifak hakk─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒d─▒r. Bu de─čerlerin hesaplanmas─▒ i├žin ├Ânce irtifak yokmu┼č├žas─▒na ta┼č─▒nmaz─▒n de─čeri bulunmal─▒, bu de─čerden irtifak hakk─▒ kurulduktan sonraki ta┼č─▒nmaz─▒n de─čeri ├ž─▒kar─▒lmal─▒d─▒r. Aradaki fark hakk─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

Maden Kanununa g├Âre idari irtifaklar ancak arama a┼čamas─▒nda kurulabilir. Arama a┼čamas─▒ndan sonra ├Ân i┼čletme a┼čamas─▒na ge├žilecekse kurulan irtifak─▒n s├╝resi en fazla ├Ân i┼čletme ruhsat─▒ s├╝resi kadar uzat─▒labilir.
Lehine irtifak hakk─▒ kurulan madenci, irtifak hakk─▒n─▒n kapsam─▒ i├žinde maden sahas─▒nda madencilik faaliyetlerinde bulunma yetkisine sahip olmaktad─▒r. ─░rtifak hakk─▒ sahibinin bu yetkisini saha malikine en az zarar verecek ┼čekilde kullanmas─▒ gerekmektedir. ─░rtifak hakk─▒n─▒n a┼čk─▒n kullan─▒lmas─▒ sonucu bir zarar meydana gelirse irtifak hakk─▒ sahibinin Medeni Kanunun 656. maddesine g├Âre sorumlulu─ču ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r.

Maden Kanunu madenciyi, arama ve ├Ân i┼čletme faaliyeti bitti─či zaman araziyi kullan─▒labilir hale getirmekle y├╝k├╝ml├╝ tutmu┼čtur. Saha maliki, bu y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝n├╝ yerine getirmeyen madenciye kar┼č─▒ eski halin iadesi davas─▒ a├žabilir. E─čer arazinin eski hale getirilmesi imkans─▒zla┼čm─▒┼čsa o zaman sahaya verilen zarar mevcuttur. Bu durumda madencinin sahaya verdi─či zarardan dolay─▒ sorumlulu─ču ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r.

Gerek arama ve ├Ân i┼čletme a┼čamas─▒nda gerekse i┼čletme a┼čamas─▒nda maden sahas─▒ d─▒┼č─▒ndaki ta┼č─▒nmaz mallar madencilik faaliyetleri sonucu zarara u─črayabilir. Maden zarar─▒ denilen bu zarar konusunda 3213 say─▒l─▒ Maden Kanununda bo┼čluk bulunmaktad─▒r. Yarg─▒tay─▒n 04.05.1966 tarih, E:966/6, K:966/4 say─▒l─▒ ─░├žtihad─▒ Birle┼čtirme Karar─▒nda, bu bo┼člu─čun bina ve eser sahibinin sorumlulu─čuna ili┼čkin (Bor├žlar Kanunu 58. madde) h├╝k├╝mlerine g├Âre doldurulaca─č─▒n─▒ h├╝kme ba─člam─▒┼čt─▒r.

┬áUygulamada, de─či┼čik il ve il├želerde bulunan maden ruhsat sahiplerinden milli emlak te┼čkilatlar─▒nca ecrimisil talep edildi─či, bundan dolay─▒ ruhsat sahipleri taraf─▒ndan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl─▒─č─▒ Maden ─░┼čleri Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne itirazlar─▒n yap─▒ld─▒─č─▒, s├Âz konusu Bakanl─▒k taraf─▒ndan Maden Kanununun 14. maddesi ├žer├ževesinde ruhsat sahiplerinin yapt─▒klar─▒ madencilik faaliyetlerinden elde ettikleri bilan├žo br├╝t kar─▒n─▒n %5ÔÇÖini Devlet hakk─▒, %5ÔÇÖini de fon olarak ├Âdedikleri ve y─▒ll─▒k ruhsat har├žlar─▒n─▒ yat─▒rd─▒klar─▒ dolay─▒s─▒yla Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan bir ta┼č─▒nmaz ├╝zerindeki maden ruhsat alan─▒n─▒n 2886 say─▒l─▒ Devlet ihale Kanununa g├Âre milli emlak te┼čkilat─▒nca kiraya verilmesi ve bu nedenlere dayal─▒ olarak madencilik faaliyetlerinin durdurulmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ belirtilerek maden ruhsat sahalar─▒ndan madencilik faaliyetleri i├žin ecrimisil talep edilmemesinin istendi─či g├Âr├╝lmektedir.

┬á3213 say─▒l─▒ Maden Kanununun 46. maddesinin 1. ve 4. f─▒kralar─▒nda yer alan h├╝k├╝mler gere─čince Hazinece al─▒nan bedel, 46. maddedeki h├╝k├╝mler esas al─▒narak maden arama faaliyetleri s─▒ras─▒nda zemine verilen zarar─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒d─▒r.
 
┬áBuna g├Âre Hazine ta┼č─▒nmaz mal─▒n─▒n, Maden Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl─▒─č─▒ndan al─▒nan i┼čletme ruhsat─▒na dayanarak maden i┼čletme ruhsat─▒nda belirtilen saha i├žindeki faaliyetlerden dolay─▒ ki┼čilerin fuzuli ┼čagil olarak nitelendirilmemesi gerekmektedir. Ayr─▒ca, maden aramak ve ├ž─▒karmak i├žin maden arama ruhsat─▒ verilmi┼č olan bir yerin, Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetinde ya da Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki bir yer olmas─▒ halinde ecrimisil tahakkuk ettirilmesinin ruhsat sahibinin bu yerde maden aramas─▒ ve ┼čartlar─▒ ger├žekle┼čmi┼čse maden cevheri pazarlamas─▒n─▒n 3213 say─▒l─▒ Kanundan kaynaklanmas─▒ dolay─▒s─▒yla maden aramas─▒n─▒n ve maden cevheri ├ž─▒kar─▒l─▒p pazarlamas─▒n─▒n fuzuli i┼čgal olarak nitelendirilemeyece─činden, ruhsat sahibi taraf─▒ndan idari yarg─▒ yoluna ba┼čvuruldu─ču takdirde, mahkemece idare taraf─▒ndan tahakkuk ettirilen ecrimisilin iptali yoluna gidilece─činden, idare olarak bu gibi yerler i├žin tahsil edilmek ├╝zere maden ruhsat─▒ sahibi ad─▒na ecrimisil tahakkuk ettirilmemesi gerekti─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

ÔÇťHakl─▒ bir neden olmaks─▒z─▒n ahar─▒n zarar─▒na mal iktisap eden kimse, onu iadeye mecburdur. Hususiyetle muteber olmayan veya tahakkuk etmemi┼č bulunan bir nedene yahut v├╝cudu nihayet bulmu┼č olan bir nedene m├╝steniden ahz olunan ┼čeyin iadesi laz─▒md─▒r.ÔÇŁ (Bor├žlar Kanunu md. 61)

┬áÔÇťHaks─▒z olarak bir ┼čeyi istifa eden kimse, onun istirdad─▒ zaman─▒nda elinden ├ž─▒km─▒┼č oldu─čunu ispat etti─či miktar nispetinde ret ve iade ile m├╝kellef de─čildir.

┼×u kadar ki; kaab─▒z, o ┼čeyi suiniyet ile elden ├ž─▒karm─▒┼č yahut onu elden ├ž─▒kar─▒r iken bilahare ret ve iadeye mecbur olaca─č─▒na vak─▒f bulunan olursa ret ve iadeye mecburdur.ÔÇŁ (BK. md. 63)

Ancak, yukar─▒da yer alan h├╝k├╝mler gere─čince ruhsat sahibinin Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetinde veya Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki bir yerde maden aramas─▒ ve maden cevheri ├ž─▒kar─▒p pazarlamas─▒ sahip oldu─ču ruhsat dolay─▒s─▒yla fuzuli ┼čagil olarak nitelendirilmesine engel olsa bile bu yer ger├žek ki┼činin ya da ├Âzel hukuk t├╝zel ki┼čisinin m├╝lkiyetinde olan ├Âzel m├╝lkiyete konu bir yer olsayd─▒ ruhsat sahibi, ta┼č─▒nmaz malikine ne bedel ├Âdeyecek ise Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetindeki olan bir yer i├žin de o kadar sebepsiz zenginle┼čme ve o bedel kadar zarar g├Ârm├╝┼č oldu─ču iddias─▒yla adli yarg─▒da ruhsat sahipleri aleyhine dava a├ž─▒lmas─▒ yoluna gidilmesinin uygun olaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Mevzuat─▒m─▒zda madenler ile ilgili olarak de─či┼čik kanunlar bulunmaktad─▒r. Madencilik sekt├Âr├╝nde, mevzuat birli─činin sa─članmas─▒ ve madencilik uygulamalar─▒n─▒n daha etkin bir yasal d├╝zene kavu┼čturulabilmesi amac─▒yla 3213 say─▒l─▒ Maden Kanununun, Tuz Kanunu ve Ta┼č Ocaklar─▒ Nizamnamesini kapsayacak ┼čekilde yeniden ele al─▒narak d├╝zenlenmesi gerekti─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

ii) 4046 Say─▒l─▒ ├ľzelle┼čtirme Kanunu

M├╝lkiyetin gayri ayni haklar 4046 say─▒l─▒ Kanunla ├Âzelle┼čtirme y├Ântemleri aras─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r. ├ľzelle┼čtirme program─▒nda bug├╝ne kadar uygulamas─▒na pek rastlan─▒lamam─▒┼č ise de ├Âzellikle baz─▒ mal ve hizmet ├╝retim birimleri ile arsa ve araziler gibi kimi ta┼č─▒nmazlar─▒n ├Âzelle┼čtirilmesinde uygulanabilecek bir y├Ântemdir.

M├╝lkiyetin gayri ayni haklar y├Ântemi 4046 say─▒l─▒ Kanunun 18/A-d maddesinde, ÔÇťKurulu┼člar─▒n aktiflerindeki mal ve hizmet ├╝retim birimleri ile varl─▒klar─▒n─▒n, m├╝lkiyeti ilgili kurulu┼ča ait olmak kayd─▒yla, T├╝rk Medeni Kanununda ├Âng├Âr├╝len ┼čekil ve ┼čartlar dahilinde, malike ait kullanma hakk─▒na ili┼čkin baz─▒ tasarruflara r─▒za g├Âstermesine veya malikin m├╝lkiyete ba─čl─▒ haklar─▒n─▒n kullanmas─▒ndan vazge├žmesi sonucunu do─čurmas─▒na ili┼čkin haklar─▒n tesisidir.ÔÇŁ ┼čeklinde tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

Kanunun 18. maddesinde izah edilen ve ├Âzelle┼čtirme y├Ântemi olarak kabul edilen m├╝lkiyetin gayri ayni haklar y├Ântemine bug├╝ne kadar ├Âzelle┼čtirme uygulamalar─▒nda pek rastlan─▒lamam─▒┼čt─▒r. Ancak ├Âzellikle mevzuat a├ž─▒s─▒ndan devri m├╝mk├╝n olmayan ta┼č─▒nmaz mallar─▒n bu usulle ├Âzelle┼čtirilmesi yoluna gidilmesi ├Âzelle┼čtirme gelirlerini artt─▒racakt─▒r.

Kamu iktisadi te┼čebb├╝slerinin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ kendi m├╝lkiyetindeki ta┼č─▒nmazlar d─▒┼č─▒nda Hazineye ait ta┼č─▒nmazlar─▒ kullanmakta hatta bunlardan bir b├Âl├╝m├╝n├╝n ├╝retim tesisleri veya di─čer yap─▒lar─▒ dahil bu araziler ├╝zerinde bulunmaktad─▒r. Bu durum normal ko┼čullarda kurulu┼č i├žin bir sorun te┼čkil etmemekte ancak kurulu┼člar─▒n ├Âzelle┼čtirme program─▒na al─▒nmalar─▒ndan sonra ciddi problemlere neden olmaktad─▒r.

├ľzelle┼čtirme uygulamalar─▒nda gecikmelere neden olan bu konunun ├ž├Âz├╝me kavu┼čturulmas─▒ amac─▒yla 4046 say─▒l─▒ Kanunun 19/B maddesinde yap─▒lan d├╝zenleme ile ger├žekten de ├Âzelle┼čtirme mevzuat─▒ndaki ├žok ├Ânemli bir eksiklik giderilmi┼čtir.

4046 say─▒l─▒ ├ľzelle┼čtirme Uygulamalar─▒n─▒n D├╝zenlenmesi ve Baz─▒ Kanun ve Kanun H├╝km├╝nde Kararnamelerde De─či┼čiklik Yap─▒lmas─▒na Dair Kanunun 19/B maddesinin uygulanmas─▒na ├Ârnek olarak ─░zmir ili, Alia─ča il├žesinde bulunan ve Petkim Petrokimya Holding A.┼× Alia─ča tesislerinin kullan─▒m─▒nda bulunan Hazineye alt ta┼č─▒nmaz mallar ile ad─▒ ge├žen ┼čirketin kullan─▒m─▒nda bulunan dolgu alanlar─▒n─▒n Petkim Petrokimya Holding A.┼× lehine uzun s├╝reli kiralanmas─▒n─▒n ├ľzelle┼čtirme ─░daresi Ba┼čkanl─▒─č─▒nca Maliye Bakanl─▒─č─▒ndan istenilmesi verilebilir.

Maliye Bakanl─▒─č─▒nca konu ile ilgili olarak;

-4046 say─▒l─▒ Kanunun 19. maddesinin B f─▒kras─▒n─▒n (e) bendi gere─čince ├Âzelle┼čtirme kapsam─▒na al─▒nan ve sermayelerinde %50ÔÇÖden fazla kamu pay─▒ bulunan kurulu┼člar taraf─▒ndan kullan─▒lan Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetindeki ta┼č─▒nmazlar─▒n bu kurulu┼člara devredilmesi, ├Âzel mevzuat gere─čince tescili m├╝mk├╝n olmayan Hazine ta┼č─▒nmazlar─▒ ├╝zerinde de an─▒lan kurulu┼člar lehine devredilebilir m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesis edilebilece─činin h├╝kme ba─čland─▒─č─▒,

-3621 say─▒l─▒ K─▒y─▒ Kanununun 7. maddesinde, kurutma yoluyla kazan─▒lan arazilerin Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda oldu─ču ve ├Âzel m├╝lkiyete konu olamayaca─č─▒, 11. maddesinde de k─▒y─▒da doldurma ve kurutma yoluyla kazan─▒lan araziler ├╝zerinde yap─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n olan yap─▒ ve tesislerin yap─▒labilmesi i├žin Maliye Bakanl─▒─č─▒ndan izin al─▒nmas─▒n─▒n zorunlu oldu─ču,

-K─▒y─▒ Kanununun uygulanmas─▒na ili┼čkin Y├Ânetmeli─čin 15. maddesinde ise konu edilen yap─▒ ve tesislere in┼čaat ruhsat─▒ verilmesi i├žin Maliye Bakanl─▒─č─▒nca kiralama, irtifak hakk─▒ kurulmas─▒ veya tahsis i┼čleminin yap─▒lm─▒┼č olmas─▒n─▒n ┼čart oldu─ču,

-Dolgu alanlar─▒ ├╝zerinde bedelsiz 49 y─▒l s├╝reli kullanma izni verilmesi, Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetinde bulunan ta┼č─▒nmaz mallar ├╝zerinde ise yine bedelsiz 49 y─▒l s├╝reli irtifak hakk─▒ kurulmas─▒n─▒n gerekti─či belirtilmi┼čtir.

Di─čer taraftan, b├╝y├╝k kaynak israf─▒na yol a├žarken toplumun ├žok s─▒n─▒rl─▒ bir kesimine hizmet sunan kurulu┼člara ait sosyal tesis (misafirhane), kamp, lojman, arsa, arazi, ihtiya├ž fazlas─▒ bina gibi tesis ve varl─▒klar─▒n da h─▒zla ├Âzelle┼čtirilmesi ve bu kaynaklar─▒n devlet├že yerine getirilmesi gereken ve toplumun t├╝m├╝n├╝ ilgilendiren sa─čl─▒k, e─čitim, adalet, g├╝venlik, altyap─▒ benzeri milli ve sosyal hizmetlerdeki etkinlik ve verimlili─čin artt─▒r─▒lmas─▒na y├Ânlendirilmesi gerekmektedir. Yukar─▒da belirtilen yerler ├╝zerinde m├╝lkiyetin gayri ayni haklar y├Ântemi ile ├Âzelle┼čtirme yap─▒lmas─▒, belirlenen hedeflere ula┼čmada yarar sa─člayacakt─▒r.

Bilindi─či ├╝zere, kamu kurumlar─▒ ve t├╝zel ki┼čileri aras─▒nda ta┼č─▒nmaz mallar─▒n devri, 2942 say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanununun 30. maddesinde d├╝zenlenmi┼čtir. S├Âz konusu madde ile kamu kurumlar─▒n─▒n ve t├╝zel ki┼čilerinin sahip olduklar─▒ ta┼č─▒nmaz mal, kaynak veya irtifak haklar─▒n─▒n di─čer bir kamu kurumu veya t├╝zel ki┼čisi taraf─▒ndan kamula┼čt─▒r─▒lmas─▒ engellenmi┼čtir.

Ancak, bu varl─▒klara veya haklara ihtiyac─▒ olan idarenin ├Âdeyece─či bedeli de belirterek mal sahibi olan idareye ba┼čvuruda bulunabilece─či, mal sahibi idarenin devre muvafakat etmemesi veya 60 g├╝n i├žinde cevap vermemesi halinde anla┼čmazl─▒─č─▒n, isteyen idarenin ba┼čvurusu ├╝zerine Dan─▒┼čtay ilgili dairesince incelenerek iki ay i├žinde kesin karara ba─članaca─č─▒ ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Taraflar bedelde anla┼čamad─▒klar─▒ taktirde ise al─▒c─▒ idare, devirde anla┼čma tarihinden veya Dan─▒┼čtay karar─▒n─▒n tebli─č tarihinden itibaren otuz g├╝n i├žinde, Kanunun 10. maddesinde yaz─▒l─▒ usule g├Âre mahkemeye (asliye hukuk mahkemesi) ba┼čvurarak kamula┼čt─▒rma bedelinin tespitini ister. Bu durumda yap─▒lacak yarg─▒lamada mahkemece, 29.6.1938 tarihli ve 3533 say─▒l─▒ Kanun h├╝k├╝mleri uygulanmaz.

Kamula┼čt─▒rma Kanunundaki h├╝k├╝mler kamu kurumlar─▒ aras─▒nda do─čan anla┼čmazl─▒klar─▒n ├Ânlenmesinde, ├Âzelle┼čtirme uygulamalar─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lan sorunlar─▒n giderilmesinde ve zaman kayb─▒n─▒ ├Ânlemede yetersiz kald─▒─č─▒ndan, 4046 say─▒l─▒ Kanunun 19/c maddesi ile bu t├╝r ihtilaflar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝ farkl─▒ esaslara ba─članm─▒┼čt─▒r.

S├Âz konusu maddeye g├Âre, ├Âzelle┼čtirme program─▒ndaki kurulu┼člar ile di─čer kamu kurum ve kurulu┼člar─▒ aras─▒nda, ÔÇťta┼č─▒nmazlar─▒n devri, ifraz─▒, irtifak, intifa, i┼čletme ve kira haklar─▒n─▒n devri, tasfiyesi ile bedelli devri zorunlu olan ta┼č─▒nmazlar─▒n devrindeÔÇŁ ortaya ├ž─▒kacak sorunlar ├Âzelle┼čtirme idaresinin g├Âr├╝┼č├╝ al─▒narak Maliye Bakanl─▒─č─▒nca ├ž├Âz├╝mlenecektir.

M├╝lkiyetin gayri ayni haklar─▒n kurulmas─▒ y├Ântemi ile yap─▒lacak ├Âzelle┼čtirmelerde, bu hakk─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒n ├╝zerinde s─▒n─▒rl─▒ ayni hak (irtifak, intifa, ├╝st haklar─▒ gibi) kurulan ta┼č─▒nmazdan yararlanma hakk─▒, aynen ta┼č─▒nmaz m├╝lkiyetinin intikalinde oldu─ču gibi, s─▒n─▒rl─▒ ayni hakk─▒n tapu kay─▒tlar─▒na tescili an─▒nda do─čmaktad─▒r.

iii) Say─▒l─▒ Baz─▒ Yat─▒r─▒mlar─▒n ve Hizmetlerin Yap-─░┼člet-Devret Modeli ├çer├ževesinde Yapt─▒r─▒lmas─▒ Hakk─▒nda Kanun

Yap-i┼člet-devret modelinin yasal ├žer├ževesini, 24.11.1994 tarih, 4047 say─▒l─▒ ve 30.08.1996 tarih 4180 say─▒l─▒ Kanunlar ile de─či┼čik 08.06.1994 tarih ve 3996 say─▒l─▒ Kanun olu┼čturmaktad─▒r. S├Âz konusu Kanunun uygulanmas─▒na ili┼čkin usul ve esaslar ise Bakanlar Kurulunca ├ž─▒kart─▒lan Baz─▒ Yat─▒r─▒m ve Hizmetlerin Yap-─░┼člet-Devret Modeli ├çer├ževesinde Yapt─▒r─▒lmas─▒ Hakk─▒nda 3996 say─▒l─▒ Kanunun Uygulama Usul ve Esaslar─▒na ili┼čkin Karar ile belirlenmi┼čtir.

3996 say─▒l─▒ Kanun k├Âpr├╝, t├╝nel, baraj, sulama, i├žme ve kullanma suyu, ar─▒tma tesisi, kanalizasyon, haberle┼čme, enerji ├╝retimi-iletimi-da─č─▒t─▒m─▒, maden ve i┼čletmeleri, fabrika ve benzeri tesisler, ├ževre kirlili─čini ├Ânleyici yat─▒r─▒mlar, otoyol, demiryolu, yer alt─▒ ve ├╝st├╝ otopark─▒ ve sivil kullan─▒ma y├Ânelik deniz ve hava limanlar─▒ gibi benzeri yat─▒r─▒m ve hizmetlerin yapt─▒r─▒lmas─▒, i┼čletilmesi ve devredilmesi konular─▒nda, yap-i┼člet-devret modeli ├žer├ževesinde sermaye ┼čirketlerinin veya yabanc─▒ ┼čirketlerin g├Ârevlendirilmesine imkan sa─člamaktad─▒r.

Kanunda yap-i┼člet-devret modeli, ileri teknoloji ve y├╝ksek maddi kaynak ihtiyac─▒ duyulan projelerin ger├žekle┼čtirilmesinde kullan─▒lmak ├╝zere geli┼čtirilen ├Âzel bir finansman modeli olup, yat─▒r─▒m bedelinin (elde edilecek kar dahil) sermaye ┼čirketine veya yabanc─▒ ┼čirkete, ┼čirketin i┼čletme s├╝resi i├žinde ├╝retti─či mal veya hizmetten yararlananlara sat─▒n al─▒nmas─▒ suretiyle ├Âdenmesi ┼čeklinde tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

Tan─▒mdan da anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere yap-i┼člet-devret modeli, genellikle kamu kesimi taraf─▒ndan ├╝stlenilen yat─▒r─▒m ve hizmetlerin ├Âzel sekt├Âr taraf─▒ndan yap─▒l─▒p i┼čletilmesini sa─člayan bir d├╝zen olup bu sistem kamunun sundu─ču hizmetlerin ├Âzel sekt├Ârce sunulmas─▒n─▒ sa─člayan bir sistemdir.

├ľzel hukukta yap-i┼člet-devret modelinin uygulanmas─▒ i├žin karma ve birle┼čik s├Âzle┼čmelerden yararlan─▒lmaktad─▒r. Yap-i┼člet-devret modelinde genellikle kullan─▒lan hukuki ara├ž m├╝lkiyetin gayri ayni haklardan ├╝st hakk─▒d─▒r (in┼čaat hakk─▒).

├ťst hakk─▒ daha ├Ânce de─činildi─či ├╝zere, bir ki┼čiye ba┼čkas─▒na ait arazi ├╝zerindeki yap─▒n─▒n maliki olma yetkisini veren bir irtifak hakk─▒d─▒r. Yap-i┼člet-devret modelinde de yat─▒r─▒m─▒ ├╝stlenen ┼čirket ba┼čkas─▒n─▒n arazisinde yap─▒ (tesis) in┼čaat etmekte ve s├Âzle┼čme s├╝resince tesisin m├╝lkiyeti ┼čirkete ait olmakta, s├Âzle┼čmenin sona ermesi ile yap─▒n─▒n m├╝lkiyeti bedelsiz olarak ilgili kamu kurumuna ge├žmektedir.

Kanunun 10. maddesi gere─čince bu Kanunda ├Âng├Âr├╝len yat─▒r─▒m ve hizmetler i├žin gerekli olan kamula┼čt─▒rma i┼člemleri idare taraf─▒ndan 2942 say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre yap─▒lmaktad─▒r. Kamula┼čt─▒r─▒lan ta┼č─▒nmaz mal─▒n m├╝lkiyeti idareye aittir. Yat─▒r─▒m─▒n genel b├╝t├želi idareler yapt─▒r─▒yorsa ta┼č─▒nmaz mal Hazine ad─▒na tescil edilir. Kamula┼čt─▒rma bedelinin tamamen veya k─▒smen sermaye ┼čirketi veya yabanc─▒ ┼čirket├že ├Âdenmesi hususu idare ile ┼čirket aras─▒nda yap─▒lacak s├Âzle┼čmelerde h├╝kme ba─članm─▒┼čt─▒r.

Bu t├╝r s├Âzle┼čmelerin s├╝resi 49 y─▒ldan fazla olamamaktad─▒r. Bu model uygulanarak ├Âzellikle b├╝y├╝k miktarda harcama gerektiren altyap─▒ tesislerinin yap─▒m─▒nda ve bu tesisler vas─▒tas─▒yla ├Âzel sekt├Âr dinamizmi i├žinde etkin ve s├╝ratli hizmet sunumunda b├╝y├╝k yararlar sa─članabilecek, b├Âylece kamu kaynaklar─▒n─▒n devletin asli fonksiyonlar─▒n─▒n yerine getirilmesinde kullan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n olabilecektir.

Yukar─▒da da ifade edildi─či gibi, proje finansman─▒ yaratmada kar┼č─▒la┼č─▒lan sorunlar─▒n a┼č─▒lmas─▒nda etkin bir finansman modeli olan yap-i┼člet-devret y├Ântemi ile ger├žekle┼čtirilmek ├╝zere ├╝lkemizde ├Âzellikle enerji sekt├Âr├╝nde bir ├žok proje ba┼člat─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak, enerji sekt├Âr├╝nde kar┼č─▒la┼č─▒lan darbo─čaz─▒n a┼č─▒labilmesindeki g├╝├žl├╝kler ile hizmetin ├Ânem ve aciliyeti, bu konuda alternatif finansman modeli aray─▒┼člar─▒n─▒n h─▒zland─▒r─▒lmas─▒n─▒ ve ba┼čka sistemlerin de geli┼čtirilmesini zorunlu k─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bu ama├žla 4283 say─▒l─▒ Yap-─░┼člet Modeli ─░le Elektrik Enerjisi ├ťretim Tesislerinin Kurulmas─▒ ve ─░┼čletilmesi ─░le Enerji Sat─▒┼č─▒n─▒n D├╝zenlenmesi Hakk─▒nda Kanun ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č ve Kanunla yap-i┼člet modeline ili┼čkin d├╝zenlemeler getirilmi┼čtir. Modeli yap-i┼člet-devret modelinden ay─▒ran temel ├Âzellik, ├Âzel te┼čebb├╝s taraf─▒ndan finanse edilerek ├╝retime ge├žirilecek bir yat─▒r─▒m─▒n m├╝lkiyetinin tamamen yat─▒r─▒m─▒ yapan ├Âzel te┼čebb├╝se ait olmas─▒ ve belli bir s├╝re sonra bunlar─▒n m├╝lkiyetinin ve kullan─▒m─▒n─▒n kamu kesimine devrinin gerekmemesidir.

 iv) 6831 Sayılı Orman Kanunu
 
┬á6831 say─▒l─▒ Orman Kanununun 5192 say─▒l─▒ Kanunla de─či┼čik 17. maddesinin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒na g├Âre, Savunma, ula┼č─▒m, enerji, haberle┼čme, su, at─▒k su, petrol, do─čalgaz, altyap─▒ ve kat─▒ at─▒k bertaraf tesislerinin; sanatoryum, baraj, g├Âlet ve mezarl─▒klar─▒n; Devlete ait sa─čl─▒k, e─čitim ve spor tesislerinin ve bunlarla ilgili her t├╝rl├╝ yer ve binan─▒n Devlet ormanlar─▒ ├╝zerinde bulunmas─▒ veya yap─▒lmas─▒nda┬á kamu yarar─▒ ve zaruret olmas─▒ halinde, ger├žek ve t├╝zel ki┼čilere bedeli mukabilinde┬á ├çevre ve Orman Bakanl─▒─č─▒nca izin verilebilir. Devlet├že yap─▒lan ve/veya i┼čletilenlerden bedel al─▒nmaz. Bu izin s├╝resi k─▒rkdokuz y─▒l─▒ ge├žemez. Bu alanlarda Devlet├že yap─▒lanlar─▒n d─▒┼č─▒ndaki her t├╝rl├╝ bina ve tesisler iznin sona ermesi halinde eksiksiz ve bedelsiz olarak Orman Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝n tasarrufuna ge├žer. S├Âz konusu tesisler Orman Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ veya ├çevre ve Orman Bakanl─▒─č─▒ ihtiyac─▒nda kullan─▒labilir veya kiraya verilmek suretiyle de─čerlendirilebilir. ─░zin ama├ž ve ┼čartlar─▒na uygun olarak faaliyet g├Âsteren┬á hak sahiplerinin izin s├╝releri; yer, bina ve tesislerin rayi├ž de─čeri ├╝zerinden belirlenecek y─▒ll─▒k bedelle doksandokuz y─▒la kadar uzat─▒labilir. Bu durumda devir i┼člemleri uzatma s├╝resi sonunda yap─▒l─▒r. Verilen izinler ama├ž d─▒┼č─▒nda kullan─▒lamaz.

┬áv) 2942 Say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanunu
 
┬áKamula┼čt─▒rma, kamu yarar─▒n─▒n gerektirdi─či hallerde rayi├ž bedelinin pe┼čin verilmesi ┼čart─▒yla bir ta┼č─▒nmaz mal─▒n malikinin r─▒zas─▒na bak─▒lmaks─▒z─▒n zorla al─▒narak kamu m├╝lkiyetine ge├žirilmesidir.

Anayasan─▒n 03.10.2001 tarih ve 4709 say─▒l─▒ Kanunla de─či┼čik 46. maddesinde, ÔÇťDevlet ve kamu t├╝zel ki┼čileri; kamu yarar─▒n─▒n gerektirdi─či hallerde, ger├žek kar┼č─▒l─▒klar─▒n─▒ pe┼čin ├Âdemek ┼čart─▒yla, ├Âzel m├╝lkiyette bulunan ta┼č─▒nmaz mallar─▒n tamam─▒n─▒ veya bir k─▒sm─▒n─▒, kanunla g├Âsterilen esas ve usullere g├Âre, kamula┼čt─▒rmaya ve bunlar ├╝zerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir.

Kamula┼čt─▒rma bedeli ile kesin h├╝kme ba─članan art─▒r─▒m bedeli nakden ve pe┼čin olarak ├Âdenir. Ancak, tar─▒m reformunun uygulanmas─▒, b├╝y├╝k enerji ve sulama projeleri ile iskan projelerinin ger├žekle┼čtirilmesi, yeni ormanlar─▒n yeti┼čtirilmesi, k─▒y─▒lar─▒n korunmas─▒ ve turizm amac─▒yla kamula┼čt─▒r─▒lan topraklar─▒n bedellerinin ├Âdenme ┼čekli kanunla g├Âsterilir. Kanunun taksitle ├Âdemeyi ├Âng├Ârebilece─či bu hallerde, taksitlendirme s├╝resi be┼č y─▒l─▒ a┼čamaz; bu takdirde taksitler e┼čit olarak ├Âdenir.Kamula┼čt─▒r─▒lan topraktan, o topra─č─▒ do─črudan do─čruya i┼čleten k├╝├ž├╝k ├žift├žiye ait olanlar─▒n─▒n bedeli, her halde pe┼čin ├Âdenir.

─░kinci f─▒krada ├Âng├Âr├╝len taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ├Âdenmemi┼č kamula┼čt─▒rma bedellerinde kamu alacaklar─▒ i├žin ├Âng├Âr├╝len en y├╝ksek faiz uygulan─▒r.ÔÇŁ h├╝k├╝mleri yer almaktad─▒r.

┬ávi) 2634 Say─▒l─▒ Turizm Te┼čvik Kanunu
 
┬áTurizm yat─▒r─▒mlar─▒nda uygulanacak h├╝k├╝mler, 2634 say─▒l─▒ Turizm Te┼čvik Kanunu ile bu Kanuna dayan─▒larak Bakanlar Kurulunun 31.03.1983 tarih ve 83/6285 say─▒l─▒ karar─▒ ile y├╝r├╝rl├╝─če konulan ve 28.04.1983 tarih ve 18031 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Kamu Arazisinin Turizm Yat─▒r─▒mlar─▒na Tahsisi Hakk─▒nda Y├Ânetmelikte yer alm─▒┼č bulunmaktad─▒r.

2634 say─▒l─▒ Turizm Te┼čvik Kanununun 8. maddesi, Turizm Bakanl─▒─č─▒na tahsis h├╝k├╝mlerini ├Âng├Ârmektedir. Turizm alan ve merkezlerindeki ta┼č─▒nmaz mallar─▒n tahsisinde ┼ču i┼člemler yap─▒l─▒r:

1-Hazine ad─▒na kay─▒tl─▒ olan ta┼č─▒nmaz mallar, istek ├╝zerine tahsis edilir.
2-Hazine ad─▒na kay─▒tl─▒ fakat tahsisli olanlar, tahsisleri kald─▒r─▒ld─▒ktan sonra, Turizm Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖna tahsis edilir.
3-Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki yerlerde kapanan yollar ve yol fazlal─▒klar─▒ Hazine ad─▒na tescil edildikten sonra tahsis edilir.
4-Turizm alan ve merkezlerinde olan ormanlar, Orman Bakanl─▒─č─▒nca Turizm Bakanl─▒─č─▒na tahsis edilir.
5-Kamu kurulu┼člar─▒na ait ta┼č─▒nmaz mallar, 2942 say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanununun 30. maddesi h├╝k├╝mlerine g├Âre talep tarihinden iki ay i├žinde Hazineye devir ve Hazine ad─▒na tescil edilerek Turizm Bakanl─▒─č─▒na tahsis edilir.
6-Turizm alan ve merkezlerinde turizme ayr─▒lm─▒┼č yerlerde di─čer ger├žek ve t├╝zel ki┼čilere, vak─▒flara ait olup turizm i┼čletmesi belgesine sahip olmayanlar Turizm Bakanl─▒─č─▒nca kamula┼čt─▒r─▒larak Hazine ad─▒na tescil ve tescil tarihinden itibaren bir ay i├žinde s├Âz konusu Bakanl─▒─ča tahsis edilir.
7-Turizm b├Âlgelerinde olmakla beraber turizm alan ve merkezleri d─▒┼č─▒nda bulunan ta┼č─▒nmaz mallardan imar planlar─▒ ile turizme ayr─▒lanlar Turizm Bakanl─▒─č─▒nca talep edildi─činde, yukar─▒daki h├╝k├╝mlere g├Âre bu Bakanl─▒─ča tahsis edilir.

Kamu kurulu┼člar─▒na ait turizm, e─čitim ve dinlenme ama├žl─▒ tesisler turizm b├Âlgeleri ve turizm merkezlerinde kalsalar da kurumlar─▒na ba─čl─▒ olarak faaliyetlerine devam ederler ve bu nitelikli ta┼č─▒nmaz mallar Turizm Bakanl─▒─č─▒na tahsis edilmezler.

Ta┼č─▒nmaz mallar─▒n yat─▒r─▒mc─▒lara tahsisi, kiralanmas─▒ ve bunlar ├╝zerinde irtifak hakk─▒ tesisine ili┼čkin esaslar─▒n (s├╝reler, bedeller, haklar─▒n sona ermesi ve di─čer ┼čartlar) Turizm Bakanl─▒─č─▒, Maliye Bakanl─▒─č─▒ ve Orman Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan 2886 say─▒l─▒ Devlet ─░hale Kanunu ile 6831 say─▒l─▒ Orman Kanunu h├╝k├╝mlerine ba─čl─▒ olmaks─▒z─▒n m├╝┼čtereken tespit edilece─či 8. maddesinin (c)┬á f─▒kras─▒nda belirtilmi┼čtir.

Turizm Bakanl─▒─č─▒, bu ta┼č─▒nmaz mallar─▒ (c) f─▒kras─▒ uyar─▒nca tespit edilmi┼č olan ┼čartlarla T├╝rk ve yabanc─▒ uyruklu ger├žek ve t├╝zel ki┼čilere kiralamaya, tahsis etmeye, bu ta┼č─▒nmaz mallar ├╝zerinde m├╝stakil ve daimi haklar dahil irtifak hakk─▒ kurmaya ve bunlardan altyap─▒ i├žin gerekli olanlar ├╝zerinde altyap─▒y─▒ ger├žekle┼čtirecek kamu kurumu lehine bedelsiz irtifak hakk─▒ vermeye yetkilidir.

Turizm b├Âlgelerinde ve turizm merkezlerindeki ta┼č─▒nmaz mallar─▒n iktisab─▒ 442 say─▒l─▒ K├Ây Kanunu ile 2644 say─▒l─▒ Tapu Kanununda yer alan yabanc─▒ uyruklular ile ilgili s─▒n─▒rlamalardan Bakanlar Kurulu karar─▒ ile istisna edilebilir.

Kamu Arazilerinin Turizm Yat─▒r─▒mlar─▒na Tahsisi Hakk─▒nda Y├Ânetmeli─čin 2. maddesinde, imar planlar─▒ ile turizme ayr─▒lm─▒┼č ta┼č─▒nmaz mallar─▒n kamula┼čt─▒rma, Bakanl─▒─ča tahsis, tapuya tescil, yat─▒r─▒mc─▒lara tahsis, kiralama, irtifak hakk─▒ kurulmas─▒ i┼člemleri ile bu i┼člemlere ili┼čkin s├╝re, bedel, haklar─▒n sona ermesi ve di─čer ko┼čullara ait h├╝k├╝mlerin bu Y├Ânetmelik kapsam─▒nda oldu─ču vurgulanm─▒┼čt─▒r.

Y├Ânetmeli─čin 4. maddesinde, kamu arazisinin m├╝te┼čebbise ├Ân izin yoluyla ayr─▒lmas─▒n─▒ ve yat─▒r─▒mc─▒lara kira veya irtifak hakk─▒ kurulmas─▒ yoluyla kullanma hakk─▒n─▒n devredilmesi tahsis; s─▒n─▒rlar─▒ belirlenen kamu arazisinin kullanma, irtifak hakk─▒ kurulmas─▒ ve kiralama haklar─▒ ile bu haklar─▒n tapuya tescil i┼člemleri yetkisinin Turizm Bakanl─▒─č─▒na verilmesi Bakanl─▒─ča tahsis olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

via) Turizme Ayr─▒lan Sahalar─▒n Tespiti
┬áTurizm alan ve merkezlerinde imar planlar─▒ ile turizme ayr─▒lan sahalardan turizm potansiyeli, altyap─▒ kolayl─▒─č─▒, mahalli ├Âzellik gibi nedenler ile ├Âncelikle turizm ama├žl─▒ de─čerlendirilmesinde yarar g├Âr├╝len k─▒s─▒mlar Turizm Bakanl─▒─č─▒nca saptanmaktad─▒r. Bu gibi sahalara rastlayan ta┼č─▒nmaz mallar─▒n m├╝lkiyet durumlar─▒ belirlenir. Kadastro ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒lmam─▒┼čsa ├Âncelikle yapt─▒r─▒l─▒r. Uygulama imar planlar─▒ yap─▒lmam─▒┼č ise ├Âncelikle yap─▒l─▒r veya yapt─▒r─▒l─▒r ve onaylan─▒r.

vib) Ta┼č─▒nmaz Mallar─▒n Turizm Bakanl─▒─č─▒na Tahsis Edilmesi
Y├Ânetmeli─čin 6. maddesine g├Âre turizm alan ve merkezlerinde imar planlar─▒ ile turizme ayr─▒lan ta┼č─▒nmaz mallar─▒n m├╝lkiyet, altyap─▒ gibi ├Âzelliklerini tespit eden bir rapor d├╝zenlenerek Turizm Bakanl─▒─č─▒n─▒n tasarrufuna al─▒nma i┼člemlerine ba┼član─▒r.

Kamuya ait ta┼č─▒nmaz mallardan Bakanl─▒─č─▒n tasarrufuna al─▒nmas─▒na karar verilenlerin, Kanunun 8. maddesinin (A) b├Âl├╝m├╝nde belirtilen ┼čekil ve s├╝reler i├žerisinde Turizm Bakanl─▒─č─▒na tahsisleri sa─član─▒r.

Turizm alan ve merkezlerinde imar planlar─▒ ile turizme ayr─▒lan ta┼č─▒nmaz mallardan Turizm Bakanl─▒─č─▒n─▒n tasarrufuna al─▒nmas─▒na karar verilen ormanlar─▒n Bakanl─▒─ča tahsisi Orman Bakanl─▒─č─▒ndan talep edilir. Orman Bakanl─▒─č─▒ gerekli inceleme ve i┼člemleri sonu├žland─▒rarak Kanunun 8. maddesinin (A) b├Âl├╝m├╝n├╝n birinci f─▒kras─▒ uyar─▒nca tahsisin yap─▒ld─▒─č─▒na dair belgeyi talep tarihinden en ge├ž bir ay i├žinde Turizm Bakanl─▒─č─▒na g├Ânderir.

vic) Hazine, Kamu Kurumlar─▒, Ger├žek ve T├╝zel Ki┼čiler ile Vak─▒flara Ait Ta┼č─▒nmaz Mallar
Turizm alan ve merkezlerinde imar planlar─▒ ile turizme ayr─▒lan ta┼č─▒nmaz mallardan Turizm Bakanl─▒─č─▒n─▒n tasarrufuna al─▒nmas─▒na karar verilen Hazine arazileri Maliye Bakanl─▒─č─▒ndan talep edilir. Bu alanlarda imar planlar─▒na ayk─▒r─▒ ama├žlar i├žin bir kamu kurulu┼čuna yap─▒lm─▒┼č olan tahsis ve tefrikler kald─▒r─▒l─▒r.

Kamu kurulu┼člar─▒na ait ta┼č─▒nmaz mallar ise talep tarihinden itibaren en ge├ž iki ay i├žinde Maliye Bakanl─▒─č─▒nca tapuya tescil edilerek Kanunun 8. maddesinin (A) b├Âl├╝m├╝n├╝n ikinci f─▒kras─▒ h├╝km├╝ uyar─▒nca Turizm Bakanl─▒─č─▒na tahsis edilir.

Turizm alan ve merkezlerinde Bakanl─▒─č─▒n tasarrufuna al─▒nmas─▒na karar verilen di─čer ger├žek ve t├╝zel ki┼čiler ile vak─▒flara ait olan ta┼č─▒nmaz mallardan turizm i┼čletmesi belgesi olmayanlar Turizm Bakanl─▒─č─▒nca Hazine ad─▒na kamula┼čt─▒r─▒l─▒r veya kamula┼čt─▒rma mevzuat─▒na g├Âre sat─▒n al─▒n─▒r.

Bakanl─▒k taraf─▒ndan kamula┼čt─▒r─▒lan veya kamula┼čt─▒rma mevzuat─▒na g├Âre sat─▒n al─▒narak Hazine ad─▒na tapuya tescil edilen ta┼č─▒nmaz mallar, tescil tarihini takip eden bir ay i├žinde Kanunun 8. maddesinin (A) b├Âl├╝m├╝n├╝n ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒ uyar─▒nca Maliye Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan Turizm Bakanl─▒─č─▒na tahsis edilir.

vid) Tahsis Talepleri ve De─čerlendirilmesi
Turizm alan ve merkezleri i├žinde imar planlar─▒ ile turizme ayr─▒lm─▒┼č yerlerde bulunan ve Bakanl─▒k tasarrufuna al─▒nm─▒┼č olan kamu arazilerinden yat─▒r─▒mc─▒lara tahsisi uygun g├Âr├╝lenlerin yen, imar durumu, ├Âzellikleri, altyap─▒ durumu ve krokileri tahsis i├žin son ba┼čvuru tarihi de belirtilerek Turizm Bakanl─▒─č─▒nca yap─▒lacak ilan ile yat─▒r─▒mc─▒lara duyurulur.

Turizm alan ve merkezleri i├žinde, imar planlar─▒ ile turizme ayr─▒lm─▒┼č yerlerde bulunan kamu arazisi sadece Y├Ânetmelik uyar─▒nca Turizm Bakanl─▒─č─▒ arac─▒l─▒─č─▒ ile yat─▒r─▒mc─▒ ger├žek ve t├╝zel ki┼čilere ve kurulu┼člar─▒na tahsis edilir.

Turizm Bakanl─▒─č─▒na yap─▒lan kamu arazisi tahsis talepleri, arazi tahsis komisyonunca ba┼čvuru tarihinden itibaren en ge├ž iki ay i├žinde de─čerlendirilir.

Yat─▒r─▒mc─▒lara talep ettikleri parselin tahsis edilememesi halinde ilana ├ž─▒kar─▒lan di─čer parsellerden herhangi birisi yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n vas─▒flar─▒ uygun ise komisyonca ├Ânerilebilir. Ayr─▒ca, kamu m├╝lkiyetinde bulunan;

1-K├╝├ž├╝k ├Âl├žekli planlardan b├╝y├╝k ├Âl├žekli planlara ge├ži┼čte ├Âl├že─čin gerektirdi─či farkl─▒l─▒klardan do─čan ilave biti┼čik alanlar,
2-Arazideki ├že┼čitli k─▒s─▒tl─▒l─▒k nedeniyle in┼ča edilecek tesis t├╝r├╝n├╝n ve s─▒n─▒f─▒n─▒n gerektirdi─či ko┼čullar─▒n sa─članmamas─▒ halinde has─▒l olan olumsuzlu─čun giderilmesine imkan verecek ilave biti┼čik alanlar,
3-Uygulama imar plan─▒n─▒n yap─▒m─▒ a┼čamas─▒nda ge├žirilen k─▒y─▒ kenar ├žizgisi nedeni ile k├╝├ž├╝len imar parselinin ilanda belirtilen yatak kapasitesi ve b├╝y├╝kl├╝─če ├ž─▒kart─▒lmas─▒ i├žin gerekli ilave biti┼čik alanlar,
4-─░mar parseli b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝n olu┼čturulmas─▒ ve uygulama imar planlar─▒nda ├Âng├Âr├╝len kapasitenin elde edilebilmesi bak─▒m─▒ndan imar parseli i├žinde kalan orman ve Hazineye ait kadastro parselleri, ilan ┼čart─▒ aranmaks─▒z─▒n tahsise ili┼čkin di─čer hususlar─▒n da sa─članmas─▒ halinde Turizm Bakanl─▒─č─▒nca imar parseli i├žinde kalan m├╝lk sahibine (imar parseli tescil edilmeden hisseli parsel te┼čekk├╝l ettirilmemek kayd─▒ ile) tahsis edilebilir.

Ancak 4. maddede belirtilen ├Âzel m├╝lkiyetin toplam imar parselinin 2/3 ├╝nden fazla olmas─▒ ┼čartt─▒r. Bu ┼čekilde tahsise konu olan ├Âzel m├╝lkiyet ile ayn─▒ imar parselini olu┼čturan kamuya ait kadastro parselleri ├╝zerinden irtifak veya intifa hakk─▒ kurulmaktad─▒r.

Y├Ânetmeli─čin 12. maddesinde arazi tahsis komisyonunun kimlerden olu┼čaca─č─▒ belirtilmi┼čtir.

Buna g├Âre komisyon;┬á- Ba┼čkan olarak m├╝ste┼čar yard─▒mc─▒s─▒,
- Turizm genel m├╝d├╝r├╝,
- ─░lgili genel m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒,
- Yat─▒r─▒mlardan sorumlu daire ba┼čkan─▒,
- Planlama daire ba┼čkan─▒,
- Turizm bankas─▒ proje de─čerlendirme grubu ba┼čkan─▒ndan

olu┼čmakta ve raport├Ârl├╝─č├╝n├╝ Turizm Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ y├╝r├╝tmektedir.

Arazi tahsis komisyonu ta┼č─▒nmaz mallar─▒n yat─▒r─▒mc─▒lara ├Ân izin ile tahsisine, ├Ân iznin kesin tahsisine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesine, bu izin ve tahsislerin iptaline, haklar─▒n uzat─▒lmas─▒na veya sona erdirilmesine ili┼čkin kararlar─▒ vermektedir.

─░mar planlar─▒nda turizme ayr─▒lan ta┼č─▒nmaz mallar yat─▒r─▒mc─▒lara irtifak hakk─▒ kurulmas─▒ yolu ile tahsis edilebilmektedir.

Y├Ânetmeli─čin 21. maddesinde ta┼č─▒nmaz mallar─▒n irtifak hakk─▒ yoluyla tahsislerinde s├╝reler, bedeller ve di─čer ko┼čullar 18, 19, 20. maddelerde belertilen esaslara g├Âre tayin edilece─či belirtilmi┼čtir.

Buna g├Âre irtifak hakk─▒ s├╝resi 49 y─▒la kadar olacakt─▒r. Bu s├╝re tesis t├╝r├╝, s─▒n─▒f─▒, kapasitesi ve mahalli ├Âzellikler de g├Âz ├Ân├╝ne al─▒narak arazi tahsis komisyonunca tayin edilmektedir. S├╝re sonunda tahsis amac─▒na uygun kullan─▒m─▒n devam─▒ halinde yat─▒r─▒mc─▒ya yeni bir s├╝re verilmektedir.

─░lk y─▒l irtifak hakk─▒ bedeli kamu arazisinin de─čerinin %5ÔÇÖidir. Tahsis ve tescile ili┼čkin giderler yat─▒r─▒mc─▒ taraf─▒ndan ├Âdenmektedir. ─░rtifak hakk─▒ bedelleri Hazinece y─▒ll─▒k olarak pe┼čin tahsil edilmektedir.

Turizm Bakanl─▒─č─▒ ile yapm─▒┼č olduklar─▒ s├Âzle┼čme h├╝k├╝mlerine uymayan yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n, s├Âzle┼čmeleri feshedilmektedir. Bu durumda, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n o ana kadar yat─▒r─▒mlar─▒yla ilgili t├╝m haklar─▒ sona ermekte ve yap─▒lan tesisler arsan─▒n c├╝z├╝ olarak Hazineye intikal etmektedir. Turizm Bakanl─▒─č─▒ arazinin eski hale d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesini isteyebilmektedir.

Yat─▒r─▒mc─▒ bu i┼člem ve intikale ili┼čkin olarak Turizm Bakanl─▒─č─▒ndan herhangi bir tazminat ve bedel talebinde bulunamamaktad─▒r.

Bakanl─▒k amaca uygun kullan─▒m─▒n devam─▒ ┼čart─▒yla tahsis s├Âzle┼čmesinin s├╝resini uzatabilmektedir. Aksi halde tesisler herhangi bir bedel ├Âdenmeden Hazineye intikal etmektedir.

Ayr─▒ca, tahsisi sona eren ta┼č─▒nmaz mallar ile m├╝lkiyeti Hazineye intikal eden tesisler g├╝n├╝n ko┼čullar─▒na g├Âre tespit edilecek yeni ┼čartlarla yat─▒r─▒mc─▒ veya i┼čletmecilere Turizm Bakanl─▒─č─▒nca tahsis edilebilmektedir.

vii) Kat M├╝lkiyeti Kanunu

Bir ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde ileride kat m├╝lkiyetine konu olmak ├╝zere veya yap─▒lmakta olan birden ├žok yap─▒n─▒n ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mleri i├žin o arsan─▒n maliki veya ortak malikleri taraf─▒ndan Kat M├╝lkiyeti Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre kurulan irtifak hakk─▒na kat irtifak─▒, bu hakka sahip olanlara da kat irtifak─▒ sahibi denilmektedir.

┬áBu tariften anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere, kat irtifak─▒ hen├╝z in┼čaat─▒ yap─▒lmam─▒┼č veya tamamlanmam─▒┼č bir arsa ├╝zerinde tesis edilebilir. Bu hak ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mler ├╝zerinde kurulmu┼č ge├žici bir irtifak hakk─▒ olup yap─▒ tamamland─▒ktan sonra kurulan kat irtifak─▒n─▒n kat m├╝lkiyetine ├ževrilmesi zorunludur (KMK. md. 49).

Kat irtifak─▒ bir arsan─▒n maliki veya payda┼člar─▒ lehine arsa pay─▒na ba─čl─▒ olarak kurulabilir. Arsa pay─▒ kat irtifak─▒ndan ayr─▒ olarak devredilemeyece─či gibi miras yolu ile de intikal etmez ve ba┼čka bir hakla kay─▒tlanamaz. Kat irtifak─▒ ┼čahsa de─čil esasen arsa pay─▒na ba─čl─▒ bir irtifak hakk─▒ ├že┼čidi oldu─čundan, arsa pay─▒ devredildi─či zaman ona ba─čl─▒ kat irtifak─▒ da kendili─činden devredilmi┼č olmaktad─▒r.

┬áKat irtifak─▒n─▒n kurulmas─▒ da bir tak─▒m ┼čartlar─▒n varl─▒─č─▒na ba─čl─▒d─▒r.

1- Ana gayrimenkul├╝n tamamlanmam─▒┼č olmas─▒:Kat irtifak─▒n─▒n kurulabilmesi i├žin arsa ├╝zerindeki yap─▒lar─▒n tamamlanmam─▒┼č olmas─▒ veya ileride yap─▒lmas─▒na karar verilmi┼č olmas─▒ gerekmektedir. Bina tamamen in┼ča edilmi┼č ise kat irtifak─▒na konu olamayaca─č─▒ndan o gayrimenkul m├╝lkiyetinin evvelce belirtildi─či gibi kat m├╝lkiyetine ├ževrilmesi gerekmektedir.

2- Yap─▒lacak b├Âl├╝mlerin ba─č─▒ms─▒z olmas─▒:Kat irtifak─▒ in┼čaat tamamland─▒ktan sonra ge├žilecek kat m├╝lkiyetine esas olmak ├╝zere kuruldu─čundan, ├╝zerinde kat irtifak─▒ kurulacak olan b├Âl├╝mlerin daire, d├╝kkan, ma─čaza, i┼č b├╝rosu, garaj, depo, mahzen, salon gibi tamamland─▒ktan sonra ayr─▒ ayr─▒ ve tek ba┼č─▒na kullanmaya elveri┼čli bulunmas─▒ laz─▒md─▒r. Bir dairenin odalar─▒nda veya m├╝┼čtemilat─▒nda kat irtifak─▒ kurulamaz. Garaj ve depo gibi k─▒s─▒mlar─▒n ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝m say─▒labilmesi i├žin ortak yerlerden olmas─▒ veya ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝me eklenti olarak ba─članmam─▒┼č olmas─▒ gerekmektedir.

3- Yap─▒lacak yap─▒n─▒n tamam─▒nda kat irtifak─▒ tesisinin olmas─▒:─░n┼ča edilecek yap─▒n─▒n sadece bir k─▒s─▒m ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝m├╝nde kat irtifak─▒ kurulamayaca─č─▒ gibi arsa paylar─▒n─▒n da bir k─▒sm─▒ lehine kat irtifak─▒ kurulamaz. ─░n┼ča edilecek yap─▒n─▒n in┼čaat projesinde mevcut b├╝t├╝n ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mlerine k─▒ymetleri ile orant─▒l─▒ olarak arsa pay─▒ ayr─▒larak b├╝t├╝n arsa paylar─▒n─▒n da ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mlere tahsis edilmesi ┼čartt─▒r. Kat irtifak─▒ kurulurken ana gayrimenkulde lehine kat irtifak─▒ kurulmam─▒┼č arsa pay─▒ b─▒rak─▒lamaz (KMK. md. 15/2).

4- Malikin talepte bulunmas─▒:Kat irtifak─▒n─▒n kurulabilmesi ve tapu siciline tescil edilebilmesi i├žin o arsan─▒n malikinin veya b├╝t├╝n payda┼člar─▒n─▒n imzalad─▒─č─▒ bir dilek├ženin l├╝zumlu belgeler ile birlikte tapu dairesine verilmesi veya s├Âzl├╝ talepte bulunulmas─▒ gerekmektedir (KMK. md. 14/1).

Kat irtifak─▒n─▒n kurulabilmesi i├žin ta┼č─▒nmaz─▒n mutlaka birden fazla ┼čahsa ait olmas─▒na gerek yoktur. Ta┼č─▒nmaz─▒n t├╝m├╝ tek ┼čahsa ait olsa bile kat irtifak─▒ kurulabilir. Bu taktirde o malikin talebi yeterlidir. Ta┼č─▒nmaz maliki birden fazla ise b├╝t├╝n payda┼člar taraf─▒ndan dilek├že veya s├Âzl├╝ istem belgelerinin imzalanmas─▒ gerekmektedir.

5- Resmi senet d├╝zenlenmesi:Kat irtifak─▒ resmi senetle (s├Âzle┼čmeyle) ve tapu siciline tescil ile do─čar. Bu resmi senedin tapu memuru taraf─▒ndan d├╝zenlenmesi gerekir.

viia)Kat ─░rtifak─▒ Sahibinin Hak ve Bor├žlar─▒
Kat M├╝lkiyeti Kanununun 17. maddesinde kat irtifak─▒ sahibinin haklar─▒ d├╝zenlenmi┼čtir. Maddeye g├Âre kat irtifak─▒ sahipleri, ortak arsa ├╝zerinde yap─▒lacak yap─▒n─▒n s├Âzle┼čmede yaz─▒l─▒ s├╝re i├žerisinde ba┼člamas─▒ ve tamamlanmas─▒ i├žin kendilerine d├╝┼čen bor├žlar─▒n yerine getirilmesini kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak isteme ve dava etme hakk─▒na sahiptirler.

Kat irtifak─▒ sahipleri bu hakka konu olan ortak arsa ├╝zerinde, ileride kat m├╝lkiyetine ├ževrilmek ├╝zere yap─▒lacak yap─▒n─▒n s├Âzle┼čmeye ve plana g├Âre tamamlanmas─▒ i├žin kendilerine d├╝┼čen bor├žlar─▒ vaktinde yerine getirmek ve yap─▒ i┼čini do─čruluk kaidesi uyar─▒nca kolayla┼čt─▒rmakla kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak y├╝k├╝ml├╝d├╝rler (KMK. md. 26/1).
Kat irtifak─▒ sahiplerinden biri kendine d├╝┼čen bor├žlar─▒ noterlik├že yap─▒lan ihtara ra─čmen bu ihtar tarihinden itibaren iki ay i├žinde yerine getirmezse di─čerlerinin yaz─▒l─▒ istemi ├╝zerine hakim onun arsa pay─▒na ve kat irtifak─▒n─▒n o zamanki de─čeri kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ├Âteki payda┼člara arsa oran─▒nda devrine karar verir (KMK. m. 26/2).

Kat irtifak─▒ sahiplerinden birinin kusuru y├╝z├╝nden, yap─▒n─▒n kanuni s├╝re i├žerisinde┬á yap─▒lmamas─▒ nedeniyle kat irtifak─▒ d├╝┼čerse kusurlu taraf, di─čerlerinin bu y├╝zden u─črad─▒klar─▒ zarar─▒ tazmin etmekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r (KMK. md. 26/3).

Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetinde bulunan ta┼č─▒nmazlar─▒n kat kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat yapt─▒r─▒larak de─čerlendirilmesi i┼člemlerinde son y─▒llarda b├╝y├╝k bir art─▒┼č olmu┼čtur. Pazarl─▒k usul├╝ ile kat kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat ihalesinin nas─▒l yap─▒laca─č─▒ 26.04.1989 tarih ve 152 s─▒ra say─▒l─▒ Milli┬á Emlak Genel Tebli─činde d├╝zenlenmi┼čtir. Ancak, kat kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat ihalesinin yap─▒l─▒┼č y├Ântemiyle ilgili olarak ta┼čra birimlerinde ciddi teredd├╝tler bulunmaktad─▒r. Ayr─▒ca, Devlet ─░hale Kanununun hangi maddesine istinaden pazarl─▒k usul├╝yle kat kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat yapt─▒rabilece─či tart─▒┼čmal─▒d─▒r.

Kat kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat ihalesini yapacak komisyonun olu┼čmas─▒ konusunda da ta┼črada tek tip bir uygulama yoktur. ├ľncelikle kat kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat ihalesi i┼čleminin m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisi mi, yoksa sat─▒┼č m─▒ oldu─ču tam olarak anla┼č─▒lmal─▒d─▒r. Kat kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat yapt─▒r─▒lmas─▒nda hem yap─▒m hem de m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisi i┼člemlerinin birlikte ger├žekle┼čti─či kabul edilmektedir. Bundan dolay─▒, kat kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat ihalesinin 2886 say─▒l─▒ Devlet ─░hale Kanununun 51/g maddesine istinaden pazarl─▒k usul├╝yle yap─▒labilece─či d├╝┼č├╝n├╝lerek hareket edilmektedir.

viib)  Devre Mülk Hakkı
Devre m├╝lk hakk─▒n─▒n tan─▒m─▒, 634 say─▒l─▒ Kat M├╝lkiyeti Kanununa 3227 say─▒l─▒ Kanunla eklenen 57. maddede yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu maddede, ÔÇťMesken olarak kullan─▒lmaya elveri┼čli bir yap─▒ veya ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝m├╝n ortak maliklerinden her biri lehine bu yap─▒ veya ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mden y─▒l─▒n belli d├Ânemlerinde istifade hakk─▒, m├╝┼čterek m├╝lkiyet pay─▒na ba─čl─▒ bir irtifak hakk─▒ olarak kurulabilir. Bu hakka devre m├╝lk hakk─▒ denir.ÔÇŁ h├╝km├╝ yer almaktad─▒r.

Maddedeki tariften de anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere, ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝m veya m├╝stakil bina ┼čeklinde kullan─▒lan meskenlere birden fazla ki┼či m├╝┼čterek m├╝lkiyet h├╝k├╝mlerine g├Âre ise bu hissedarlar lehine, gayrimenkulde paylar─▒na kar┼č─▒l─▒k o meskenden senenin belli d├Ânemlerinde her birinin ayr─▒ ayr─▒ istifadesi sa─članmakta ve bu istifade hakk─▒ tapu k├╝t├╝─č├╝n├╝n veya kay─▒t defterinin irtifak haklar─▒ s├╝tununa bir irtifak hakk─▒ olarak m├╝┼čterek malikler lehine tescil edilmektedir.

Devre m├╝lk hakk─▒n─▒n hukuki niteli─či konusunda ├že┼čitli g├Âr├╝┼čler ileri s├╝r├╝lmektedir. Bu g├Âr├╝┼čler daha ├žok devre m├╝lk hakk─▒n─▒n irtifak hakk─▒ olup olmad─▒─č─▒ noktas─▒nda toplanmaktad─▒r. Tapu ve Kadastro Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝n 09.07.1985 tarih ve 1476 say─▒l─▒ Genelgesinde devre m├╝lk hakk─▒n─▒n irtifak hakk─▒ niteli─činde oldu─ču belirtilmi┼čtir.

Devre m├╝lk hakk─▒n─▒n kurulabilmesi i├žin Kat M├╝lkiyeti Kanununda baz─▒ ┼čartlar ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

ÔÇó┬áDevre m├╝lk hakk─▒, ancak mesken olarak kullan─▒lmaya elveri┼čli bir yap─▒ veya ba─č─▒ms─▒z b├Âi├╝mde kurulabilir.
ÔÇó┬áBir binada veya ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mde devre m├╝lk hakk─▒na sahip olacak kimseler bu binaya veya ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝me m├╝┼čtereken malik olmal─▒d─▒r.
ÔÇó┬áDevre m├╝lk hakk─▒, tapu siciline tescille kurulabilmektedir.

Kat M├╝lkiyeti Kanununun 58. maddesinde, ÔÇťDevre m├╝lk hakk─▒, ancak mesken nitelikli, kat m├╝lkiyetine veya kat irtifak─▒na ├ževrilmi┼č yahut m├╝stakil yap─▒larda kurulabilir.ÔÇŁ h├╝km├╝ yer almaktad─▒r.

Devre m├╝lk hakk─▒na konu olanak ta┼č─▒nmaz─▒n ÔÇťmeskenÔÇŁ niteli─činde olmas─▒ gerekmektedir. Mesken olanak kullan─▒lmaya elveri┼čli bu yap─▒, m├╝stakil bir bina olabilece─či gibi Kat M├╝lkiyeti Kanunu uyar─▒nca kat m├╝lkiyetine ├ževrilmi┼č veya ├╝zerinde kat irtifak─▒ kurulmu┼č apartmanlar─▒n ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mleri de olabilir.

Bir binada veya ba─č─▒ms─▒z┬á b├Âl├╝mde┬á devre┬á m├╝lk┬á hakk─▒na sahip┬á olacak┬á kimseler, bu┬á binaya┬á ve┬á ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝me m├╝┼čtereken malik olmal─▒d─▒r.

Kat M├╝lkiyeti Kanununun 57. ve devam─▒ maddelerinde devre m├╝lk hakk─▒n─▒n nas─▒l kurulaca─č─▒ konusunda a├ž─▒kl─▒k bulunmamaktad─▒r. Kat M├╝lkiyeti Kanununu 60. maddesinde, ÔÇťAna ta┼č─▒nmaz mal ile ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mlerin ve m├╝stakil yap─▒lar─▒n tapu k├╝t├╝klerinin beyanlar hanesine, ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝m veya yap─▒ ├╝zerinde devre m├╝lk hakk─▒ kuruldu─ču i┼čaret edilir ve d├╝zenlenecek tapu senedinde de bu husus belirtilir.ÔÇŁ denilmektedir. Ayr─▒ca, bir di─čer kurulu┼č ┼čart─▒ olarak devre m├╝lk s├Âzle┼čmesinin de resmi senede eklenerek tapu k├╝t├╝─č├╝n├╝n beyanlar hanesinde g├Âsterilmesi Kat M├╝lkiyeti Kanunun 61. maddesi ile getirilmi┼č bir zorunluluktur.

Devre m├╝lk hakkanan s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hak olmas─▒, bu hakk─▒n tapu siciline tescilini gerektirmektedir. Bunun sonucu olarak hak sahibi bu hakk─▒n─▒ herkese kar┼č─▒ s├╝r├╝lebilecektir. Bu nedenle, s─▒n─▒rl─▒ bir ayni hakka sahip olan devre m├╝lk hakk─▒ sahibine g├Âre ├Ânemli say─▒labilecek avantajlar─▒ oldu─ču s├Âylenebilir. Devre m├╝lk hakk─▒ sahibi, s─▒n─▒rl─▒ ayni haklar─▒n sahiplerine sa─člad─▒─č─▒ t├╝m imkanlardan faydalanabilecektir.

Yukar─▒da ├Âzetini verdi─čimiz devre m├╝lk sisteminin kamuya ait sosyal tesislere uygulanmas─▒nda, 634 say─▒l─▒ Kat M├╝lkiyeti Kanunundaki d├╝zenlemelere uyulmas─▒ kayd─▒yla hukuki bir engel bulunmamaktad─▒r.

viii) Y├╝ksek├Â─čretim Kanunu

28.12.1999 tarih ve 4498 say─▒l─▒ Kanunla 04.11.1981 tarih ve 2547 say─▒l─▒ Y├╝ksek├Â─čretim Kanunun de─či┼čik Ek 18. maddesine birinci f─▒kras─▒ndan ├Ânce gelmek ├╝zere a┼ča─č─▒daki f─▒kralar eklenmi┼č ve mevcut f─▒kralar tesels├╝l ettirilmi┼čtir.

ÔÇťVak─▒flar taraf─▒ndan kurulmu┼č bulunan y├╝ksek├Â─čretim kurumlar─▒n─▒n e─čitim ve ├Â─čretim faaliyetlerini s├╝rd├╝rebilmeleri amac─▒yla Maliye Bakanl─▒─č─▒, ilgili kurum ve kurulu┼člar─▒n olumlu g├Âr├╝┼člerini de almak kayd─▒yla Hazineye veya di─čer kamu t├╝zel ki┼čilerine ait ta┼č─▒nmaz mallar─▒n kullan─▒m hakk─▒n─▒ Bakanlar Kurulunca tespit edilecek bedel kar┼č─▒l─▒─č─▒ndan en ├žok 49 y─▒l s├╝re ile bu kurumlara devredilebilir.

Bu suretle bir kullan─▒m hakk─▒ tahsisinin yap─▒labilmesi i├žin vak─▒flarca kurulmu┼č bulunan y├╝ksek├Â─čretim kurumunun;

a-En az iki d├Ânem e─čitim-├Â─čretim yapm─▒┼č olmas─▒,
b-├ťniversiteleraras─▒ Kurul taraf─▒ndan g├Ârevlendirilecek de─čerlendirme komisyonunca tespit edilen tan─▒nm─▒┼č bilimsel dergilerde ├Â─čretim ├╝yesi ba┼č─▒na d├╝┼čen yay─▒n say─▒s─▒ bak─▒m─▒ndan bu esasa g├Âre s─▒ralanan Devlet ├ťniversitelerinin ilk yar─▒s─▒na girecek durumda olmas─▒,

c-├ľ─črencilerin en az %15ÔÇÖine e─čitim ve ├Â─čretim masraflar─▒na kar┼č─▒layacak miktarda s├╝rekli olarak burs vermesi, gerekir.

Vak─▒f ├╝niversitesi, Orman Bakanl─▒─č─▒n─▒n g├Âsterece─či arazide, tahsis edilen alan─▒n iki kat─▒ kadar bir b├Âl├╝m├╝ tahsisten itibaren en ge├ž 5 y─▒l i├žinde a─ča├žland─▒r─▒r ve ilk 5 y─▒ll─▒k bak─▒m giderlerini ├╝stlenir.

Yukar─▒da belirtilen ama├žlar─▒n yan─▒nda tahsisi yap─▒lan arazilerde; konut alan─▒ a├ž─▒lamaz, yap─▒lm─▒┼č veya yap─▒lacak olan lojmanlar ├╝niversitenin tam g├╝n stat├╝s├╝nde g├Ârevli akademik personeli ile hizmetin aksamadan y├╝r├╝t├╝lmesi i├žin gerekli idari personeli d─▒┼č─▒ndaki ger├žek ve t├╝zel ki┼čilere her nedenle olursa olsun tahsis edilemez, e─čitim ve ├Â─čretim hizmetleri ile sosyal, k├╝lt├╝rel ve sportif ama├žlar d─▒┼č─▒nda bina ve tesis yap─▒lamaz, herhangi bir hak kar┼č─▒l─▒─č─▒ bina ve tesis yapt─▒r─▒lamaz, ilgili vak─▒f ├╝niversitesi ├Â─črencileri d─▒┼č─▒nda kurum ve kurulu┼člar─▒n ├Â─črencilerine yurt tahsisi yap─▒lamaz. Vak─▒f y├╝ksek├Â─čretim kurumlar─▒n─▒n kullan─▒m hakk─▒ tahsis edilen ta┼č─▒nmaz mallar─▒ belirtilen ┼čartlara uygun olarak kullanmalar─▒ ve ├Âng├Âr├╝len ko┼čullar─▒n yerine getirilememesi halinde, tahsis konusu ta┼č─▒nmaz mallar ├╝zerinde bina ve tesisleriyle birlikte Hazineye veya ilgili kamu t├╝zel ki┼čilerinin m├╝lkiyetine herhangi bir i┼čleme gerek kalmaks─▒z─▒n intikal eder.ÔÇŁ

S├Âz konusu Kanun de─či┼čikli─činde, Hazineye veya di─čer kamu t├╝zel ki┼čilerine ait ta┼č─▒nmaz mallar─▒n ├╝zerinde Bakanlar Kurulunca tespit edilecek bedel kar┼č─▒l─▒─č─▒nda azami 49 y─▒la kadar vak─▒f ├╝niversiteleri lehine, Kanun metninde belirtilen ┼čartlar─▒n yerine getirilmesi ┼čart─▒yla Maliye Bakanl─▒─č─▒nca irtifak hakk─▒ kurulaca─ča belirtilmi┼čtir.

Ancak, Anayasa Mahkemesi 13.09.2000 tarih ve 2000/14 esas, 2000/21 say─▒l─▒ karar─▒yla ÔÇť28.12.1999 tarihli ve 4498 say─▒l─▒ Y├╝ksek├Â─čretim Kanununda De─či┼čiklik Yap─▒lmas─▒na Dair Kanunun:

A- 2. maddesiyle 2547 say─▒l─▒ Y├╝ksek├Â─čretim Kanununun de─či┼čik Ek 18. maddesine eklenen;
Birinci f─▒kran─▒n ilk t├╝mcesinin Anayasaya ayk─▒r─▒ oldu─čuna ve iptaline, Birinci f─▒kran─▒n ilk t├╝mcesi d─▒┼č─▒nda kalan b├Âl├╝m├╝ ile ikinci f─▒kran─▒n Anayasaya ayk─▒r─▒ olmad─▒─č─▒na ve iptal isteminin reddine,

B- Ge├žici 1. maddesinin Anayasaya ayk─▒r─▒ oldu─čuna ve iptaline,

C- ─░ptal edilen kurallar nedeniyle uygulama alan─▒ kalmayan, Yasan─▒n 2. maddesiyle 2547 say─▒l─▒ Yasan─▒n de─či┼čik Ek 18. maddesine eklenen birinci f─▒kras─▒n─▒n ilk t├╝mcesi d─▒┼č─▒nda kalan b├Âl├╝m├╝ ile ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kralar─▒n 2949 say─▒l─▒ Anayasa Mahkemesinin Kurulu┼ču ve Yarg─▒lama Usul├╝ Hakk─▒nda Kanunun 29. maddesinin ikinci f─▒kras─▒ gere─čince iptallerineÔÇŁ oy birli─čiyle karar vermi┼čtir.

ix) 4706 Say─▒l─▒ Kanun

4706 say─▒l─▒ Hazineye Ait Ta┼č─▒nmaz Mallar─▒n De─čerlendirilmesi ve Katma De─čer Vergisi Kanunda De─či┼čiklik Yap─▒lmas─▒ Hakk─▒nda Kanunun 4. maddesinin (f) bendine g├Âre Hazine ait ta┼č─▒nmaz mallar, kurulu┼č ama├žlar─▒nda kullan─▒lmak ├╝zere; kamu kurumu niteli─čindeki meslek kurulu┼člar─▒na bu Kanunun y├╝r├╝rl├╝k tarihinden ├Ânce tahsis, irtifak hakk─▒ veya kiralanm─▒┼č olanlara, bu Kanun h├╝k├╝mlerine g├Âre belirlenecek rayi├ž bedel ├╝zerinden do─črudan sat─▒labilir.
  
S├Âz konusu Kanunla ilgili uygulamalar─▒ d├╝zenleyen 285 s─▒ra say─▒l─▒ Milli Emlak Genel Tebli─činin ÔÇťDo─črudan Sat─▒┼čÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ b├Âl├╝m├╝nde, irtifak hakk─▒ lehtarlar─▒na sat─▒┼č konusu da a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre 6831 say─▒l─▒ Orman Kanunu, 2634 say─▒l─▒ Turizmi Te┼čvik Kanunu, 2873 say─▒l─▒ Milli Parklar Kanunu uyar─▒nca ormanlardan izin veya irtifak hakk─▒na konu edilmi┼č yerler d─▒┼č─▒nda, ├╝zerinde ├že┼čitli ama├žlarla ki┼čiler lehine irtifak hakk─▒ tesis edilmi┼č ta┼č─▒nmaz mallar─▒n zemini ile ├╝zerindeki bina ve tesislerin Hazineye ge├žmesi gereken k─▒sm─▒n─▒n talep edilmesi halinde hak lehtarlar─▒na do─črudan sat─▒┼č─▒ yap─▒labilecektir.

├ľrne─čin, 10 y─▒l ├Ânce ├╝zerinde 49 y─▒l s├╝reyle irtifak hakk─▒ tesis edilmi┼č bir ta┼č─▒nmaz mal─▒n sat─▒┼ča esas tahmini bedeli, arsa bedelinin tamam─▒ ile ├╝zerindeki tesisin bedelinin 10/49′u al─▒narak bulunacakt─▒r.

S├╝renin hesaplanmas─▒nda ay kesirleri dikkate al─▒nmayacakt─▒r. Bu suretle tespit edilen tahmini bedeller, komisyon karar tarihinden itibaren ├╝├ž ay s├╝re ile ge├žerlidir.

(7) Yabanc─▒ Ger├žek Ve T├╝zel Ki┼čilerin S─▒n─▒rl─▒ Ayni Haklardan Faydalanmas─▒

i) Yabanc─▒ Ger├žek Ki┼čiler A├ž─▒s─▒ndan
Bir kimsenin maliki bulundu─ču gayrimenkul ├╝zerinde kanunlar─▒n m├╝saade s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde s─▒n─▒rl─▒ ayni haklar─▒ tesis edebilmesi, m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n malike sa─člad─▒─č─▒ tasarruf hakk─▒ ve yetkisidir. Bu nedenle yabanc─▒lar─▒n da maliki bulunduklar─▒ gayrimenkulleri irtifak, rehin haklar─▒ ve gayrimenkul m├╝kellefiyeti gibi m├╝lkiyetin gayri ayni haklarla takyit etmesi buna ili┼čkin tasarrufi muameleleri yapabilme ┼čartlar─▒n─▒n gerektirdi─či kar┼č─▒l─▒k tedbirlerle k─▒s─▒tlanabilmektedir.

ii) Yabanc─▒ T├╝zel Ki┼čiler A├ž─▒s─▒ndan┬á┬á
Yabanc─▒ ger├žek ki┼čilerde oldu─ču gibi kanun veya anla┼čma yoluyla kendilerine T├╝rkiyeÔÇÖde gayrimenkul iktisap hakk─▒ tan─▒nm─▒┼č olan t├╝zel ki┼čilerin m├╝lkiyetin gayri ayni haklar─▒ edinmeleri de kural olarak m├╝mk├╝nd├╝r. Nitekim, Yarg─▒tay 5. Hukuk Dairesi 30.10.1950 tarih ve 3112 esas, 231 say─▒l─▒ karar─▒nda, yabanc─▒ uyruklular─▒n m├╝lkiyet hakk─▒n─▒ edinebildikleri yerlerde m├╝lkiyetin gayri ayni haklar─▒ da edinebilecekleri ve b├Âylece ┼čufa hakk─▒n─▒ kullanabilecekleri i├žtihad─▒nda bulunmu┼čtur.
┬áBuna g├Âre ├╝lkemizde gayrimenkul iktisap hakk─▒na sahip yabanc─▒lar─▒n, m├╝lkiyetin gayri ayni haklar─▒ da edinmeleri do─čal say─▒lm─▒┼čt─▒r.

3. Zilyetlik

Zilyetli─čin en ├Ânemli fonksiyonu ta┼č─▒n─▒r mallarda ayni haklar i├žin a├ž─▒kl─▒k sa─člamas─▒d─▒r. Bunun sonucu olarak ta┼č─▒n─▒r mallarda ayni hak kazan─▒m─▒ zilyetli─čin kazan─▒m─▒na ba─članm─▒┼čt─▒r.

┬áZilyetlik, buna konu te┼čkil edecek e┼čya ├╝zerinde iradi ┼čekilde hakimiyetin ele ge├žirilmesi ile do─čan ve bu hakimiyetin iradi olarak terkine veya ba┼čkas─▒ taraf─▒ndan gasb─▒na veya ba┼čka sebeplerle sona ermesine kadar devam eden hukuki bir durumdur.

a) Zilyetli─če Tabi ┼×eyler

1- Zilyetlik hukuken e┼čya vasf─▒n─▒ ta┼č─▒yan cismani varl─▒klar ├╝zerinde cereyan eder. Buna kar┼č─▒l─▒k, hukuken e┼čya vasf─▒n─▒ ta┼č─▒mayan varl─▒klar ├╝zerinde dolay─▒s─▒yla insan v├╝cudu ├╝zerinde zilyetlik s├Âz konusu olmaz. Keza cismani varl─▒─č─▒ olmayan haklar ├╝zerinde zilyetlikten bahsedilemez.
2- Bir ┼čeyin par├žalar─▒ b├╝t├╝nden ayr─▒l─▒p ayr─▒ bir varl─▒k te┼čkil etmedik├že ayr─▒ bir ayni hak konusu olamad─▒klar─▒ halde, ayni hak de─čil hukuki bir durum olan zilyetlik bir ┼čeyin par├žalar─▒ ├╝zerinde cereyan edebilir. Mesela bir evin duvar─▒n─▒n ilan yap─▒┼čt─▒rmak i├žin kiralanmas─▒ halinde kirac─▒ sadece o duvar ├╝zerinde zilyettir.
3- Ancak ├╝zerinde fiili hakimiyet tesis edilebilecek e┼čyada zilyetlik s├Âz konusu olabilir. Kamu mallar─▒ ├╝zerinde Devletin veya di─čer kamu t├╝zel ki┼čilerinin kudreti, ├Âzel hukukun zilyetlik m├╝essesesi ile ilgili de─čildir. Ki┼čilerin bu mallardan yararlanmalar─▒ da ├Âzel hukukun zilyetli─čine dayanmaz. Park, yol, meydan ve benzerleri ├╝zerinde ki┼čilerin ├Âzel hakimiyet tesisine izin verilmez. ┼×u halde k─▒saca, ancak ├Âzel m├╝lkiyete tabi olabilen e┼čya ├╝zerinde zilyetlik s├Âz konusu olabilir.
4- Zilyetlik gerek ta┼č─▒n─▒r mallarda gerek ta┼č─▒nmaz mallarda s├Âz konusu olursa da ta┼č─▒nmaz mallarda tapu sicilinde yaz─▒l─▒ ayni haklar─▒n himayesi bak─▒m─▒ndan sicil kayd─▒ zilyetli─čin yerini tutar (MK. md. 992). Fakat zilyetli─čin fiili koruma ile ilgili h├╝k├╝mlerinden ta┼č─▒nmaz mallar─▒ fiilen tasarruf edenler yararlan─▒r.

b) Zilyetli─čin T├╝rleri

Zilyetlik zilyedin durumuna g├Âre ├že┼čitli a├ž─▒lardan ay─▒r─▒ma tabi tutulabilir. ┼×├Âyleki, zilyetli─čin bir hakka dayan─▒p dayanmamas─▒na g├Âre hakka dayanan zilyetlik ve haks─▒z zilyetlik ayr─▒m─▒ yap─▒labilir.┬á Haks─▒z zilyetlik de zilyedin s├Âz├╝ ge├žen durumu bilip bilmemesi ve bilecek durumda olup olmamas─▒na g├Âre de h├╝sn├╝niyetli zilyetlik (iyiniyetli zilyetlik) veya suiniyetli zilyetlik (k├Ât├╝niyetli zilyetlik) tarz─▒nda ayr─▒ma tabi olur.

Asli feri zilyetlik ancak en az iki ┼čahs─▒n zilyetliklerinin kar┼č─▒l─▒kl─▒ durumlar─▒n─▒ tayinde s├Âz konusu olaca─č─▒ halde malik s─▒fatiyle zilyetlik daha geni┼č bir kavramd─▒r ve tek zilyet i├žin de s├Âz konusu olur.

Asli ve feri zilyetlik kavramlar─▒ zilyetli─čin hak karinesi olmas─▒ bak─▒m─▒ndan (MK. md. 986) ├Ânemlidir. Bir zilyedin bu konudaki s─▒fat─▒ onun tutumuna g├Âre┬á tayin edilir. ├ľnemli olan iddias─▒n─▒n uygunlu─ču de─čil, sadece iddiay─▒ ortaya koyan tutumun varl─▒─č─▒d─▒r. Fakat, mal bak─▒m─▒ndan hi├žbir ayni hak veya ┼čahsi hak iddia etmeksizin mal─▒ elinde bulunduranlar ne asli ne de feri zilyetidirler. Bunlar─▒n mal ├╝zerinde kendileri i├žin hakimiyetleri yoktur. Mal ├╝zerinde hakimiyetleri ba┼čkas─▒ i├žindir.
Ba┼čka bir ┼čahs─▒n zilyet bulundu─ču e┼čyay─▒ hi├žbir hakimiyet iddia etmeksizin sadece kullanma imkan─▒na sahip olanlar ba┼čkas─▒ i├žin zilyet dahi say─▒lmazlar. Evdeki buz dolab─▒n─▒ kullanan a┼č├ž─▒, s├╝p├╝rge ile orta─č─▒ temizleyen hizmet├ži gibi. Bunlar─▒n durumuna ÔÇťzilyet yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ÔÇŁ veya ÔÇťhizmet zilyetli─čiÔÇŁ ad─▒ verilmektedir. Bunlar zilyet ad─▒na dahi zilyetlik h├╝k├╝mlerinden istifade edemezler.

743 say─▒l─▒ kanunda bu ayr─▒m asli ve feri zilyed ad─▒ alt─▒nda d├╝zenlenmi┼čti; 4721 say─▒l─▒ Kanunun 975. maddesiyle bu ayr─▒m d─▒┼č─▒nda dolayl─▒ ve dolays─▒z zilyet┬á ayr─▒m─▒ getirilmi┼čtir. Bu maddeye g├Âre bir ┼čeyde fiil├« h├ókimiyetini do─črudan do─čruya s├╝rd├╝ren kimse dolays─▒z zilyet, ba┼čka bir ki┼či arac─▒l─▒─č─▒ ile s├╝rd├╝ren kimse dolayl─▒ zilyettir. Mal─▒n─▒ kirac─▒ya veren malikin zilyetli─či dolayl─▒ zilyetlik, kirac─▒n─▒n zilyetli─či ise dolays─▒z zilyetliktir. Dolayl─▒ zilyetlerin zilyetli─či, vas─▒tan─▒n bunlar─▒n zilyetli─čini kabul etmesine ba─čl─▒d─▒r. Dolayl─▒-dolays─▒z zilyetlik ayr─▒m─▒ zilyetli─čin korunmas─▒ y├Ân├╝nden ├Ânemlidir. (MK. md. 981-983). Bu korunmadan ilk planda dolays─▒z zilyetler istifade ederler.

Dolays─▒z zilyetin m├╝nhas─▒ran tek bas─▒na hakimiyeti haiz olup olmamas─▒na g├Âre de zilyetlik ÔÇťtek ba┼č─▒na zilyetlik-m├╝nhas─▒r zilyetlikÔÇŁ ve ÔÇťbirlikte zilyetlikÔÇŁ ┼čeklinde bir ay─▒r─▒ma tabi olur.

Bir mal─▒ elinde bulunduran malikin zilyetli─či ÔÇťtekba┼č─▒na zilyetlik, m├╝nhas─▒r zilyetlikÔÇŁtir. Bir mal─▒n tek kirac─▒s─▒n─▒n zilyetli─či de ÔÇťtek ba┼č─▒na feri zilyetlikÔÇŁtir. Fakat b├Âyle de─čil de dolays─▒z zilyet adedi birden ├žok ise bunlar birlikte zilyeddirler. Birlikte zilyet olan ┼čah─▒slar bu zilyetli─če ait hakimiyeti birbirine tabi olmaks─▒z─▒n kullanabiliyorlarsa bunlar─▒n zilyetli─čine ÔÇťm├╝┼čterek zilyetlikÔÇŁ denir. ┼×ayet birlikte zilyet olanlar hakimiyeti ancak beraberce kullanabiliyorlarsa ÔÇťi┼čtirak halinde zilyetlikÔÇŁ s├Âz konusu olur.

Birlikte zilyetlerden birinin asli zilyet di─čerinin feri zilyet olmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Mesela bir evde malikle birlikte oturan kirac─▒ m├╝┼čterek kullan─▒lan yerlerin m├╝┼čterek zilyetidir.

c) Zilyetli─čin Kazan─▒m─▒, Nakli Ve Kayb─▒

(1) Zilyetli─čin Kazan─▒m─▒
 
┬áBir kimse ya ba┼čka bir ┼čahs─▒n r─▒zas─▒ s├Âz konusu olmaks─▒z─▒n s─▒rf kendi zilyetlik iradesi ile bir malda fiili hakimiyeti ele ge├žirerek zilyet olur ya da bu kimse zilyetli─či mal─▒n evvelce mevcut zilyedinin r─▒zas─▒ neticesi kazan─▒r. Birinci tarzda zilyetlik kazan─▒maÔÇťaslen kazanmaÔÇŁ, ikinci tarzdakine ÔÇťdevren kazanmaÔÇŁ denir.

i) Aslen Kazan─▒m
┬áBu tarz kazanma, bir kimsenin bir mal ├╝zerinde ba┼čka birinin r─▒zas─▒ s├Âz konusu olmadan kendi zilyetlik iradesi ile fiili hakimiyet tesis etmesidir. S├Âz├╝ ge├žen mal─▒n evvelce bir zilyedinin bulunup bulunmamas─▒n─▒n ├Ânemi yoktur. Denizden tutulan bal─▒k ├╝zerinde bal─▒─č─▒ tutan, zilyedli─či aslen iktisap eder.

Kanun zilyetli─čin aslen kazan─▒m─▒na ait kural koymam─▒┼čt─▒r. Bu kazan─▒ma ait kurallar zilyetlik kavram─▒ndan ├ž─▒kmaktad─▒r. Birinci kural zilyetlik iradesi, ─░kincisi ise┬á fiili hakimiyetin ele ge├žirilmesidir. Zilyetlik iradesi i├žin ay─▒rt etme g├╝c├╝ne sahip olmak yeter.

ii) Devren Kazan─▒m
Mevcut bir zilyedin, zilyetli─čini oldu─ču gibi ba┼čka bir kimseye, taraflar─▒n r─▒zas─▒ ile b─▒rakmas─▒ neticesi zilyetli─čin kazan─▒lmas─▒d─▒r. Devredilen zilyetlik, m├╝nhas─▒r zilyetlik olabilece─či gibi bir asli zilyetlik veya bir feri zilyetlik de olabilir. ┼×├Âyleki, Sat─▒n ald─▒─č─▒ kitab─▒ kitap├ž─▒ (A) dan teslim ald─▒─č─▒ zaman (B), kitap ├╝zerinde m├╝nhas─▒r zilyetli─či devren kazanm─▒┼č olur.

Zilyetli─čin kazan─▒m─▒n─▒n devren olmas─▒n─▒n ├Ânemi kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒nda, sonraki zilyedin devredene ait zilyetlik s├╝resini kendi s├╝resine ilave edebilmesinde g├Âr├╝l├╝r. Medeni Kanunun 996. maddesi miras yolu d─▒┼č─▒nda ancak devir yolu ile zilyetlik kazan─▒m─▒nda uygulanabilir.

iii) Tesisen Kazan─▒m
Mevcut bir zilyedin kendisi de zilyet kalmak ├╝zere ba┼čka bir ┼čahsa taraflar─▒n r─▒zas─▒ ile zilyetlik tan─▒mas─▒d─▒r. M├╝nhas─▒r zilyedin bir ┼čahs─▒ feri zilyet k─▒lmas─▒ halinde, feri zilyet bu zilyetli─či tesisen kazanm─▒┼č olur. Keza, m├╝nhas─▒r zilyedin zilyetli─čine ba┼čkalar─▒n─▒ katarak onlara payl─▒ zilyetlik tan─▒mas─▒ halinde de s├Âz├╝ ge├žen ┼čah─▒slar zilyetli─či tesisen kazanm─▒┼č olurlar.

Medeni Kanun zilyetli─čin devren ve tesissen kazan─▒m─▒ ┼čekillerine yer vermemi┼č, ÔÇťzilyetli─čin devriÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda devren ve tesisen kazan─▒m hallerini kapsayan h├╝k├╝mlere sevkederek evvelki zilyedin r─▒zas─▒na ba─čl─▒ bu kazan─▒m─▒n hangi ┼čekillerle ger├žekle┼čece─čini belirtmi┼čtir.

iv) Miras Yolu ─░le Kazan─▒m
Zilyetli─čin miras yolu ile kazan─▒m─▒ Medeni Kanunumuzun E┼čya Hukuku kitab─▒nda de─čil, Miras Hukuku kitab─▒nda d├╝zenlenmi┼čtir. Mirasc─▒lar─▒n bu tarzda kanun gere─či zilyetlik kazan─▒mlar─▒ istisnai bir kazan─▒m halidir. Zira, bu kazan─▒mda miras├ž─▒n─▒n ne fiili hakimiyeti ele ge├žirmi┼č olmas─▒ ne de zilyetlik iradesi aranmamaktad─▒r.

(2) Zilyetlik Devrinin ├çe┼čitleri

i) Zilyedin vas─▒tas─▒z (do─črudan do─čruya) zilyet k─▒l─▒nmas─▒

Yeni zilyedin dolays─▒z zilyet k─▒l─▒nmas─▒ mal─▒n onun fiili hakimiyetine, iktidar─▒na sokulmas─▒n─▒ gerektirir. Medeni Kanunun 977. maddesine g├Âre bu ya mal─▒n veya onun mal ├╝zerinde fiili hakimiyetini sa─člayacak ara├žlar─▒n yeni zilyede teslimiyle olur.

ia) Mal─▒n teslimi
Teslim, mal─▒n maddi itibariyle yeni zilyedin eline verilmesi tarz─▒nda olabilece─či gibi, mal─▒n ba┼čka ┼čekilde yeni zilyedin iktidar─▒na b─▒rak─▒lmas─▒ tarz─▒nda da olabilir.

ib) Ara├žlar─▒n teslimi
Mal─▒ kazanan─▒n iktidar─▒na sokulmas─▒, o mal ├╝zerinde iktidar─▒ sa─člayan ara├žlar─▒n teslimi ile de olabilir (MK. md. 977). Mesala (A), (B)ÔÇÖye satt─▒─č─▒ otomobilin anahtarlar─▒n─▒ (B)ÔÇÖye teslim edince, otomobil ├╝zerindeki zilyedli─či (B)ÔÇÖye nakletmi┼č olur.

ic) Yeni zilyedin dolayl─▒ zilyet k─▒l─▒nmas─▒
Kazanana de─čil de onun temsilcisine mal veya malda iktidar sa─člayan ara├žlar teslim edilirse, yeni zilyet zilyetli─či temsilcisi vas─▒tas─▒ ile kazan─▒r (MK. md. 978). ├ľnceki zilyet bir ├Âzel sebeple zilyet olmaya devam eder ve kazanana dolayl─▒ zilyetlik tan─▒n─▒rsa yeni zilyet dolayl─▒ zilyet olur. Zilyetli─čin bu tarzda devrineÔÇťh├╝kmen teslimÔÇŁ denir (MK. md. 979). Zilyetli─či devreden kimse, bizzat kendisi dolayl─▒ zilyet olup da bu zilyetli─čini kazanana devrederse yeni zilyet de dolayl─▒ zilyet olur (MK. md. 979). Buna ÔÇťzilyetli─čin havalesiÔÇŁ denir.

ii) Temsilci vas─▒tas─▒┬á ile zilyetli─čin kazan─▒m─▒

Medeni Kanunun 978. maddesi, bir ┼čahs─▒n temsilcisine yap─▒lacak teslimle o ┼čahsa zilyetli─čin devredilebilece─čini a├ž─▒klamaktad─▒r. Temsilci s─▒fat─▒ ile hareket eden kimse kendisi i├žin zilyetlik iradesi ta┼č─▒mad─▒─č─▒ndan hareketle kendisi i├žin zilyet olmaz, fiilen iktidar─▒na girmi┼č malda sadece ba┼čkas─▒ i├žin zilyet durumundad─▒r. Temsil etti─či kimse ancak onun vas─▒tas─▒ ile malda hakimiyet sahibidir. Temsil olunan dolayl─▒ bir zilyetlik kazanm─▒┼čt─▒r. Bunun i├žinde temsilcinin ya temsil yetkisi bulunmal─▒ ya da temsilcinin kazan─▒m─▒na onay verilmelidir. Aksi halde temsil olunan zilyetli─či kazanamaz.

iii) H├╝kmen teslim

Zilyetli─či nakleden kimsenin ├Âzel bir sebeple mal─▒ kendi iktidar─▒nda al─▒koyarak kazanana sadece dolayl─▒ bir zilyetlik tan─▒mas─▒ halidir.

iv) Zilyetli─čin havalesi

Dolayl─▒ zilyet durumunda olan ┼čahs─▒n, bu zilyetli─čini taraflar─▒n anla┼čmas─▒ ile kazanacak olanadevretmesidir. Havale edilen zilyetlik, bir asli zilyet olabilece─či gibi sadece feri zilyet de olabilir.
Zilyetli─čin havale yolu ile naklinin ge├žerli olmas─▒ i├žin bu hususta taraflar─▒n anla┼čmas ─▒yeterlidir. Fiilen mal─▒ elinde tutan─▒n izni aranmaz. Anla┼čma bir ┼čekle de tabi de─čildir. Fakat bu devrin mal─▒ elinde tutana kar┼č─▒ h├╝k├╝m ifade edebilmesi i├žin zilyetli─čin havalesinin ona, zilyetli─či devreden taraf─▒ndan bildirilmesi gerekir (MK. md. 979).┬á

v) Emtiay─▒ temsil eden senetlerin teslimi
 
┬áZilyetli─čin devrinin s├Âz konusu olmas─▒ i├žin;
Bir umumi ma─čazaya veya nakliyeciye teslim edilmi┼č mal bulunmal─▒d─▒r.
Bu mal i├žin k─▒ymetli┬á evrak mahiyetinde bir senet verilmi┼č olmal─▒d─▒r
Emtiay─▒ temsil eden k─▒ymetli evrak─▒n teslim edilmi┼č olmal─▒d─▒r.

┬áEski medeni kanunda kullan─▒lan antrepo ifadesi ile ÔÇťumumi ma─čazalarÔÇŁ kastedildi─či i├žin yeni kanunda antrepo yerine umumi ma─čazalar ifadesi kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á Bu ma─čazalar─▒n d├╝zenleyece─či k─▒ymetli evrak iki├že┼čitdir. Biri mal─▒n m├╝lkiyetini ge├žirmeye yarayan ÔÇťmakbuz senediÔÇŁ di─čeri ise mal─▒ rehnetmeye yarayan ÔÇťvarantÔÇŁ d─▒r. Bunlara ait ┼čekil ┼čartlar─▒ T├╝rk Ticaret Kanununun 746. ve 747. maddelerinde belirtilmi┼čtir.

Makbuz senedinin bir ┼čah─▒stan di─čerine devri mal─▒n malik s─▒fatiyle dolayl─▒ zilyetli─čini, varant─▒n teslimi ise mal─▒n rehin hakk─▒ sebebiyle dolayl─▒ feri zilyetli─čini ge├žirir.

Nakliyecilerin d├╝zenleyecekleri k─▒ymetli evraka gelince, buna ÔÇťta┼č─▒ma senediÔÇŁ denir. Deniz yolu ile nakliyatta ise emtiay─▒ temsil i├žin d├╝zenlenen k─▒ymetli evraka ÔÇťkoni┼čmentoÔÇŁ denir.

Emtiay─▒ temsil eden k─▒ymetli evrak─▒n teslimi┬á m├╝ktesibe mal─▒n dolayl─▒ zilyetli─čini ge├žirir. ┼×├╝phesizki bu hususta, evrak─▒n teslimi muamelesinin ge├žerli olmas─▒ aran─▒r.

(3) Zilyetli─čin Sona Ermesi

Zilyetlik e┼čya ├╝zerindeki fiili hakimiyetin devaml─▒ olarak ortadan kalkmas─▒ ile kaybedilebilir. Bir kimsenin e┼čyas─▒ ile ge├žici bir s├╝re i├žin kendi iste─čiyle ilgilenmemesi, zilyedlik iradesi devam etti─či s├╝rece zilyetli─čin kayb─▒ sonucunu do─čurmaz.

├ľrnek: Yurt d─▒┼č─▒nda bulunma nedeniyle tarla ya da arsa gibi bir ta┼č─▒nmazla ilgilenmemek zilyetli─čin kayb─▒ anlam─▒na gelmez.
 
┬áBu husus Medeni Kanunun 976. maddesinde, ÔÇťFiil├« h├ókimiyetin ge├žici nitelikteki sebeplerle kullan─▒lmamas─▒ veya kullanma olana─č─▒n─▒n ortadan kalkmas─▒ zilyetli─či sona erdirmez. .ÔÇŁ ┼čeklinde ifade edilmi┼čtir.

Zilyetli─čin kayb─▒ e┼čya ├╝zerindeki fiili hakimiyetin devaml─▒ olarak yok olmas─▒ halinde s├Âz konusu olabilir. Bu kay─▒p ise zilyedin r─▒zas─▒ ile do─čabilece─či gibi r─▒zas─▒ d─▒┼č─▒nda da do─čabilir.

Ki┼činin eskimi┼č e┼čyalar─▒n─▒ atmas─▒ halinde zilyetli─čin r─▒zaya dayanan kayb─▒ s├Âz konusudur. Buna kar┼č─▒l─▒k zilyet e┼čya ├╝zerindeki fiili hakimiyetini e┼čyay─▒ kaybetme, e┼čyan─▒n bir ba┼čkas─▒ taraf─▒ndan ├žal─▒nmas─▒, gasbedilmesi gibi nedenlerle kaybetmi┼čse zilyetli─čin r─▒za d─▒┼č─▒nda kayb─▒ s├Âz konusu olacakt─▒r.

(4) Zilyetli─čin Korunmas─▒

Zilyetli─čin korunmas─▒ndan maksat, zilyetli─čin bir hakka dayan─▒p dayanmad─▒─č─▒ ile ilgilenmeksizin sadece zilyetlik olarak tan─▒mlad─▒─č─▒m─▒z hukuki durumun korunmas─▒d─▒r.

Zilyetli─čin korunmas─▒ konusunda Medeni Kanununuz birbirini tamamlayan iki imkan tan─▒m─▒┼čt─▒r. Birincisi zilyedin kuvvet kullanarak zilyetli─činin ihlaline engel olabilmesi, di─čeri ise zilyetli─čin dava yolu ile korunmas─▒d─▒r. Bunlara ilave olarak bir ├Âzel Kanun da ta┼č─▒nmazlarda zilyetli─čin idari yoldan korunmas─▒ imkan─▒n─▒ d├╝zenlemi┼čtir.

i) Zilyedin Kuvvet Kullanma ─░mkan─▒
Medeni Kanunun 981/1 maddesine g├Âre, ÔÇťZilyet, her t├╝rl├╝ gasp veya sald─▒r─▒y─▒ kuvvet kullanarak defedebilir.ÔÇŁ. ─░┼čte bu bir koruma imkan─▒d─▒r. Bu imkan zilyede gerek gasp gerekse sald─▒r─▒ i├žin tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Gasp, mevcut zilyedin r─▒zas─▒ bulunmaks─▒z─▒n zilyetli─činin ele ge├žirilmesini; sald─▒r─▒ ise zilyedin fiili hakimiyetinin icras─▒na engel olunmas─▒n─▒ ifade eder. Mesela bir mal─▒n ├žal─▒nmas─▒ gasp, zarar verilmesi sald─▒r─▒d─▒r. Failin kusurlu olup olmamas─▒ ├Ânem ta┼č─▒maz. Fakat bir kimse kanunun tan─▒d─▒─č─▒ bir yetkiye dayanarak ba┼čkas─▒n─▒n zilyetli─čine m├╝dahalede bulunuyorsa sald─▒r─▒ s├Âz konusu olmaz.

Gasp ve sald─▒r─▒ halinde kuvvet kullanarak bu ihlallere engel olma imkan─▒ bu fiillerin tamamlanmas─▒na kadar s├Âz konusu olur. Kuvvet kullanarak savunma, gasp ve sald─▒r─▒ an─▒nda yap─▒labilece─čine g├Âre bu imkandan esas itibariyle dolays─▒z zilyetler yararlanabilirler. Dolayl─▒ zilyedin hak durumu veya zilyetlik s─▒fat─▒ bu konuda ├Ânemli de─čildir. Hatta dolays─▒z feri zilyet, dolayl─▒ asli zilyet taraf─▒ndan yap─▒lacak ihlalleri de kuvvet kullanarak defedebilir. Zilyet yard─▒mc─▒lar─▒ ise ancak genel me┼čru m├╝dafa h├╝km├╝nden (BK. md. 52) faydalanabilirler.

Medeni Kanunun 981. maddesinin 2. f─▒kras─▒ tamamlanm─▒┼č gasp fiilinde aradan zaman ge├žmemi┼č olmak ┼čart─▒ ile zilyedin derhal kuvvet kullanarak mal─▒ geri alabilmesi imkan─▒n─▒ da tan─▒m─▒┼čt─▒r.

Kuvvet kullanma ister savunma ister geri alma ┼čeklinde olsun, ÔÇťzilyet, durumun hakl─▒ g├Âstermedi─či derecedeÔÇŁ kuvvet kullanmaktan ka├ž─▒nmakla sorumludur.

Yeni Medeni Kanun bu maddeyle ilgili baz─▒ ifade de─či┼čikleri yapm─▒┼čt─▒r. Eski kanunun 894. maddesinin ikinci f─▒kras─▒nda, ÔÇť┼čiddetle veya hafiyyen kendisinden al─▒nanÔÇŁ ifadesi yerine ÔÇťr─▒zas─▒ d─▒┼č─▒nda kendisinden al─▒nanÔÇŁ ifadesinin kullan─▒lmas─▒n─▒ uygun g├Ârm├╝┼č; ÔÇťc├╝rm├╝ me┼čhut halinde tutalanÔÇŁ bi├žimindeki ifadenin ceza kanunundaki su├ž├╝st├╝ kavram─▒ ile kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin ÔÇťeylem s─▒ras─▒nda veya ka├žarkenÔÇŁ ifadesine yer verilmi┼č; ÔÇťahvalin hakl─▒ g├Âstermedi─či cebir ve ┼čiddet kullanmakÔÇŁ ifadesi yerine de ÔÇťdurumun hakl─▒ g├Âstermedi─či derecede kuvvet kullanmakÔÇŁ ifadesinin kullan─▒lmas─▒ daha uygun g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

ii) Zilyetlik Davalar─▒

Medeni Kanunun 982-984 aras─▒ maddelerinde zilyetli─či gasbedilmi┼č veya sald─▒r─▒ya u─čram─▒┼č zilyede dava yolu ile zilyetli─čini koruma imkan─▒ tan─▒m─▒┼čt─▒r. S├Âz├╝ ge├žen koruma, gasp halinde ┼čeyin geri verilmesi ve tazminat davalar─▒ (MK. md. 982) ve sald─▒r─▒ halinde de sald─▒r─▒n─▒n sona erdirilmesi, sebebinin ├Ânlenmesi ve tazminat davalar─▒ ile olur (MK. md. 983).

┬áZilyetli─čin gasb─▒nda iade ve tazminat davalar─▒
Zilyetli─či gasbedilen kimse gasbedenden mal─▒n iadesini dava yolu ile talep edebilir. ─░ade davas─▒n─▒ dolays─▒z zilyet a├žabilece─či gibi dolayl─▒ zilyet olup da zilyetli─či vas─▒ta ┼čah─▒stan gasbedilen kimse de a├žabilir. Mesela (A)ÔÇÖn─▒n (B)ÔÇÖye kiralad─▒─č─▒ bisikleti (H) ├žalm─▒┼č olsa (B) iade davas─▒ a├žabilece─či gibi (A) da bu davay─▒ a├žabilir. ─░ade davas─▒ i├žin failin kusuru aranmaz. ─░ade davas─▒ zilyetli─či gasbedene kar┼č─▒ oldu─ču kadar bunun k├╝lli haleflerine kar┼č─▒ da a├ž─▒labilir.

┬áZilyetli─če sald─▒r─▒ halinde a├ž─▒lacak davalar
Zilyetli─či sald─▒r─▒ya u─črayan kimse bu sald─▒r─▒ya son verilmesini ister. Sald─▒r─▒y─▒ yapan, o ┼čey ├╝zerinde ├╝st├╝n bir hak (tercihe ┼čayan) iddia etse dahi sald─▒r─▒ya son vermeye mecburdur. ─░ade davas─▒nda farkl─▒ olarak burada tercihe ├╝st├╝n hak iddias─▒ dinlenmez. Bu dava hakk─▒ ilk planda dolays─▒z zilyetlere aittir. Fakat mala zarar verilmesi halinde dolayl─▒ zilyet de bu davay─▒ a├žabilir. Dava sald─▒r─▒y─▒ yapana ve k├╝lli haleflerine kar┼č─▒ a├ž─▒l─▒r.
Sald─▒r─▒ sona ermesine veya erdirilmesine ra─čmen yenilenecek nitelikte ise davac─▒ sald─▒r─▒n─▒n sebebinin ├Ânlenmesini de talep edebilir.

Sald─▒r─▒dan do─čan zararlar─▒n tazminini de zilyet isteyebilir. Burada da tazminat talebinin dayana─č─▒ haks─▒z fiil olarak kabul edilmekte (BK. md. 41) ve sald─▒r─▒da bulunan─▒n kusuru aranmaktad─▒r

iii)Hak D├╝┼č├╝r├╝c├╝ S├╝reler:

Yeni Medeni Kanunun 984. maddesinde ÔÇťGasp ve sald─▒r─▒dan dolay─▒ dava hakk─▒, zilyedin fiili ve failini ├Â─črenmesinden ba┼člayarak iki ay ve her h├ólde fiilin ├╝zerinden bir y─▒l ge├žmekle d├╝┼čer.ÔÇŁ h├╝km├╝ bulunmaktad─▒r. Eski medeni kanunda, gasp ve sald─▒r─▒ ├Â─črenildi─či halde derhal dava a├ž─▒lmaz ise, dava hakk─▒n─▒n d├╝┼čece─či ve daha ge├ž ├Â─črenilmi┼č olsa dahi, gasp ve sald─▒r─▒n─▒n meydana geldi─či g├╝nden itibaren biri y─▒l ge├žmekle dava hakk─▒n─▒n zamana┼č─▒m─▒na u─črayaca─č─▒ ifade edilmi┼čtir.

┬áAncak bir y─▒ll─▒k s├╝renin zamana┼č─▒m─▒ m─▒, hak d├╝┼č├╝r├╝c├╝ s├╝re mi oldu─ču tart─▒┼čma konusu oldu─čundan, maddede, gasp ve tecav├╝z halinde dava hakk─▒n─▒n, fiilin ve failin ├Â─črenilmesi tarihinden itibaren iki ay i├žinde a├ž─▒labilmesi s├╝re bak─▒m─▒ndan daha uygun g├Âr├╝lm├╝┼č ve gerek iki ayl─▒k s├╝renin gerekse de fiil tarihinden itibaren i┼čleyecek bir y─▒l s├╝renin hak d├╝┼č├╝r├╝c├╝ s├╝re oldu─ču kabul edilmi┼čtir.

iv) Zilyetli─čin ─░dari Yoldan Korunmas─▒

3091 say─▒l─▒ Kanun, Ta┼č─▒nmaz Mal Zilyedli─čine Yap─▒lan Tecav├╝zlerin ├ľnlenmesi ba┼čl─▒─č─▒n─▒ ta┼č─▒yorsa da Kanundaki ama├ž ve d├╝zenleme ba┼čl─▒ktaki ifadeyi a┼čmakta ve ta┼č─▒nmaz mal zilyedli─činden ba┼čka zilyedlik s├Âz konusu olmayan kamu kurumlar─▒ ve kurulu┼člar─▒na ait veya bunlar taraf─▒ndan idare olunan veya Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan sahipsiz yerlere veya menfaati umuma ait ta┼č─▒nmaz mallara tecav├╝z veya m├╝dahalelerin ├Ânlenmesi de (md. 1, 3/f) bu Kanunun kapsam─▒na al─▒nm─▒┼č bulunmaktad─▒r.

S├Âz├╝ ge├žen ta┼č─▒nmaz mallar ├╝zerindeki hakimiyet ├Âzel hukukun ÔÇťzilyetlikÔÇŁ kavram─▒na girmeyip kamu hukukuna dayanmakta ise de bu ta┼č─▒nmazlara vaki tecav├╝zlerde de zilyetli─čin idari yoldan korunmas─▒ h├╝k├╝mlerinin uygulanmas─▒ kanun koyucu taraf─▒ndan uygun g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

iva)Yetkili makam
3091 say─▒l─▒ Kanuna g├Âre ta┼č─▒nmaz mallara tecav├╝z veya m├╝dahale edilmesi halinde ta┼č─▒nmaz mal merkez il├že s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde ise il valisi veya g├Ârevlendirece─či vali yard─▒mc─▒s─▒, di─čer il├želerde ise kaymakamlar taraf─▒ndan bu tecav├╝z veya m├╝dahalenin ├Ânlenmesine karar verilir ve ta┼č─▒nmaz mal yerinde teslim edilir.

ivb)Ba┼čvuru
Ba┼čvuruyu mal─▒n zilyedi, zilyet birden fazla ise i├žlerinden biri yapabilir. T├╝zel ki┼čiler veya kamu kurum ve kurulu┼člar─▒ i├žin yetkili ki┼či ba┼čvurabilir. K├Âye ait ta┼č─▒nmazlar bak─▒m─▒ndan k├Ây halk─▒ndan herhangi biri ba┼čvuruda bulunabilir. Vali veya kaymakam g├Ârev┬á alan─▒na giren kamu hukukuna tabi ta┼č─▒nmaz mallara veya Devletin H├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki sahipsiz yerlere tecav├╝z veya m├╝dahalede bulunuldu─čunu ├Â─črendiklerinde soru┼čturmay─▒ do─črudan do─čruya (resen) yapt─▒r─▒rlar ve karara ba─člarlar.

Ba┼čvuruyu yetkili zilyet veya ki┼či tecav├╝z ya da m├╝dahalenin yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendi─či tarihten itibaren altm─▒┼č g├╝n i├žinde yapmal─▒d─▒r. Fakat, herhalde tecav├╝z veya m├╝dahalenin vuku buldu─ču tarihten itibaren bir y─▒l ge├žtikten sonra ba┼čvuruda bulunulamaz.Kamu hukukuna tabi ta┼č─▒nmaz mallar ve Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufuna tabi yerlere tecav├╝z veya m├╝dahalelerde s├╝re s├Âz konusu de─čildir (md. 4/2).

ivc)Soru┼čturma ve Karar
┬áBa┼čvuru zaman─▒nda yap─▒lm─▒┼čsa yetkili vali veya kaymakam ya da bunlar─▒n g├Ârevlendirece─či bir veya birka├ž memur taraf─▒ndan yerinde soru┼čturma yap─▒l─▒r (md. 5).

┬áSoru┼čturma en ge├ž on be┼č g├╝n i├žinde tamamlanarak karara ba─član─▒r (md. 6). Taraflara ve di─čer ilgililere tebligatlar 8. madde uyar─▒nca yap─▒l─▒r.

ivd)Karar─▒n Sonu├žlar─▒
Verilen kararlar, idari yarg─▒ yolu a├ž─▒k olmak ├╝zere kesindir. Verilen kararlara kar┼č─▒ idari yarg─▒ya ba┼čvurmalarda y├╝r├╝tmenin durdurulmas─▒ karar─▒ verilemez (md. 13).

Karar gere─činin karar─▒n infaz memuruna geldi─či tarihten itibaren en ge├ž be┼č g├╝n i├žinde yerine getirilmesi zorunludur. Gereken hallerde teknik y├Ânden yard─▒mc─▒ olmak ├╝zere yeteri kadar memur g├Ârevlendirilir. Gerek soru┼čturma gerek karar─▒n yerine getirilmesi s─▒ras─▒nda mahallin en b├╝y├╝k m├╝lki idari amirinin yaz─▒l─▒ emri ile g├╝venlik kuvvetlerince mahallinde gerekli ├Ânlemler al─▒n─▒r (md. 9).

ive)Tecav├╝z├╝n Tekrarlanmas─▒nda Cezai M├╝eyyide
Ta┼č─▒nmaz mala m├╝tecaviz taraf─▒ndan tekrar veya onun yarar─▒na ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan bilerek yeni tecav├╝z yahut m├╝dahalede bulunulursa bu Kanun uyar─▒nca yeniden soru┼čturma yap─▒l─▒r ve karar verilir (md. 12). Mahkeme karar─▒ ile kendisine teslim edilmeksizin ayn─▒ ta┼č─▒nmaz mala yukar─▒da belirtilen tarzda tekrar veya yeni tecav├╝z veya m├╝dahale su├ž te┼čkil eder (md. 15) ve failleri 3091 say─▒l─▒ Kanunda ├Âng├Âr├╝len h├╝k├╝mler uyar─▒nca (md. 15-17) cezaland─▒r─▒l─▒r.

┬áMedeni Kanuna g├Âre bir ba┼čkas─▒n─▒n ta┼č─▒n─▒r ya da ta┼č─▒nmaz bir mal─▒na haks─▒z zilyet olan bir ki┼či, bunu ger├žek hak sahibine iadeyle y├╝k├╝ml├╝d├╝r. ─░ade ile y├╝k├╝ml├╝ olan ki┼či, o ana kadar bu e┼čya i├žin baz─▒ masraflar yapm─▒┼č olabilir. Bunlar, e┼čyan─▒n iade edilece─či hak sahibinden istenebilir. Ancak, bu talep hakk─▒n─▒n kapsam─▒ iadeyle y├╝k├╝ml├╝ zilyedin iyiniyetli veya k├Ât├╝niyetli olamas─▒na g├Âre farkl─▒d─▒r.

┬á─░yiniyetli zilyet e┼čya i├žin yapt─▒─č─▒ hem zaruri (meyva bah├žesinin b├Âceklere kar┼č─▒ ila├žlanmas─▒ gibi) hem de faydal─▒ (meyva a─ča├žlar─▒n─▒n budanmas─▒, topra─č─▒n g├╝brelenmesi gibi) masraflar─▒ talep edebilir (MK. md. 994).
K├Ât├╝niyetli ki┼či ise sadece zaruri masraflar─▒ isteyebilir, faydal─▒ masraflar─▒ talep edemez (MK. md. 995). Buradaki k├Ât├╝niyet xe┼čyan─▒n bir ba┼čkas─▒na ait oldu─čunu ve iade edilmesi gerekti─čini bilmeye ili┼čkindir.

─░ade y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝n├╝n kapsam─▒ e┼čyayla birlikte e┼čyadan elde edilen semerelerin (├╝r├╝nler ve gelirlerin) iadesinde de ki┼činin iyiniyetli veya k├Ât├╝niyetli olmas─▒na g├Âre de─či┼čir.

─░yiniyetli zilyed, e┼čyadan elde etti─či semereleri iadeyle y├╝k├╝ml├╝ olup bunu kendi alaca─č─▒na mahsup yetkisine sahiptir. Elde etmeyi ihmal etti─či semeleri (bah├žedeki meyvay─▒ toplamay─▒p ├ž├╝r├╝meye terketmesi gibi) iade y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ yoktur. Buna kar┼č─▒l─▒k, k├Ât├╝niyetli zilyed hem elde etti─či hem de elde etmeyi ihmal etti─či semeleri iade ve tazmin etmekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r (MK. md. 995).

Anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere, iyiniyet ki┼činin sorumluluk kapsam─▒na etkili olmakta, onu bir bor├žtan kurtarabilmektadir.
4. Tapu Sicili

Ta┼č─▒n─▒r mallarda zilyedli─čin fonksiyonunu ta┼č─▒nmaz mallarda tapu sicili g├Âr├╝r. Tapu sicili, ta┼č─▒nmazlar ├╝zerindeki ayni hak durumunu g├Âstermek ├╝zere, Devlet taraf─▒ndan tutulan resmi bir sicildir. Her il├že bir tapu sicil b├Âlgesidir. ├ťlkemizde bug├╝n uygulanan tapu sicil sistemine 04.10.1926 tarihinde y├╝r├╝rl├╝─če giren 743 say─▒l─▒ Medeni Kanun ile ge├žilmi┼č ve bug├╝nk├╝ seviyeye gelinmi┼čtir.

Tapu sicili ile ilgili i┼člemlere a├ž─▒kl─▒k kazand─▒rmak amac─▒yla 08.10.1930 tarih ve 268 say─▒l─▒ Tapu Sicili Nizamnamesi y├╝r├╝rl├╝─če konulmu┼čtur. Bu Nizamname Bakanlar Kurulunun 18.05.1994 g├╝n ve 95/5623 say─▒l─▒ karar─▒yla kabul edilip 07.06.1994 tarihinde y├╝r├╝rl├╝─če giren Tapu Sicil T├╝z├╝─č├╝ ile y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

a) Tapu Siciline Hakim Olan ─░lkeler

(1) Tescil ─░lkesi

Ta┼č─▒nmazlar ├╝zerindeki ayni haklar ancak tapuya tescil ile kazan─▒labilir, de─či┼čtirilebilir (MK. md. 705, 1021,1022). Ancak, bu kural mutlak bir kural olmay─▒p bunun baz─▒ istisnalar─▒ mevcuttur. Bu istisnai hallerde ta┼č─▒nmaz ├╝zerindeki ayni haklar tapudaki tescil i┼čleminden ├Ânce kazan─▒labilmektedir. Bunlar tescilsiz iktisap halleridir (miras, kamula┼čt─▒rma, i┼čgal, cebri icra ve mahkeme karar─▒yla iktisap). Bu istisnai hallerde ayni hak tapu sicili d─▒┼č─▒nda kazan─▒lmakta, sonradan yap─▒lan tescil i┼člemi ayni hakk─▒n kazan─▒lmas─▒ bakam─▒ndan kurucu (ihdasi) de─čil, bildirici (ihbari) bir nitelik ta┼č─▒maktad─▒r. Ta┼č─▒nmaz sicil d─▒┼č─▒nda kazan─▒lmas─▒na ra─čmen, tescil i┼člemi yap─▒lmad─▒─č─▒ s├╝rece ├╝zerinde tasarruf i┼člemleri yap─▒lamaz.

(2) Sebebe Ba─čl─▒l─▒k (illiyet) ─░lkesi┬á

Ta┼č─▒nmaz ├╝zerinde bir ayni hakk─▒n kazan─▒labilmesi i├žin tapu siciline tescil yeterli de─čildir. Bu tescilin, ona esas te┼čkil eden ge├žerli bir hukuksal i┼čleme dayanmas─▒ gerekir. Bir ba┼čka ifadeyle tapuda yap─▒lan tescil i┼čleminin ge├žerlili─či, buna neden olan esas hukuksal i┼člemin (sat─▒┼č, ba─č─▒┼člama gibi) ge├žerlili─čine ba─čl─▒d─▒r. Buna tescilde sebebe ba─čl─▒l─▒k ilkesi ad─▒ verilmektedir (MK. md. 1024).
4.1.3. Aleniyet ─░lkesi

(3) Tapuya G├╝ven ─░lkesi
 
┬áTapu sicilleri devlet taraf─▒ndan tutulan resmi sicillerdir. Bu nedenle bu sicillerdeki bir kayda g├╝venen ki┼čilerin bu g├╝venleri korunmaktad─▒r. Tapudaki bir kayda g├╝venerek ayni bir hak kazanan iyiniyetli ki┼čilerin bu kazanmalar─▒, tapu kayd─▒ do─čru olmasa dahi hukuken korunacakt─▒r (MK. md. 1023). Buna tapuya g├╝ven (ya da tapuya itimat) ilkesi ad─▒ verilmektedir.

(4) Devletin Sorumlulu─ču ─░lkesi

Tapu sicilleri Devlet taraf─▒ndan tutulan resmi siciller oldu─čundan, bu sicillerin yanl─▒┼č tutulmas─▒ndan dolay─▒ do─čan b├╝t├╝n zararlardan devletin sorumlu oldu─ču kabul edilmi┼čtir (MK. md. 1007). Bunun sonucu olarak da tapu sicilindeki kay─▒tlar do─čru tutulmaz ve bundan dolay─▒ bir kimse zarar g├Âr├╝rse bu zarar─▒n tazminini Devletten talep edebilir.┬á┬á

(5) Aleniyet ─░lkesi

Tapu sicilleri aleni sicillerdir. Tapudaki tescil i┼člemiyle ilgisi oldu─čunu kan─▒tlayan her ilgili ki┼či ta┼č─▒nmazla ilgili sicili ve evrak─▒ incelebilir. Bunun sonucu olarak da hi├ž kimse tapudaki bir kayd─▒n varl─▒─č─▒ndan haberdar olmad─▒─č─▒n─▒, bilmedi─čini iddia edemeyecektir (MK. md. 1020).

b) Tapu Sicilleri
Kadastrosu yap─▒lm─▒┼č yerler ile yap─▒lmam─▒┼č yerlerde tutulan tapu sicilleri birbirinden farkl─▒d─▒r.

(1) Kadastrosu yap─▒lm─▒┼č yerlerdeki tapu sicilleri

Eski 743 say─▒l─▒ Medeni Kanununda tapu sicilinin unsurlar─▒n─▒n neler oldu─ču d├╝zenlenmemi┼č, bu konu Sicil T├╝z├╝─č├╝n├╝n 6. maddesinde ana siciller ve yard─▒mc─▒ siciller olarak belirtilmi┼čtir. Bu konu, yeni Medeni Kanununun ÔÇťsicilin unsurlar─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda d├╝zenlenmi┼čtir.
i) Ana Siciller

ia) Tapu k├╝t├╝─č├╝

Ta┼č─▒nmaz ├╝zerindeki ayni haklar ancak bu k├╝t├╝─če tescil ile do─čarlar. Eski kanunda yer verilmeyen tapu sisteminin temelini olu┼čturan ve ta┼č─▒nmaza sayfa a├ž─▒lmas─▒ ilkesini belirleyen h├╝kme, 4721 say─▒l─▒ Kanunun 1000. maddesinde yer verilmi┼čtir. Yeni kanun maddesine g├Âre, ÔÇťHer ta┼č─▒nmaza k├╝t├╝kte bir sayfa ayr─▒l─▒r ve sayfa numaralar─▒ birbirini izler.ÔÇŁ. Ayn─▒ maddenin ikinci f─▒kras─▒ eski kanunun 913. maddesini kar┼č─▒lamaktad─▒r. ─░kinci f─▒krada ÔÇťbir ta┼č─▒nmaz─▒n b├Âl├╝nmesi veya birden ├žok ta┼č─▒nmaz─▒n birle┼čtirilmesi halinde uyulacak usul t├╝z├╝kle belirlenir.ÔÇŁ ┼čeklindedir. ├ť├ž├╝nc├╝ f─▒krada ayr─▒ sayfaya tescil edilecek ayni haklar belirtilmi┼č olup d├Ârd├╝nc├╝ f─▒krada ise, eklentilerin beyanlar s├╝tununa yaz─▒lmas─▒na dayanak sa─članm─▒┼č olmaktad─▒r.

Ayn─▒ malike ait ta┼č─▒nmazlara tapu k├╝t├╝─č├╝nde ortak sayfa a├ž─▒lmas─▒ hakk─▒nda be┼činci f─▒kra , eski medeni kanunda bulunmamaktayd─▒.

ib) Kat m├╝lkiyeti k├╝t├╝─č├╝

Kanunun 1001. maddesiyle, ÔÇťKat m├╝lkiyetine konu olan ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mler, ayr─▒ca tutulacak kat m├╝lkiyeti k├╝t├╝─č├╝ne yaz─▒l─▒r.
 
├ľzel kanun h├╝k├╝mleri sakl─▒ kalmak ├╝zere, k├╝t├╝kte yap─▒lacak i┼člemler hakk─▒nda tapu k├╝t├╝─č├╝ne ili┼čkin h├╝k├╝mler uygulan─▒r.ÔÇŁ h├╝km├╝ getirilmi┼čtir.

Tapu k├╝t├╝─č├╝ ├Ârnek al─▒narak kat m├╝lkiyeti k├╝t├╝─č├╝ tutulmas─▒ esas─▒ 634 say─▒l─▒ Kat M├╝lkiyeti Kanunu ile kabul edilmi┼čtir. Kat m├╝lkiyeti kurulan ta┼č─▒nmaz mallar bu tarz m├╝lkiyete konu olan ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mlerden her birine t─▒pk─▒ tapu k├╝t├╝─č├╝nde oldu─ču gibi bir sahife a├ž─▒lmas─▒ esas─▒na g├Âre tutulmaktad─▒r.

ic) Yevmiye defteri ve belgeler

Eski kanunda bunu kar┼č─▒layacak bir h├╝k├╝m bulunmamaktad─▒r. Bununla ilgili olarak Tapu Sicil T├╝z├╝─č├╝nde bulunan h├╝k├╝mlere g├Âre i┼člem yap─▒lmaktad─▒r. Ancak, 4721 say─▒l─▒ Kanunun 1002. maddesiyle bu konu da Medeni Kanunda d├╝zenlenmi┼čtir. Buna g├Âre tapu k├╝t├╝─č├╝ne tescil istemleri, isteyenin kimli─či ve istemin konusu belirtilerek istem s─▒ras─▒na g├Âre derh├ól yevmiye defterine yaz─▒l─▒r. Bu i┼člemlerin dayana─č─▒ olan belgeler, ├Âzenle s─▒raya konulur ve saklan─▒r.
 
id)  Plan

Plan ile ilgili h├╝k├╝m 4721 say─▒l─▒ Kanunun 1003. maddesinde belirtilmi┼čtir. Bu maddeye g├Âre ÔÇťBir ta┼č─▒nmaz─▒n k├╝t├╝─če kayd─▒ ve belirlenmesinde resm├« bir ├Âl├ž├╝me dayanan pl├ón esas al─▒n─▒r. Pl├ónlar─▒n nas─▒l haz─▒rlanaca─č─▒ t├╝z├╝kle belirlenir.ÔÇŁEski kanunda bunu kar┼č─▒layacak bir h├╝k├╝m bulunmamaktad─▒r.

ii) Yard─▒mc─▒ Siciller
┬áBu konu 4721 say─▒l─▒ Kanunda de─čil, Tapu Sicil T├╝z├╝─č├╝nde d├╝zenlenmi┼čtir. Bu d├╝zenlemeler a┼ča─č─▒da a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r.

iia) Mal Sahipleri Sicili
Ta┼č─▒nmaz mal maliklerinin ad─▒, soyad─▒ ikametgah─▒ ve sahip olduklar─▒ ta┼č─▒nmaz mallar─▒n ada, parsel, sayfa numaras─▒ ile mahalle veya k├Âylerinin yaz─▒ld─▒─č─▒ sicildir. Maliklerin soyad─▒n─▒n ba┼č harfine g├Âre ve harf i├žin ayr─▒ bir defter a├ž─▒l─▒r. Ki┼činin birden fazla ta┼č─▒nmaz─▒ varsa tamam─▒ ayn─▒ s├╝tunda g├Âsterilir.

iib) Aziller Sicili
Vekaleten azillerin vekalet verenin soyad─▒n─▒n ba┼č harfine g├Âre kaydedildi─či sicildir.

iic) D├╝zeltmeler Sicili
Yevmiye defterine yaz─▒lmas─▒ gerekmeyen d├╝zeltmelerin sebepleri ile yaz─▒ld─▒─č─▒ sicildir.

iid) Kamu Orta Mallar─▒ Sicili
Mera, yaylak, k─▒┼člak gibi kamu orta mallar─▒n─▒n yaz─▒ld─▒─č─▒ sicildir. Sicilde s├Âz konusu orta mallar─▒n─▒n hangi k├Ây veya belediyeye tahsisli oldu─ču da belirtilir.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Tapu idarelerinde ayr─▒ca tablo-mahsen defteri, yaz─▒┼čma defteri ve idari s─▒n─▒rlar kay─▒t defteri de tutulur.
(2) Kadastrosu Yap─▒lmam─▒┼č Yerlerdeki Siciller
 
Hen├╝z kadastrosu yap─▒lmam─▒┼č yerlerde k├╝t├╝k yerine zab─▒t defteri ve kat m├╝lkiyeti zab─▒t defteri tutulur. Ta┼č─▒nmaz mallar─▒n s─▒n─▒rlar─▒ hudut kom┼čular─▒ yaz─▒larak g├Âsterilir. Ta┼č─▒nmaz mal─▒n varsa resmi haritas─▒ ve plan─▒ dosyas─▒nda saklan─▒r. Her i┼čleme ait belgeler o i┼člem i├žin ayr─▒ bir dosya i├žinde saat, tarih, s─▒ra ve yevmiye numaras─▒ yaz─▒larak saklan─▒r.

i) Tapu K├╝t├╝─č├╝ne Kayd─▒ Yap─▒lacak Ta┼č─▒nmazlar

4721 say─▒l─▒ Medeni kanunun 998 inci maddesi tapu siciline kaydedilecek ta┼č─▒nmazlar─▒ belirtmi┼čtir. Buna g├Âre;
- Arazi
- Ta┼č─▒nmazlar ├╝zerindeki ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli haklar,
- Kat m├╝lkiyetine konu olan ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mler tapu sicilinde g├Âsterilebilir.

Eski medeni kanununda , tapu siciline ÔÇťgayrimenkulÔÇŁ olarak kaydedilecekler aras─▒nda ÔÇťmadenlerÔÇŁ bulunmaktayd─▒. ├ťlkemizde madenler 6309 say─▒l─▒ Maden Kanunu ile ├Âzel m├╝lkiyet konusu olmaktan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č ve Medeni Kanun d─▒┼č─▒nda ayr─▒ bir rejime tabi tutulmu┼čtur. Buna kar┼č─▒l─▒k 634 say─▒l─▒ Kat M├╝lkiyeti Kanunu, ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mlerinin kat m├╝lkiyeti k├╝t├╝─č├╝nde ayr─▒ sayfalara kaydedilmesi gerekti─čini ve b├Âylelikle ayr─▒ sayfaya kaydedilen her ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝m├╝n ayr─▒ bir ta┼č─▒nmaz niteli─či kazanmas─▒n─▒ kabul etmi┼č bulunmaktad─▒r (Kat M├╝lkiyeti Kanunu md. 13/4). Bu nedenle maddede, tapu siciline ta┼č─▒nmazlar olarak kaydedilecekler aras─▒nda ÔÇťkat m├╝lkiyetine konu olan ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝mlerÔÇŁde al─▒nm─▒┼č, son f─▒kra bunlar─▒n ta┼č─▒nmaz olarak kaydedilmesinin kat m├╝lkiyetini d├╝zenleyen ├Âzel kanuna tabi olaca─č─▒n─▒ belirtmektedir.

Ba─č─▒ms─▒z ve s├╝rekli haklar─▒n tapu siciline tescil edilebilmesi i├žin bu haklar─▒n s├╝rekli veya otuz y─▒l s├╝reli olmas─▒ h├╝km├╝ getirilmi┼čtir. Eski kanunda bu s├╝re yirmi y─▒l olarak belirtilmi┼čtir

ii)Tapu K├╝t├╝─č├╝ne Kayd─▒ Yap─▒lamayacak Ta┼č─▒nmazlar

Medeni Kanunun 999. maddesine g├Âre, ÔÇŁ├ľzel m├╝lkiyete t├óbi olmayan ve kamunun yararlanmas─▒na ayr─▒lan ta┼č─▒nmazlar, bunlara ili┼čkin tescili gerekli bir ayn├« hakk─▒n kurulmas─▒ s├Âz konusu olmad─▒k├ža k├╝t├╝─če kaydolunmaz. Tapuya kay─▒tl─▒ bir ta┼č─▒nmaz, kayda t├óbi olmayan bir ta┼č─▒nmaza d├Ân├╝┼č├╝rse, tapu sicilinden ├ž─▒kar─▒l─▒r.
Bu h├╝k├╝mde kastedilen ta┼č─▒nmazlar ├Âzel m├╝lkiyete tabi olmayan ta┼č─▒nmazlard─▒r. 3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanununun 16. maddesinde ÔÇťkamu mallar─▒ ÔÇťn─▒n neler oldu─čunu belirtilmi┼čtir.

Yarg─▒tay Hukuk Genel Kurulunun 23.11.1988 tarihli (Esas No:1988/1-1825, Karar No: 1998/964) karar─▒na g├Âre; mahiyetleri gere─či tescile tabi olmayan ve kamu hukuku kurallar─▒ kapsam─▒na giren bir yer, her nas─▒lsa tapu siciline tescil edilmi┼č olursa, bu i┼člem o yerin hukuki niteli─činde hi├žbir de─či┼čiklik meydana getirmez. Ba┼čka bir anlat─▒mla, ├Âzel hukuk kurallar─▒na tabi bir yer mahiyetini kazanmaz, tescil i┼člemi yok h├╝km├╝ndedir. Bunun sonucu olarak b├Âyle bir tescile dayanarak Medeni Kanunun 931. (4721 say─▒l─▒ Kanun md. 1023) maddesinin koruyuculu─čundan yararlan─▒lamaz.

Gerek m├╝lga 766 say─▒l─▒ Kanunun 31/2 maddesi ve gerekse 3402 say─▒l─▒ Kanunun 12/3 maddesi, ├Âzel m├╝lkiyete konu olmayacak Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki yerler hakk─▒nda Hazine taraf─▒ndan a├ž─▒lacak davalar─▒, on y─▒ll─▒k hak d├╝┼č├╝r├╝c├╝ s├╝reye tabi tutmam─▒┼čt─▒r.

iii)┬á Tapu Sicilinde Yap─▒lacak ─░┼člemler
iiia) Kay─▒t
Kay─▒t, ta┼č─▒nmaz─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne ge├žirilmesi i┼člemidir. Bu kay─▒t i┼čleminden sonra ta┼č─▒nmazla ilgili t├╝m i┼člemler ta┼č─▒nmaz─▒n kay─▒tl─▒ oldu─ču tapu k├╝t├╝─č├╝ sayfas─▒na yap─▒l─▒r. Kay─▒t ta┼č─▒nmaz─▒n ilk kez tapu k├╝t├╝─č├╝ne yaz─▒lmas─▒ oldu─ču halde, tescil daha sonradan ayn─▒ ta┼č─▒nmazla ilgili olarak yap─▒lan tapu sicili i┼člemdir.

iiib) Tescil
┬áTescil, tapu k├╝t├╝─č├╝nde ta┼č─▒nmaza ait sayfaya o ta┼č─▒nmaz ├╝zerindeki ayni haklar─▒n yaz─▒lmas─▒n─▒ ifade eden ├Âzel teknik bir tabirdir. Bir ayni hak tapu siciline ya ta┼č─▒nmaza sahife a├ž─▒l─▒rken ya da a├ž─▒ld─▒ktan sonra tescil edilir. Sahife a├ž─▒ld─▒ktan sonra, mevcut sahifeye tescil yap─▒labilmesi i├žin iki ┼čart─▒n tahakkuku gerekir:
Yetkili ┼čahs─▒n tescil talebinde bulunmas─▒,
Talepte bulunan─▒n tasarruf yetkisini ve tescilin sebebini tevsik etmesi.
Medeni Kanunun 1019. maddesinde belirtildi─či ├╝zere, ÔÇťTapu memuru, ilgililerin bilgisi d─▒┼č─▒nda yapt─▒─č─▒ i┼člemleri onlara tebli─č etmekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r. ÔÇť

iiic) Tadil
Tadil m├╝stakil bir kay─▒t tarz─▒ de─čildir. Ger├žekten bir tadil ya bir terkin ya da bir tescil tarz─▒nda tezah├╝r eder. ┼×ayet tadil, konusu olan hakk─▒ k─▒s─▒tl─▒yorsa bir nevi terkin mahiyetindedir. E─čer tadil, konusu olan hakk─▒ geni┼čletiyorsa bir tescil mahiyetindedir.

iiid) Terkin
Terkin, bir tescilin ├žizilerek h├╝k├╝ms├╝z hale getirilmesidir. Terkin ya bir ayni hakk─▒ sona erdirmek i├žin veya ger├že─če uymayan bir tescili ger├že─če uydurmak i├žin yap─▒l─▒r.

┼×ayet bir ayni hakk─▒ sona erdirecekse (mesela malik m├╝lkiyetinden feragat etmek istiyorsa veya bir irtifak hakk─▒ sona erdirilmek isteniyorsa) sona erdirecek hakk─▒n terkininin talep edilmesi gerekir.

iiie) ┼×erh

iiiea)┼×ahsi Haklar─▒n ┼×erhleri
Medeni Kanunun 1009. maddesine g├Âre ÔÇťArsa pay─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat, ta┼č─▒nmaz sat─▒┼č vaadi, kira, al─▒m, ├Ânal─▒m, gerial─▒m s├Âzle┼čmelerinden do─čan haklar ile ┼čerhedilebilece─či kanunlarda a├ž─▒k├ža ├Âng├Âr├╝len di─čer haklar tapu k├╝t├╝─č├╝ne ┼čerhedilebilir.ÔÇŁ Bu h├╝k├╝mden anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere, her t├╝rl├╝ ┼čahsi hak i├žin de─čil ancak kanun taraf─▒ndan ┼čerh verilmesi imkan─▒ kabul edilmi┼č olan ┼čahsi haklar i├žin bu m├╝esseseden yararlan─▒labilir.

Eski kanunda yer verilmeyen arsa pay─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat ve ta┼č─▒nmaz sat─▒┼č vaadi s├Âzle┼čmesinin ┼čerh verilebilmesi, yeni kanun maddesinde say─▒lm─▒┼čt─▒r. 6217 say─▒l─▒ kanun ile ta┼č─▒nmaz sat─▒┼ča vaadi s├Âzle┼čmesinin ┼čerh verilmesi olana─č─▒ tan─▒nm─▒┼č ancak bu┬á Medeni Kanunda belirtilmemi┼čtir. ├ťlkemizde yayg─▒n bir uygulamas─▒ bulunan arsa pay─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat s├Âzle┼čmelerinin de ┼čerh verilebilece─či Tapu Sicil T├╝z├╝─č├╝nde yer alm─▒┼č ancak o T├╝z├╝kte yer alan d├╝zenlemenin kanuni dayana─č─▒ bulunmuyordu, Medeni Kanuna konularak kanuni dayana─ča kavu┼čmu┼č oldu.
 
Hukukumuzda ┼čerh verilebilecek┬á ┼čahsi haklar ┼čunlard─▒r:

1- Medeni Kanunda belirtilenler
-s├Âzle┼čmeden do─čan ├Ânal─▒m hakk─▒
-s├Âzle┼čmeden do─čan al─▒m hakk─▒
-s├Âzle┼čmeden do─čan geri al─▒m hakk─▒
-Rehinli alacakl─▒n─▒n bo┼č dereceye ilerleme hakk─▒.
-Arsa pay─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒ in┼čaat

2- Bor├žlar Kanununda belirtilenler
- Ba─č─▒┼člamadan r├╝cu hakk─▒,
- Adi kira,
- Has─▒lat kiras─▒.

3- ├ľzel kanunla kabul edilen
- Sat─▒┼č vaadi s├Âzle┼čmesi.

─░iieb)Tasarruf Yetkisine Ait Tahditlerin ┼×erhi
┬áMedeni Kanun ┼čerh verilecek tasarruf tahditlerini ├╝├ž grupta toplam─▒┼čt─▒r. Bunlardan ba┼čka baz─▒ ├Âzel kanunlarda da tasarruf yetkisinin tahdidinin ┼čerh verilmesini ├Âng├Âren h├╝k├╝mlere rastlanmaktad─▒r.

1- Medeni Kanunda belirtilenler
a) ├çeki┼čmeli haklar─▒n korunmas─▒na ili┼čkin mahkeme kararlar─▒,
b) Haciz, iflâs kararı veya konkordato ile verilen süre,
c) Aile yurdu kurulmas─▒, artmiras├ž─▒ atanmas─▒ gibi ┼čerh verilmesi kanunen ├Âng├Âr├╝len i┼člemler.┬á
                              
2-Medeni Kanun d─▒┼č─▒nda ├Âng├Âr├╝len haller
a) 2510 say─▒l─▒ ─░skan Kanununun 30. maddesine g├Âre g├Â├žmenlere ve naklolunan e┼čhasa ve adi iskan hakk─▒n─▒ haiz olan m├╝badil, muhacir ve m├╝ltecilere bor├žlu veya bor├žsuz verilen ta┼č─▒nmazlar on y─▒l s├╝reyle sat─▒lamaz, ba─č─▒┼članamaz, rehnedilemez ve haczolunamaz. Bu maddenin ├Âng├Ârd├╝─č├╝ tasarruf tahdidi de tapu siciline ┼čerh verilecektir.┬á

┬áb) 2942 say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanununun 7. maddesi, (24.04.2001 tarih ve 4650 say─▒l─▒ kanunla de─či┼čik ┼čekli - R.G. 24393 - 05.05.2001) ÔÇť─░dare kamula┼čt─▒rma karar─▒ verdikten sonra kamula┼čt─▒rman─▒n tapu siciline ┼čerh verilmesini kamula┼čt─▒rmaya konu ta┼č─▒nmaz mal─▒n kay─▒tl─▒ bulundu─ču tapu idarisine bildirir. Bildirim tarihinden itibaren malik de─či┼čti─či takdirde, m├╝lkiyette veya m├╝lkiyetten gayri ayni haklarda meydana gelecek de─či┼čiklikleri tapu idaresi kamula┼čt─▒rmay─▒ yapan idareye bildirmek zorundad─▒r. ─░dare taraf─▒ndan ┼čerh tarihinden itibaren alt─▒ ay i├žinde 10 uncu maddeye g├Âre kamula┼čt─▒rma bedelinin tespitiyle idare ad─▒na tescili iste─činde bulunuldu─čuna dair mahkemeden al─▒nacak belge tapu idaresine ibraz edilmedi─či takdirde, bu ┼čerh tapu idaresince resen sicilden silinir.ÔÇŁ ┼čeklindedir.

iiiec) Ge├žici Tescillerin ┼×erhi
┬áMedeni Kanunun 1011. maddesinde iki hususta ge├žici tescilin ┼čerh verilebilece─či belirtilmektedir
 
┬á1- Medeni Kanunda ├Âng├Âr├╝lenler
a) İddia edilen bir aynî hakkın güvence altına alınması gerekiyorsa,
┬áb)Tasarruf yetkisini belirleyen belgelerdeki noksanl─▒klar─▒n sonradan tamamlanmas─▒na kanun olanak tan─▒yorsa, ge├žici tescil ┼čerhi, b├╝t├╝n ilgililerin raz─▒ olmas─▒na veya hakimin karar vermesine ba─čl─▒d─▒r.

2- Medeni Kanun d─▒┼č─▒nda ├Âng├Âr├╝len haller
┬áa) Medeni Kanunda ├Âng├Âr├╝lmemesine ra─čmen Tapu Sicil T├╝z├╝─č├╝, in┼čaat├ž─▒lar─▒n┬á kanuni ipotek hakk─▒ (M.K. md. 893, 895) konusunda Medeni Kanunun 1011. maddesine at─▒f yapmak suretiyle bir ┼čerh imkan─▒ ├Âng├Ârmektedir.
b) 4721 say─▒l─▒ T├╝rk Medeni Kanunu h├╝k├╝mleri uyar─▒nca kurulan vak─▒flar hakk─▒nda t├╝z├╝─č├╝n 15. maddesine g├Âre vakf─▒n tesciline karar veren mahkeme, karar─▒n kesinle┼čmesini beklemeden ta┼č─▒nmazlar─▒n vakfedildi─čine dair kay─▒tlar─▒na ge├žici ┼čerh verilmesi i├žin durumu resen ve derhal tapu idaresine bildirir. Tapu idaresince de kay─▒tlar─▒na ge├žici ┼čerh verilir.

203 say─▒l─▒ Milli Emlak Genel Tebli─čine g├Âre imar kanunlar─▒ uyar─▒nca, kamu yarar─▒na kullan─▒lmak ├╝zere bedelsiz olarak tapudan terkin edilen Hazine ta┼č─▒nmaz mallar─▒n─▒n, imar plan─▒ de─či┼čtirilerek ├Âzel m├╝lkiyete konu hale gelmesi veya plan de─či┼čtirilmeksizin terk amac─▒ d─▒┼č─▒nda kullan─▒lmas─▒ halinde tekrar Hazine ad─▒na tescilinin yap─▒labilmesi i├žin;

┬á3194 Say─▒l─▒ Yasa Uyar─▒nca Yap─▒lacak Terk ─░┼člemlerinde;
 
┬á”Bu ta┼č─▒nmaz mal─▒n,………………m2′lik k─▒sm─▒/tamam─▒ onayl─▒ imar plan─▒nda……………………(─░mar plan─▒nda ayr─▒ld─▒─č─▒ ama├ž yaz─▒lacakt─▒r.) ayr─▒lmas─▒ nedeniyle, 3194 say─▒l─▒ ─░mar Kanununun 11. maddesi uyar─▒nca, kamunun ortak kullan─▒m─▒na a├ž─▒k olmak ├╝zere tapu sicilinden bedelsiz terki yap─▒ld─▒─č─▒ndan……………….(Belediyece/─░l ├ľzel ─░daresince) sat─▒lamaz ve ba┼čka bir maksat i├žin kullan─▒lamaz. ─░leride, imar plan─▒ de─či┼čtirilerek kullan─▒┼č ┼čekli ├Âzel m├╝lkiyete konu olabilecek hale getirildi─činde veya imar plan─▒ de─či┼čtirilmeksizin terk edildi─či ama├ž d─▒┼č─▒nda kullan─▒ld─▒─č─▒ veya kulland─▒r─▒ld─▒─č─▒ takdirde tekrar ayn─▒ ┼čartlarla ve idar├« yoldan Hazine ad─▒na tescil edilir.”

iiif) Beyanlar
Tapu sicili i┼člemlerinde beyanlar, tapu k├╝t├╝─č├╝n├╝n di─čer s├╝tunlar─▒nda yer almayan fakat i┼č g├╝venli─či a├ž─▒s─▒ndan tapu k├╝t├╝─č├╝ yoluyla alenile┼čtirilmesinde yarar olan baz─▒ hukuksal ili┼čki ve fiili durumlard─▒r. Ancak, bunlar di─čer tapu kay─▒tlar─▒ndan farkl─▒ olarak kendilerine g├╝venilmek suretiyle bir ayni hak kazand─▒rma niteli─činden mahrumdurlar. Bir ba┼čka ifadeyle beyanlar hanesindeki kay─▒tlarda ÔÇťtapuya g├╝ven ilkesiÔÇŁ (MK. md.1023) uygulanmaz.

Beyanlar hanesine kay─▒t edilebilecek hususlar de─či┼čiktir. ├ľrnek olarak ta┼č─▒nmaz─▒n teferruat─▒, kanunen tesis edilen daimi ge├žit haklar─▒, fiili ehliyet k─▒s─▒tlamalar─▒ g├Âsterilebilir.┬á

M├╝lga 766 say─▒l─▒ Tapulama Kanununun 37. maddesi g├Âre; tar─▒ma elveri┼čli olmayan fakat ├Âzel m├╝lkiyete konu olabilecek bir arazi e─čer 27.03.1950 tarihinden ├Ânce ihya edilmi┼č ise, bu ta┼č─▒nmaz mal Hazine ad─▒na tescil edilir. ─░hya edeni veya onun akdi yahut kanuni halefleri tapu k├╝t├╝─č├╝n├╝n beyanlar hanesine, ÔÇť………………………….ÔÇÖn─▒n ihya hakk─▒ vard─▒r.ÔÇŁ ┼čeklinde yaz─▒l─▒r. E─čer ihya eylemi 27.03.1950ÔÇÖden sonra olmu┼č ise ta┼č─▒nmaz mal do─črudan do─čruya Hazine ad─▒na tescil olunur ve ihya eden yahut halefleri tapunun beyanlar hanesinde g├Âsterilmez.

┬á3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanununun 46/1 inci maddesi; 27.03.1950 tarihinden ├Ânce ihya edilip de, tapuda Hazine ad─▒na tescil edilen fakat ihya edenleri veya halefleri tapu k├╝t├╝─č├╝n├╝n beyanlar hanesinde g├Âsterilen ta┼č─▒nmaz mallar─▒n m├╝lkiyetinin bu ki┼čilere verilece─čine ili┼čkin h├╝k├╝m ta┼č─▒maktad─▒r.

28 Ekim 1987 tarihinde 19618 say─▒l─▒ Resmi GazeteÔÇÖde yay─▒mlanan, Ta┼č─▒nmaz Mallar─▒n S─▒n─▒rland─▒rma, Tespit ve Kontrol ─░┼čleri Hakk─▒ndaki Y├Ânetmeli─čin 18. maddesi, Kanunun 46. maddesiyle ilgili taleplerin nas─▒l sonu├žland─▒r─▒laca─č─▒n─▒ a├ž─▒klam─▒┼čt─▒r.

Ayr─▒ca, 46. maddenin son f─▒kras─▒yla, ilgililere Kanunun y├╝r├╝rl├╝─če girmesinden itibaren iki y─▒ll─▒k bir talep ve dava a├žma hakk─▒ tan─▒nd─▒─č─▒ndan, s├╝renin sona erdi─či 10.10.1989 tarihinden sonra idarelere bu konuda yap─▒lacak talepler i┼čleme konulmadan, idarelerce nedeni belirtilerek┬á reddedilecektir.

4070 say─▒l─▒ Kanuna g├Âre gerek do─črudan gerekse ihale y├Ântemi ile sat─▒lan tar─▒m arazileri on y─▒l s├╝re ile tar─▒m d─▒┼č─▒ ama├žlarla kullan─▒lamaz, bu husus tapu k├╝t├╝─č├╝n├╝n beyanlar hanesine yaz─▒l─▒r.

 

Kamu Mallar─▒

18 Ekim 2007

I.KAMU MALLARI

A. KAVRAM

Kamu mallar─▒ kavram─▒n─▒ ve hukuki durumunu sa─čl─▒kl─▒ bir temele dayand─▒rabilmek i├žin ├Âncelikle, mallar─▒n kamu mal─▒ oldu─ču veya olmad─▒─č─▒ ┼čeklinde ay─▒r─▒ma tabi tutulmas─▒n─▒n ve neden b├Âyle bir ayr─▒ma ihtiya├ž duyuldu─čunun a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturulmas─▒ gerekir. ├ç├╝nk├╝ esas olan kamu yarar─▒d─▒r ve bunu sa─člayabilmek de kamu mallar─▒n─▒n ayr─▒ bir hukuki d├╝zene tabi k─▒l─▒nmas─▒ ile m├╝mk├╝n olabilecektir.

Kamu mallar─▒n─▒n ayr─▒ bir hukuki d├╝zene oturtulmas─▒n─▒n temeli, bu mallardan kamunun ortak ve e┼čit ┼čekilde yararlanmas─▒n─▒, kamu hizmetlerinin kesintisiz s├╝rd├╝r├╝lmesini, milli servetin ve k├╝lt├╝r├╝n korunmas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. Ki┼čilerin bu mallara tecav├╝z ve m├╝dahaleleri veya bunlar─▒ herhangi bir ┼čekilde iktisap etmeleri, toplum yarar─▒na ayk─▒r─▒ d├╝┼čer; tatmininde kamu yarar─▒ bulunan toplumsal bir ihtiyac─▒ kar┼č─▒layan kamu hizmetlerinin i┼člemesine engel olur. Bu nedenle, kamu ihtiya├ž ve menfaatlerinin kar┼č─▒lanmas─▒nda maddi unsur niteli─činde olan kamu mallar─▒n─▒n baz─▒ ayr─▒cal─▒kl─▒ hukuk kurallar─▒na tabi tutulmas─▒ bir zorunluluktur.

Kamu mallar─▒n─▒n di─čer mallardan ayr─▒lmas─▒ ve ├Âzel bir rejime tabi k─▒l─▒nmas─▒ gereklili─činin ortaya konulmas─▒, hangi mallar─▒n bu kategoriye d├óhil edilece─čini belirleyecek kapsam─▒ belirleme, bunun sonucunda bir kamu mallar─▒ tan─▒m─▒ yapma gereklili─čini beraberinde getirmektedir.

T├╝rk Hukukunda kamu mallar─▒n─▒ ifade etmek i├žin kullan─▒lan terimlerde birlik yoktur. Kamu hizmetlerinde kullan─▒lan bu mallar─▒n t├╝m├╝n├╝ ifade etmek ├╝zere ÔÇťdevlet mallar─▒ÔÇŁ, ÔÇťdevlet eml├ókiÔÇŁ, ÔÇťidare mallar─▒ÔÇŁ, ÔÇťidare eml├ókiÔÇŁ, ÔÇťmilli eml├ókÔÇŁ, ÔÇťkamu mallar─▒ÔÇŁ, hazine mallar─▒ÔÇŁ gibi deyimler kullan─▒lmaktad─▒r.

Fransa Medeni Kanununa g├Âre, kamu idare ve kurumlar─▒n─▒n gerek kamunun do─črudan kullan─▒m─▒na ayr─▒lm─▒┼č, gerekse nitelikleri gere─či veya hizmetin amac─▒na uygun d├╝zenlenmi┼č olmak ko┼čulu ile kamu hizmetine ├Âzg├╝lenmi┼č mallar─▒n t├╝m├╝ kamu mal─▒d─▒r.

Dan─▒┼čtay; ─░dare Hukuku ilkelerine g├Âre, kamunun kullanma ve yararlanmas─▒na ait olan veya bu amaca tahsis edilen e┼čya ve mallarla bir kamu hizmetinin unsuru ve ayr─▒lmaz par├žas─▒ say─▒labilecek olan mallar─▒ kamu mal─▒ olarak kabul etmektedir.

Mevzuat─▒m─▒zda devlet mallar─▒na ili┼čkin tek yasal tan─▒m 1050 say─▒l─▒ Muhasebe-i Umumiye Kanununda yer almaktad─▒r. Bu Kanunun 2. maddesine g├Âre Devletin malvarl─▒─č─▒ ;

Devlet├že konulan ve al─▒nan t├╝rl├╝ vergi, resim ve har├žlar,
Devlete ait nakit (Hazine veznelerindeki ve banka hesaplar─▒ndaki paralar )
Her t├╝rl├╝ hisse senedi (kambiyo senetleri ),
Her t├╝rl├╝ ta┼č─▒n─▒r, ta┼č─▒nmaz mal,
Di─čer k─▒ymetler (├ľzel m├╝lkiyete konu olabilen┬á ve yukar─▒da belirtilen de─čerler d─▒┼č─▒ndakiler),
─░rat┬á ve┬á sat─▒┼č┬á bedelleri,┬á ( Ta┼č─▒n─▒r┬á ve┬á ta┼č─▒nmaz┬á mallar─▒n,┬á kambiyo┬á senetlerinin,┬á di─čer┬á k─▒ymetlerin i┼čletilmesinden, kiraya verilmesinden ve sat─▒┼č─▒ndan do─čan faiz, temett├╝, kar pay─▒, kira ve sat─▒┼č bedelleri)

Ayn─▒ Kanunun 23. maddesinde de Devlete ait t├╝m ta┼č─▒nmaz mallar─▒n tapu idaresince Hazine ad─▒na tescil ve Maliye Bakanl─▒─č─▒nca idare olunaca─č─▒, bunlardan bir daireye tahsisi gerekenlerin o daireye, kulland─▒klar─▒ m├╝ddet├že bedelsiz verilece─či h├╝kme ba─članm─▒┼čt─▒r. Buradaki ÔÇť devlet mal─▒ÔÇŁ kavram─▒n─▒n i├žine nelerin girece─či konusu tart─▒┼čmalara yol a├žm─▒┼č, bunun ├╝zerine g├Âr├╝┼č almak i├žin Dan─▒┼čtayÔÇÖa ba┼čvurulmu┼čtur. Dan─▒┼čtay Genel Kurulunun 26.12.1946 tarihinde verdi─či 46/213/199 say─▒l─▒ isti┼čari kararda; 1050 Say─▒l─▒ Kanunda s├Âz├╝ edilen ÔÇťdevletÔÇŁ kavram─▒n─▒n dar kapsaml─▒ oldu─ču ve sadece genel b├╝t├želi idareleri kapsad─▒─č─▒ sonucuna var─▒lm─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre katma ve ├Âzel b├╝t├želi idareler kendi adlar─▒na ta┼č─▒nmaz sahibi olabileceklerdir.

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, 1050 say─▒l─▒ Kanun ÔÇťdevlet mallar─▒ÔÇŁ kavram─▒n─▒ dar anlamda kullanarak sadece genel b├╝t├želi idarelerin tapuya tescil edilebilecek nitelikteki mallar─▒n─▒ esas almaktad─▒r. Genel B├╝t├žeye dahil dairelerin hangileri oldu─ču her y─▒l yay─▒mlanan B├╝t├že Kanununun (A) cetvelinde g├Âsterilmektedir.

2863 say─▒l─▒ K├╝lt├╝r ve Tabiat Varl─▒klar─▒n─▒ Koruma Kanununun 5. maddesine g├Âre; ÔÇť Devlete, kamu kurum ve kurulu┼člar─▒na ait ta┼č─▒nmazlar ile ├Âzel hukuk h├╝k├╝mlerine tabi ger├žek ve t├╝zel ki┼čilerin m├╝lkiyetinde bulunan ta┼č─▒nmazlarda varl─▒─č─▒ bilinen veya ilerde meydana ├ž─▒kacak olan korunmas─▒ gerekli ta┼č─▒n─▒r ve ta┼č─▒nmaz k├╝lt├╝r ve tabiat varl─▒klar─▒ Devlet mal─▒ niteli─čindedir.ÔÇŁ

B. DEVLET MALININ T├ťRLER─░

Devlet mallar─▒n─▒n hepsi ayn─▒ nitelikte de─čildir. Bir b├Âl├╝m├╝ kamu hizmeti ile yak─▒ndan ilgili de─čildir. Toplum bunlardan ├žok dolayl─▒ bir bi├žimde yararlan─▒r. Bunlar devlete gelir getirir ve bu gelirin kamu harcamalar─▒n─▒n finansman─▒nda kullan─▒lmas─▒ halinde kamu hizmetleriyle ili┼čkilendirilmi┼č olur. Devlet mallar─▒n─▒n ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ de kamu hizmeti ile daha yak─▒ndan ilgilidir. Toplum bunlardan do─črudan yada kamu hizmetleri dolay─▒s─▒yla yararlan─▒r. Yararlanma bi├žimlerindeki bu farkl─▒l─▒k bu mallar─▒n elde edilmesinde, elden ├ž─▒kar─▒lmas─▒nda, y├Ânetiminde ve nihayet denetiminde de g├Âr├╝lmektedir.

Devlet mallar─▒n─▒n s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒, gerek yabanc─▒ ├╝lkelerde gerekse T├╝rkiyeÔÇÖde ├Â─čretide g├Âr├╝┼č farkl─▒l─▒klar─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r. Bu konuda de─či┼čik teoriler ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Biz, burada sadece genellikle ├╝zerinde birle┼čilen s─▒n─▒fland─▒rmaya de─činece─čiz.

FransaÔÇÖda devlet mallar─▒ ilke olarak, kamu mallar─▒ ve ├Âzel mallar olmak ├╝zere ikiye ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. AlmanyaÔÇÖda ise ÔÇťgeni┼č anlamda kamu mallar─▒ÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan devlet mallar─▒; mali mamelek, idari mamelek ve kamunun ortak kullanmas─▒na a├ž─▒k mallar olmak ├╝zere ├╝├že ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░svi├žreÔÇÖde de AlmanyaÔÇÖdakine benzer bir s─▒n─▒fland─▒rma yap─▒lmaktad─▒r. ─░svi├žreÔÇÖde devlet mallar─▒n─▒n baz─▒lar─▒ Medeni Kanun h├╝k├╝mlerine, bir k─▒sm─▒ da kamu hukuku kurallar─▒na tabidir.

T├╝rkiyeÔÇÖde ise, durum biraz daha farkl─▒d─▒r. Devlet mallar─▒n─▒ ayr─▒nt─▒l─▒ bir bi├žimde d├╝zenleyen sistematik ve genel bir kanun yap─▒lmam─▒┼čt─▒r. T├╝rk Medeni Kanununun 715 inci maddesi, sahipsiz yerler ile yarar─▒ kamuya ait mallar─▒n devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda oldu─čuna i┼čaret ederek, bunlar─▒n kazan─▒lmas─▒n─▒n, bak─▒m─▒n─▒n, i┼čletilmesinin ve kullan─▒lmas─▒n─▒n ├Âzel kanun h├╝k├╝mlerine tabi oldu─čunu belirtmektedir. B├Âylece, Medeni Kanun kendi uygulama alan─▒n─▒ ├žizmi┼č ve kamu mal─▒ olarak adland─▒r─▒lan mallar─▒n kamu hukuku kurallar─▒ ile d├╝zenlenece─čini ├Âng├Ârm├╝┼čt├╝r. B├Âyle bir kanun da g├╝n├╝m├╝ze kadar ├ž─▒kar─▒lmad─▒─č─▒ i├žin bu mallar─▒n hukuksal durumunu a├ž─▒klayabilmek i├žin bilimsel ├Â─čretiye ve yarg─▒sal kararlara dayanmak gerekmektedir.

T├╝rkiyeÔÇÖde bilimsel ├Â─čreti, Frans─▒z Hukukunun da etkisiyle devlet mallar─▒n─▒n kamu mallar─▒ ve devletin ├Âzel mallar─▒ olmak ├╝zere ikili bir s─▒n─▒fland─▒rmaya tabi tutulmas─▒nda genellikle birle┼čmektedir.

1.Kamu Mallar─▒

a) Kamu Mallar─▒n─▒n T├╝rleri

(1) Sahipsiz Mallar

Sahipsiz mallar herkesin do─črudan do─čruya ortak yararlanmas─▒na do─čal nitelikleri gere─či a├ž─▒k olan mallard─▒r.

─░nsanlar─▒n┬á bu mallar─▒ ortak kullanmalar─▒ i├žin tahsis i┼člemine (idari) gerek yoktur. Medeni Kanunun 715 inci maddesinde; ÔÇťSahipsiz yerler ile yarar─▒ kamuya ait mallar Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndad─▒r. Aksi ispatlanmad─▒k├ža, yarar─▒ kamuya ait sular ile kayalar, tepeler, da─člar, buzullar gibi tar─▒ma elveri┼čli olmayan yerler ve bunlardan ├ž─▒kan kaynaklar, kimsenin m├╝lkiyetinde de─čildir ve hi├žbir ┼čekilde ├Âzel m├╝lkiyete konu olamazÔÇŁ denilerek, sahipsiz mallar─▒n neler oldu─ču belirtilmi┼čtir. Buna g├Âre; tar─▒ma elveri┼čli olmayan yerler, kayalar, tepeler, da─člar ve onlardan ├ž─▒kan kaynaklar sahipsiz mallard─▒r.

Ancak sahipsiz mallar maddede say─▒lanlar ile s─▒n─▒rl─▒ de─čildir. Anayasada k─▒y─▒lar, ormanlar ile tabii servetler ve kaynaklar da ├Âzel m├╝lkiyete konu olmayan Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndaki yerlerden say─▒lmaktad─▒r.

3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanununun 16. maddesinin (C) bendinde ÔÇťDevletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan kayalar, tepeler, da─člar (bunlardan ├ž─▒kan kaynaklar) gibi tar─▒ma elveri┼čli olmayan sahipsiz yerler ile deniz, g├Âl, nehir gibi genel sular tescil ve s─▒n─▒rland─▒rmaya tabi de─čildir, istisnalar sakl─▒d─▒rÔÇŁ denilerek Medeni Kanunun 715 inci maddesindeki ifade tekrarlanm─▒┼čt─▒r. Kadastro Kanununun 18. maddesinde ise s├Âz konusu yerlerin hangi durumlarda tescile tabi olabilecekleri d├╝zenlenmi┼čtir. An─▒lan maddede; ÔÇťYukar─▒daki maddelerin h├╝k├╝mleri d─▒┼č─▒nda kalan ve tescile tabi bulunan ta┼č─▒nmaz mallar ile tar─▒m alan─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi veya ekonomik yarar sa─članmas─▒ m├╝mk├╝n olan yerler Hazine ad─▒na tespit olunurÔÇŁ denilmektedir.

Bu genel belirlemeden sonra, nitelikleri a├ž─▒s─▒ndan farkl─▒l─▒k arzeden sahipsiz mallar─▒ farkl─▒ ba┼čl─▒klar alt─▒nda incelemek gerekir.

i)Tar─▒ma Elveri┼čli Olmayan Arazi

Medeni Kanunun 715 inci maddesi anlam─▒nda tar─▒ma elveri┼čli olmayan arazi, ├╝zerinde d├╝zenli bir tar─▒msal faaliyet yap─▒lmayan, bir tar─▒msal yararlanma sa─članamayan arazidir. Baz─▒ yerlerinde yabani bir ┼čekilde yeti┼čmi┼č meyvalar─▒n, mantarlar─▒n ve ├ži├žeklerin varl─▒─č─▒, bir araziye tar─▒ma elveri┼čli arazi niteli─čini kazand─▒rmaz.

3083 say─▒l─▒ Sulama Alanlar─▒nda Arazi D├╝zenlemesine Dair Tar─▒m Reformu Kanununun 2/b maddesine g├Âre tar─▒m arazisi; ÔÇťorman s─▒n─▒rlar─▒ d─▒┼č─▒nda kalan, zirai ├╝retim yap─▒lan ├žay─▒r, merÔÇÖa, yaylak ve k─▒┼člak olarak kullan─▒lan, kullanma ┼čekillerinden birine tahsis edilen veya ekonomik olarak imar, ihya ve ─▒slah edilerek ├╝retime a├ž─▒labilecek arazilerdir.ÔÇŁ

ÔÇťTar─▒m Alanlar─▒n─▒n Tar─▒m D─▒┼č─▒ Gaye ─░le Kullan─▒lmas─▒na Dair Y├ÂnetmelikÔÇŁ te ayn─▒ paralelde bir tan─▒m getirmi┼čtir. Y├Ânetmeli─čin 3/b maddesine g├Âre tar─▒m arazisi; ÔÇťorman s─▒n─▒rlar─▒ d─▒┼č─▒nda kalan ve ├╝zerinde k├╝lt├╝r bitkileri yeti┼čtirilen veya ├žay─▒r, merÔÇÖa ya da k─▒┼člak olarak kullan─▒lan┬á arazidir.ÔÇŁ

Tar─▒ma elveri┼čli olmayan arazi k├╝lt├╝re ve tar─▒msal faaliyete elveri┼čli hale gelirse, sahipsiz arazi olmaktan ├ž─▒kar ve devletin ├Âzel mal─▒ haline gelir. Tar─▒ma elveri┼čli olmayan sahipsiz arazinin do─čal olaylar sonucu de─čil de, ├Âzel ki┼čilerin imar ve ihyas─▒ sonucu tar─▒ma elveri┼čli hale getirilmesi de s├Âz konusudur. 3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanununun 17.maddesine g├Âre;ÔÇŁorman say─▒lmayan, Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan ve kamu hizmetine tahsis edilmeyen araziden, masraf ve emek sarf─▒ ile imar ve ihya edilerek tar─▒ma elveri┼čli hale getirilen ta┼č─▒nmazlar 14.maddedeki ┼čartlar mevcut ise imar ve ihya edenler veya halefleri ad─▒na, aksi takdirde Hazine ad─▒na tespit edilir.ÔÇŁ Maddenin ikinci f─▒kras─▒nda ise, il, il├že ve kasabalar─▒n imar planlar─▒n─▒n kapsad─▒─č─▒ alanlar imar ve ihya ile edinimin kapsam─▒ d─▒┼č─▒nda b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r.
 
ii) K─▒y─▒lar

Sahipsiz mallar aras─▒nda yer alan k─▒y─▒lar, Anayasan─▒n 43. maddesinde ├Âzel olarak d├╝zenlenmi┼čtir. Anayasan─▒n an─▒lan maddesine g├Âre; ÔÇťK─▒y─▒lar, Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndad─▒r. Deniz, g├Âl ve akarsu k─▒y─▒lar─▒yla deniz ve g├Âllerin k─▒y─▒lar─▒n─▒ ├ževreleyen sahil ┼čeritlerinden yararlanmada ├Âncelikle kamu yarar─▒ g├Âzetilir. K─▒y─▒larla sahil ┼čeritlerinin kullan─▒l─▒┼č ama├žlar─▒na g├Âre derinli─či ve ki┼čilerin bu yerlerden yararlanma imkan ve ┼čartlar─▒ kanunla d├╝zenlenir.ÔÇŁ Bu ama├žla 04.04.1990 tarih ve 3621 say─▒l─▒ K─▒y─▒ Kanunu ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu kanunun 4ÔÇÖ├╝nc├╝ maddesinde k─▒y─▒; K─▒y─▒ ├žizgisi ile k─▒y─▒ kenar ├žizgisi aras─▒ndaki alan olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

Kanunun 5.maddesinde de genel esaslar tespit edilmi┼čtir. Buna g├Âre;

K─▒y─▒lar, Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒ndad─▒r.
K─▒y─▒lar, herkesin e┼čit ve serbest olarak yararlanmas─▒na a├ž─▒kt─▒r.
K─▒y─▒ ve sahil ┼čeritlerinden yararlanmada ├Âncelikle kamu yarar─▒ g├Âzetilir.
K─▒y─▒da ve sahil ┼čeridinde planlama ve uygulama yap─▒labilmesi i├žin k─▒y─▒ kenar ├žizgisinin tespiti zorunludur.
K─▒y─▒ kenar ├žizgisinin tespit edilmedi─či b├Âlgelerde talep vukuunda, talep tarihini takip eden ├╝├ž ay i├žinde k─▒y─▒ kenar ├žizgisinin tespiti zorunludur.

Ayr─▒ca 01.07.1992 tarih ve 3830 say─▒l─▒ Kanunun 2. maddesiyle Genel Esaslara ekleme yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Kanunun 4. maddesine g├Âre;

K─▒y─▒ ├çizgisi: Deniz, tabii ve suni g├Âl ve akarsularda, ta┼čk─▒n durumlar─▒ d─▒┼č─▒nda suyun karaya de─čdi─či noktalar─▒n birle┼čmesinden olu┼čan ├žizgiyi,

K─▒y─▒ Kenar ├çizgisi: Deniz, tabii ve suni g├Âl ve akarsularda, k─▒y─▒ ├žizgisinden sonraki kara y├Ân├╝nde su hareketlerinin olu┼čturdu─ču kumluk, ├žak─▒ll─▒k, kayal─▒k, ta┼čl─▒k, sazl─▒k, batakl─▒k ve benzeri alanlar─▒n do─čal s─▒n─▒r─▒n─▒, ifade etmektedir.

iii) Ormanlar

Ormanlar bir ├╝lke i├žin ├Ânem ta┼č─▒mas─▒ ve kamu yarar─▒ ile ├žok yak─▒n ili┼čkisi olmas─▒ nedeniyle di─čer ta┼č─▒nmazlardan farkl─▒ bir d├╝zenlemeye tabi tutulmaktad─▒rlar. Ormanlar─▒n korunmas─▒ ve geli┼čtirilmesi konusu Anayasan─▒n 169. maddesiyle d├╝zenlenmi┼čtir. Ayr─▒ca 31.08.1956 tarih ve 6831 say─▒l─▒ Orman Kanunu bulunmaktad─▒r. 3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanununun 16. maddesinin (D) bendinde, ormanlar─▒n Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulundu─ču ve Kadastro Kanununda h├╝k├╝m bulunmayan hallerde, ├Âzel kanunlar─▒ h├╝k├╝mlerine tabi oldu─ču belirtilmektedir. ─░mar ve ihya yoluyla ta┼č─▒nmaz mal kazan─▒lmas─▒n─▒ d├╝zenleyen Kadastro Kanunun 17. maddesinde, ormanlar─▒n ihya edilerek kazan─▒lmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒, ifade edilmi┼čtir.

iv) Genel Sular

Genel sular da do─čal nitelikleri gere─či sahipsiz mallardand─▒r ve herkesin yararlanmas─▒na a├ž─▒k yerlerdir. Medeni Kanunun 715 inci. maddesinde bunlar─▒n, yarar─▒n─▒n kamuya ait olup kimsenin m├╝lk├╝ olmad─▒─č─▒ belirtilmi┼čtir. Genel sular herkesin yararlanmas─▒na a├ž─▒k olmakla beraber bu durum kadim haklara halel gelmemek kayd─▒yla m├╝mk├╝nd├╝r. Ayr─▒ca, 167 say─▒l─▒ Kanuna g├Âre, yeralt─▒ sular─▒ da genel sular kapsam─▒ndad─▒r.

v) Tabii Servet ve Kaynaklar

Tabii servet ve kaynaklar bir ├╝lkenin geli┼čebilmesi i├žin son derece ├Ânemli ve faydal─▒ do─čal zenginliklerdir.

Anayasan─▒n 168. maddesinde tabii servetlerin ve kaynaklar─▒n aranmas─▒ ve i┼čletilmesi d├╝zenlenmi┼čtir. Ad─▒ ge├žen maddede; tabi├« servet ve kaynaklar─▒n aranmas─▒ ve i┼čletilmesi hakk─▒n─▒n Devlete ait oldu─ču, Devletin bu hakk─▒n─▒ belli bir s├╝re i├žin ger├žek ve t├╝zel ki┼čilere devredebilece─či, ifade edilmi┼čtir.

(2) Orta Mallar─▒

Orta mallar─▒, devlet├že herkesin veya bir k─▒s─▒m halk─▒n yararlanmas─▒na tahsis edilen ya da kadimden beri kamunun m├╝┼čterek olarak yararlanmas─▒na a├ž─▒k olan mallard─▒r. Orta mallar─▒nda durum di─čer kamu mallar─▒na g├Âre daha da d├╝zensizdir. Bir mal─▒n orta mal─▒ olarak nitelendirilebilmesi i├žin yukarda belirtilen iki durumdan birinin varl─▒─č─▒ ┼čartt─▒r. Yani mal ya kadimden beri insanlarca ortak kullan─▒la gelmi┼čtir ya da idare taraf─▒ndan toplumun yararlanmas─▒na tahsis edilmi┼čtir.

Orta mallar─▒ Medeni Kanunun 715 inci maddesinde ÔÇťyarar─▒ kamuya ait mallarÔÇŁ ┼čeklinde ifadesini bulmu┼č ve Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda olduklar─▒ belirtilmi┼čtir.

Orta mallar─▒ herkesin yararlanmas─▒na a├ž─▒k olabilecekleri gibi sadece belli bir toplulu─čun yararlanmas─▒na da a├ž─▒k olabilirler. Yollar─▒n ve meydanlar─▒n kullanma hakk─▒ herkese ait iken mera ve yaylakta kullanma hakk─▒ belli bir toplulu─ča aittir.

25.2.1998 tarih ve 4342 say─▒l─▒ Mera Kanunu kabul edilinceye kadar, m├╝nhas─▒ran mera, yaylak ve k─▒┼člaklar─▒ d├╝zenleyen bir kanun mevcut de─čildi. Mera, yaylak ve k─▒┼člaklarla ilgili olarak ├že┼čitli kanunlar da bir tak─▒m h├╝k├╝mler bulunmaktayd─▒. Bu durum da do─čal olarak uygulamada baz─▒ sorunlar yarat─▒yordu. Ayr─▒ca meralar─▒n bak─▒m, ─▒slah ve korum konular─▒ da s├╝rekli ihmal edilmi┼čti. Bunun neticesinde de ├╝lkemizdeki meralar─▒n y├╝z├Âl├ž├╝mlerinde b├╝y├╝k azalmalar meydana gelmi┼čtir. Meralarla┬á ilgili olarak kar┼č─▒la┼č─▒lan sorunlar─▒n giderilmesinde bilimsel ├žal─▒┼čmalar ve Yarg─▒tay i├žtihatlar─▒ ├Ânemli rol oynam─▒┼č ve uygulamaya da ─▒┼č─▒k tutmu┼čtur. ├ľzellikle Yarg─▒tay meralar konusunda ├žok b├╝y├╝k bir hassasiyet g├Âstermi┼čtir.

4342 say─▒l─▒ Mera Kanununun 2. maddesinde an─▒lan kanunun, mera, yaylak ve k─▒┼člak alanlar─▒ ile umuma ait ├žay─▒r ve otlak alanlar─▒ kapsad─▒─č─▒ ifade edilmi┼čtir. Kanunun 4′nc├╝ maddesinde, mera, yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n hukuki durumu belirlenmi┼čtir.

Mera Kanununun 27.05.2004 tarihli ve 5178 say─▒l─▒ Kanunla de─či┼čtirilen 14. maddesinde tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi d├╝zenlenmi┼čtir. Buna g├Âre, “Tahsis amac─▒ de─či┼čtirilmedik├že mera, yaylak ve k─▒┼člaktan bu kanunda g├Âsterilenden ba┼čka ┼čekilde yararlan─▒lamaz. Ancak bu Kanuna veya daha ├Ânceki kanunlara g├Âre mera, yaylak ve k─▒┼člak olarak tahsis edilmi┼č olan veya kadimden beri bu ama├žla kullan─▒lan araziden,

a)Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl─▒─č─▒n─▒n talebi ├╝zerine 3213 say─▒l─▒ Maden Kanunu ve 6326 say─▒l─▒ Petrol Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre verimlili─či kesinlikle saptanan maden ve petrol arama, ├Ân i┼čletme ve i┼čletme faaliyeti i├žin zaruri olan,

b)K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒n─▒n talebi ├╝zerine, turizm yat─▒r─▒mlar─▒ i├žin zaruri olan,

c)Kamu yat─▒r─▒mlar─▒ i├žin gerekli bulunan,

d)─░mar planlar─▒n─▒n haz─▒rlanmas─▒, toprak muhafazas─▒, gen kaynaklar─▒n─▒n korunmas─▒, milli park ve muhafaza orman─▒ kurulmas─▒, do─čal, tarihi ve k├╝lt├╝rel varl─▒klar─▒n korunmas─▒, sel kontrol├╝, akarsular ve kaynaklar─▒n d├╝zenlenmesi i├žin ihtiya├ž duyulan,

e) 442 say─▒l─▒ K├Ây Kanununun 13 ve 14 ├╝nc├╝ maddeleri kapsam─▒nda kullan─▒lmak ├╝zere ihtiya├ž duyulan,

f) ├ťlke g├╝venli─či ve ola─čan├╝st├╝ hal durumlar─▒nda ihtiya├ž duyulan,

g) Do─čal afet b├Âlgelerinde yerle┼čim yeri i├žin ihtiya├ž duyulan,

Yerlerin ilgili m├╝d├╝rl├╝─č├╝n talebi, komisyonun ve defterdarl─▒─č─▒n uygun g├Âr├╝┼č├╝ ├╝zerine, Valilik├že tahsis amac─▒ de─či┼čtirilebilir ve s├Âz konusu yerlerin tescilleri Hazine ad─▒na, vak─▒f meralar─▒n─▒n tescilleri ise vak─▒f ad─▒na yapt─▒r─▒l─▒r Birinci f─▒kran─▒n (a) bendi kapsam─▒nda ba┼čvuruda bulunan i┼čletmeciler ile (c) bendi kapsam─▒nda ba┼čvuruda bulunan kamu kurumlar─▒ faaliyetlerini ├ževreye ve kalan mera alanlar─▒na zarar vermeyecek ┼čekilde y├╝r├╝tmekle ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis s├╝resi bitiminde eski vasf─▒na getirmekle y├╝k├╝ml├╝d├╝rler. Bu yerler tahsis s├╝resi bitiminde ├Âzel sicile kaydedilir.ÔÇŁ h├╝km├╝ yer almaktad─▒r.

Mera Kanununun 14. maddesinde hangi durumlarda mera vasf─▒n─▒n de─či┼čtirilebilece─činin a├ž─▒k bir ┼čekilde belirtilmi┼č olmas─▒ olumlu bir yakla┼č─▒md─▒r. ├ç├╝nk├╝ daha ├Ânce mera vasf─▒n─▒n de─či┼čip de─či┼čmedi─či konusunda ortak bir k─▒stastan hareket edilmiyordu. Vasf─▒ de─či┼čen meralar─▒n Hazine ad─▒na tescil edilece─činin de madde metninde a├ž─▒k├ža ifade edilmesi isabetli olmu┼čtur.

Mera, yaylak ve k─▒┼člaklara tecav├╝z oldu─ču takdirde muhtarlar ve belediye ba┼čkanlar─▒ durumu derhal Bakanl─▒k ─░l veya ─░l├že M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne bildirmekle y├╝k├╝ml├╝ tutulmu┼člard─▒r. Kanunun 27. maddesinde de y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini yerine getirmeyenler hakk─▒nda yap─▒lacak i┼člemler d├╝zenlenmi┼čtir. Ancak uygulamada bu maddede ├Âng├Âr├╝len i┼člemlerin yap─▒l─▒p yap─▒lamayaca─č─▒ zaman ge├žtik├že anla┼č─▒lacakt─▒r.

├ľnceden meralardan paras─▒z; yaylak ve k─▒┼člaklardan ise belli bir ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒nda yararlan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝nken, Mera Kanunu ile meralardan yararlanmak┬á i├žin de bir ├╝cret ├Âdenmesi h├╝km├╝ getirilmi┼čtir. Bu Mera Kanunu ile getirilen ├Ânemli bir de─či┼čikliktir.

Mera Kanunu ile de─či┼čtirilen ve y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒r─▒lan h├╝k├╝mler kanunda tek tek say─▒lm─▒┼čt─▒r. 442 say─▒l─▒ K├Ây Kanununun ek 12. maddesinde, 20.05.1987 tarih ve 3367/1 md. ile gelen Ek 14. maddede, ÔÇťK├Ây yerle┼čme plan─▒nda konut alan─▒ ve k├Ây genel ihtiya├žlar─▒na ayr─▒lan yerler. Devletin h├╝km├╝ ve tasarrufu alt─▒nda bulunan mera, yaylak, seyran gah, yol, harman ve panay─▒r yerleri gibi alanlar ve hazinenin m├╝lkiyetinde olup kamu hizmetine tahsis edilmemi┼č ta┼č─▒nmaz mallar k├Ây yerle┼čme plan─▒n─▒n onay─▒ ile bu vas─▒flar─▒n─▒ kendili─činden kaybeder ve valili─čin talebi ├╝zerine k├Ây t├╝zel ki┼čili─či ad─▒na reÔÇÖsen tapuya tescil edilirÔÇŁ denilmektedir. An─▒lan madde 4342 say─▒l─▒ Mera Kanunu ile y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒r─▒lmam─▒┼čt─▒r. Mera Kanununun 14. maddesinde meralar─▒n tahsis ama├žlar─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi ayr─▒nt─▒l─▒ olarak d├╝zenlenmi┼č ve k├Ây yerle┼čim planlar─▒ndan s├Âz edilmemi┼čtir.

Ancak s├Âz konusu yasa h├╝km├╝n├╝n mera kanunu ile kald─▒r─▒lmamas─▒ nedeniyle k├Ây yerle┼čim planlar─▒yla meralar─▒n vasf─▒n─▒n kalkmas─▒ gerekir.

03.05.2005 tarihli ve 25804 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanarak y├╝r├╝rl├╝─če giren 20.04.2005 tarihli ve 5334 say─▒l─▒ Mera Kanununda De─či┼čiklik Yap─▒lmas─▒ Hakk─▒nda Kanunun 1 inci maddesi ile, 25.02.1998 tarihli ve 4342 say─▒l─▒ Mera Kanununun ge├žici 3 ├╝nc├╝ maddesi;

ÔÇťBelediye ve m├╝cavir alan s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde kalan ve 1.1.2003 tarihinden ├Ânce kesinle┼čen imar pl├ónlar─▒ i├žerisinde yerle┼čim yeri olarak i┼čgal edilerek mera olarak kullan─▒m─▒ teknik a├ž─▒dan m├╝mk├╝n olmayan yerlerin ot bedeli al─▒nmaks─▒z─▒n tahsis amac─▒ de─či┼čtirilerek Hazine ad─▒na tescilleri yap─▒l─▒r. Ancak, bu nitelikteki ta┼č─▒nmazlardan ilgili belediye veya kamu kurum ve kurulu┼člar─▒ ad─▒na tescil edilmi┼č olanlar─▒n tescilleri bedel talep edilmeksizin aynen devam eder. Bunlar hakk─▒nda Hazinece dava a├ž─▒lmaz, a├ž─▒lm─▒┼č davalardan vazge├žilir. Hazinece bu nitelikteki ta┼č─▒nmazlar hakk─▒nda ilgili belediye veya kamu kurum ve kurulu┼člar─▒ aleyhine a├ž─▒lan davalar sonucunda Hazine ad─▒na tesciline veya mera olarak s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒na ve ├Âzel siciline yaz─▒lmas─▒na karar verilen, kesinle┼čen ve hen├╝z tapuda i┼člemleri yap─▒lmam─▒┼č olan ta┼č─▒nmazlar hakk─▒nda da ayn─▒ h├╝k├╝m uygulan─▒r.

Birinci f─▒krada nitelikleri belirtilen ta┼č─▒nmazlardan Hazine ad─▒na tescil edilmesi gerekirken do─črudan ger├žek ya da ├Âzel hukuk t├╝zel ki┼čileri ad─▒na tescil edilmi┼č ta┼č─▒nmazlara ili┼čkin Hazinece a├ž─▒lan davalardan, ta┼č─▒nmazlar─▒n emlak ve rayi├ž bedellerinin toplam─▒n─▒n yar─▒s─▒ ├╝zerinden hesaplanacak bedelin ilgililerce Hazineye ├Âdenmesi kayd─▒yla vazge├žilir. Bu h├╝k├╝m, hen├╝z dava a├ž─▒lmam─▒┼č ta┼č─▒nmazlar hakk─▒nda da uygulan─▒r. Evvelce a├ž─▒lan davalarda Hazine ad─▒na tesciline veya mera olarak s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒na ve ├Âzel siciline yaz─▒lmas─▒na karar verilen ve kesinle┼čen kararlara konu olan bu nitelikteki ta┼č─▒nmazlar─▒n tapular─▒ da talep etmeleri halinde ayn─▒ esaslara g├Âre ├Ânceki kay─▒t maliklerine veya kanuni miras├ž─▒lar─▒na devredilir.ÔÇŁ

┼čeklinde de─či┼čtirilmi┼čtir.

Yap─▒lan bu de─či┼čiklik hakk─▒nda Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝m├╝z taraf─▒ndan ├ž─▒kar─▒lan 299 s─▒ra say─▒l─▒ Milli Emlak Genel Tebli─činde a┼ča─č─▒daki a├ž─▒klamalar yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬áA-Bu Maddenin Uygulanaca─č─▒ Meralar

Bu maddenin uygulanmas─▒ i├žin, ilgili meran─▒n ┼ču ┼čartlar─▒ ta┼č─▒mas─▒ gerekmektedir:

a)Meran─▒n, maddede yap─▒lan de─či┼čikli─čin y├╝r├╝rl├╝─če girdi─či 03.05.2005 tarihi itibariyle belediye ve m├╝cavir alan s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde bulunmas─▒ gereklidir. Bu tarih itibariyle k├Ây s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde bulunan veya bu tarihten sonra belediye ve m├╝cavir alan s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisine al─▒nan meralarda bu madde h├╝k├╝mleri uygulanmayacakt─▒r.
b)Meran─▒n, 01.01.2003 tarihinden ├Ânce kesinle┼čmi┼č imar plan─▒ i├žerisinde kalmas─▒ gereklidir. Bu tarihten sonra imar plan─▒ i├žerisine al─▒nan veya imar plan─▒ bulunmayan yerlerdeki meralarda, bu madde h├╝k├╝mleri uygulanmayacakt─▒r. ─░mar plan─▒ndan maksat, her t├╝r ve ├Âl├žekteki plan, yani naz─▒m, uygulama veya mevzi imar plan─▒d─▒r.
c)Meran─▒n, yerle┼čim yeri olarak i┼čgal edilmesi, yani bu ┼čekilde kullan─▒lmas─▒, yerle┼čim ve i┼čgal durumunun da 01.01.2003 tarihinden ├Ânce olmas─▒ gereklidir. Bu tarihten sonra i┼čgal edilerek yerle┼čim yeri olarak kullan─▒lan meralarda, bu madde h├╝km├╝ uygulanmayacakt─▒r.
d)Meran─▒n, mera olarak kullan─▒m─▒n─▒n teknik a├ž─▒dan m├╝mk├╝n olmamas─▒ gereklidir. Bu husus, 4342 say─▒l─▒ Mera Kanununda belirtilen mera komisyonunca tespit edilir.

Yukar─▒da belirtilen d├Ârt temel ┼čart─▒ ta┼č─▒yan meralar, 4342 say─▒l─▒ Mera Kanununda ├Âng├Âr├╝len ot bedeli al─▒nmaks─▒z─▒n bu madde uyar─▒nca Hazine ad─▒na tescil edilecektir.

B-Kamu T├╝zel Ki┼čileri Hakk─▒nda Yap─▒lacak ─░┼člemler

Yukar─▒da belirtilen ┼čartlar─▒ ta┼č─▒yan meralardan, belediyeler ve di─čer kamu kurum ve kurulu┼člar─▒ ad─▒na tescil edilmi┼č olan meralar, bu kurum ve kurulu┼člar─▒n m├╝lkiyetine b─▒rak─▒lacakt─▒r. Bu ta┼č─▒nmazlar i├žin kamu t├╝zel ki┼čilerinden herhangi bir bedel al─▒nmayacakt─▒r. Burada temel ┼čart, meran─▒n 5334 say─▒l─▒ Kanunun y├╝r├╝rl├╝─če girdi─či 03.05.2005 tarihi itibariyle Hazine ad─▒na tescil edilmemi┼č olmas─▒d─▒r.

Burada ┼ču durumlar s├Âz konusu olabilir:

a)Hazinece tapu iptali ve tescil davas─▒ a├ž─▒lm─▒┼č ve bu dava halen derdest olabilir.
b)Hazinece hen├╝z tapu iptali ve tescil davas─▒ a├ž─▒lmam─▒┼č olmakla birlikte, dava a├ž─▒labilir durum s├Âz konusu olabilir.
c)Hazinece a├ž─▒lan tapu iptali ve tescil davas─▒ sonucunda, ta┼č─▒nmaz─▒n Hazine ad─▒na tesciline karar verilmi┼č ve karar kesinle┼čmi┼č olmakla birlikte, 03.05.2005 tarihi itibariyle bu karar uygulanmam─▒┼č (tapuda infaz edilmemi┼č) olabilir.
d)Hazinece a├ž─▒lan tapu iptal davas─▒ sonunda, ta┼č─▒nmaz─▒n mera olarak s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒na ve ├Âzel siciline yaz─▒lmas─▒na karar verilmi┼č ve karar kesinle┼čmi┼č olmakla birlikte 03.05.2005 tarihi itibariyle bu karar uygulanmam─▒┼č (tapuda infaz edilmemi┼č) olabilir.

Yukar─▒da (A) B├Âl├╝m├╝nde belirtilen ┼čartlar mevcut ise, bunlar hakk─▒nda dava a├ž─▒lmayacak, a├ž─▒lm─▒┼č davalardan ise vazge├žilecek, dava a├ž─▒lm─▒┼č ve dava sonunda karar verilerek bu kararlar kesinle┼čmi┼č ise, bu kararlar infaz edilmeyecektir.

03.05.2005 tarihinden ├Ânce Hazine ad─▒na tescil edilmi┼č meralar ile mera olarak s─▒n─▒rland─▒r─▒lm─▒┼č yerlerde, bu h├╝k├╝mler uygulanmayacakt─▒r.

C-Ger├žek Ki┼čilerle ├ľzel Hukuk T├╝zel Ki┼čileri Hakk─▒nda Yap─▒lacak ─░┼člemler

a) Devredilebilecek Ta┼č─▒nmazlar

Ger├žek ki┼čiler ile ├Âzel hukuk t├╝zel ki┼čilerine devredilebilecek meralar─▒n da, yukar─▒da (A) b├Âl├╝m├╝nde belirtilen ┼čartlar─▒ ta┼č─▒mas─▒ gerekmektedir.

Bu ta┼č─▒nmazlarla ilgili ┼ču durumlar olabilir:
1) Hazinece dava a├ž─▒lm─▒┼č olabilir.
2) Hazinece dava a├ž─▒lmas─▒n─▒ gerektirir durum olabilir.
3) Hazinece a├ž─▒lan dava sonucunda, ta┼č─▒nmaz─▒n Hazine ad─▒na tesciline karar verilmi┼č, bu karar kesinle┼čmi┼č ve Hazine ad─▒na tescil i┼člemi yap─▒lm─▒┼č olabilir.
4) Hazinece a├ž─▒lan dava sonucunda, ta┼č─▒nmaz─▒n mera olarak s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒na ve ├Âzel siciline yaz─▒lmas─▒na karar verilmi┼č, bu karar kesinle┼čmi┼č ve ta┼č─▒nmaz ├Âzel siciline yaz─▒lm─▒┼č olabilir.

Her d├Ârt durumda da, bu h├╝k├╝m uygulanabilir.

┬áb) Devredilebilecek Ki┼čiler

Bu ta┼č─▒nmazlar, Hazinece dava konusu edilmeden ├Ânce, tapulama veya kadastro tutanaklar─▒nda tespit maliki olarak g├Âsterilen ger├žek ki┼čilere, bunlar─▒n kanuni miras├ž─▒lar─▒na ve ├Âzel hukuk t├╝zel ki┼čilerine bedeli kar┼č─▒l─▒─č─▒nda devredilebilir. Kanunda akdi miras├ž─▒lardan s├Âz edilmedi─či i├žin, bunlara ta┼č─▒nmaz devri yap─▒lmayacakt─▒r.

c) Bedelin Hesaplanmas─▒

Bu ta┼č─▒nmazlar─▒n bedelleri, Kanuna g├Âre emlak ve rayi├ž bedellerinin toplam─▒n─▒n yar─▒s─▒d─▒r. Emlak de─čeri, 1319 say─▒l─▒ Emlak Vergisi Kanununa g├Âre hesaplanacakt─▒r. Rayi├ž de─čer ise, Hazine ta┼č─▒nmazlar─▒n─▒n sat─▒┼č─▒na yetkili sat─▒┼č komisyonu taraf─▒ndan 2886 say─▒l─▒ Devlet ─░hale Kanunu ile bu Kanunun 74 ├╝nc├╝ maddesine g├Âre ├ž─▒kar─▒lan Y├Ânetmelik h├╝k├╝mlerine g├Âre belirlenecektir.

d)Bedelin Tahsili

Kanunda ta┼č─▒nmazlar─▒n bedelinin ├Âdenmesi ┼čart ko┼čuldu─čundan, bu bedel pe┼čin olarak tahsil edilecektir. Bu nedenle, bu ta┼č─▒nmazlarla ilgili olarak dava a├žmama, davadan vazge├žme ve devir i┼člemlerinin yap─▒lmas─▒, bu bedelin ├Âdenmesine ba─čl─▒d─▒r.

e)Uygulaman─▒n Talebe Ba─čl─▒ Olmas─▒

S├Âz├╝ edilen maddenin ikinci f─▒kras─▒nda, uygulaman─▒n talebe ba─čl─▒ olarak yap─▒lmas─▒ ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Bu nedenle, ger├žek ki┼čilerle ├Âzel hukuk t├╝zel ki┼čilerine, talep halinde, bedeli kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ta┼č─▒nmaz devredilebilecektir.

Ancak, Hazinece dava a├ž─▒lmas─▒ gereken durumlarda, dava a├ž─▒lmadan ├Ânce, ilgililere yaz─▒l─▒ tebligat yap─▒larak, bu maddeden yararlanmak isteyip istemedi─činin sorulmas─▒ ve verilecek otuz (30) g├╝nl├╝k s├╝rede talep olmamas─▒ halinde, dava a├ž─▒lmas─▒ gerekecektir.

D-4342 Say─▒l─▒ Mera Kanununun 14 ├╝nc├╝ Maddesi Gere─čince Yap─▒lacak Tahsis Amac─▒ De─či┼čikli─či ─░┼člemleri

27.05.2004 tarihli ve 5178 say─▒l─▒ Kanunun 3 ├╝nc├╝ maddesi ile 4342 say─▒l─▒ Mera Kanununun 14 ├╝nc├╝ maddesinde yap─▒lan de─či┼čikli─če g├Âre; mera vas─▒fl─▒ ta┼č─▒nmazlardan maddede say─▒lan yerlerin tahsis amac─▒n─▒n, ilgili m├╝d├╝rl├╝─č├╝n talebi, komisyonun ve defterdarl─▒─č─▒n uygun g├Âr├╝┼č├╝ ├╝zerine valilik├že de─či┼čtirilmesi ve vas─▒f de─či┼čikli─či ger├žekle┼čtirilen bu ta┼č─▒nmazlar─▒n tescillerinin Hazine ad─▒na, vak─▒f meralar─▒n─▒n tescillerinin ise vak─▒f ad─▒na yap─▒lmas─▒ gerekmektedir.

Ayn─▒ maddenin son f─▒kras─▒nda; harman yeri, panay─▒r, s─▒vat ve eyrek yerleri gibi kamu orta mallar─▒n─▒n tahsis amac─▒ de─či┼čikli─činde de bu madde h├╝km├╝n├╝n uygulanaca─č─▒ belirtildi─činden; bu yerlerin tahsis amac─▒n─▒n da, yukar─▒da belirtilen ┼čekilde yap─▒lmas─▒ ancak, 4342 say─▒l─▒ Kanunun 30 uncu maddesi uyar─▒nca; mera, yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n vas─▒f de─či┼čikli─či i┼člemleri s─▒ras─▒nda yirmi y─▒ll─▒k ot geliri esas al─▒narak komisyonca tespit edilen ├╝cretin, bu ta┼č─▒nmazlar─▒n vas─▒f de─či┼čikli─či i┼člemlerinde ├Âdenmemesi gerekmektedir.

E-Tebli─čin Uygulanmas─▒ Konusunda Yetki

Bu Tebli─čin uygulanmas─▒ yetkisi, il defterdarl─▒klar─▒na aittir. Malm├╝d├╝rl├╝kleri, bu Tebli─čle ilgili konularda, il defterdarl─▒klar─▒n─▒n uygun g├Âr├╝┼č├╝n├╝ alacaklard─▒r.

F-Y├╝r├╝rl├╝kten Kald─▒r─▒lan Tebli─čler

20.11.2004 tarihli ve 25646 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan 287 s─▒ra say─▒l─▒ Milli Emlak Genel Tebli─či ile 03.08.2005 tarihli ve 25895 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan 297 s─▒ra say─▒l─▒ Milli Emlak Genel Tebli─či y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ayr─▒ca bu konuda bir de Mera Y├Ânetmeli─či vard─▒r. Bu y├Ânetmeli─čin i├žerdi─či h├╝k├╝mler ise ┼čunlard─▒r:

Ama├ž
Madde l- Bu y├Ânetmeli─čin amac─▒, 25/2/1998 tarihli ve 4342 say─▒l─▒ Mera Kanunu ile 11/6/1988 tarihli ve 4368 say─▒l─▒ Mera Kanunun Baz─▒ Maddelerinin De─či┼čtirilmesi Hakk─▒nda Kanunun uygulanmas─▒n─▒n usul ve esaslar─▒n─▒ d├╝zenlemektir.

Kapsam
Madde 2- Bu y├Ânetmelik, mera, yaylak ve k─▒┼člak alanlar─▒ ile umuma ait ├žay─▒r ve otlak alanlar─▒ kapsar.

Hukuki Dayanak
Madde 3- Bu y├Ânetmelik 25/2/1998 tarihli ve 4342 say─▒l─▒ Mera KanunuÔÇÖnun 31 inci maddesine dayan─▒larak haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r.

Tan─▒mlar
Madde 4- Bu Y├Ânetmelikte ge├žen;
a)┬áAmenajman plan─▒ : Mera, yaylak, k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklardan en elveri┼čli bir ┼čekilde yararlanman─▒n sa─članmas─▒ i├žin, bak─▒m,─▒slah, otlatma, dinlendirme, tohumlama, ilave yemleme ve yap─▒lmas─▒ gereken benzeri i┼čleri s─▒ralayan uygulama plan─▒n─▒,
b)┬áOtlatma plan─▒ : Mera, yaylak, k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒n d├╝zenli bir ┼čekilde otlat─▒lmas─▒ ile ilgili olarak otlatma mevsimini, otlatma kapasitesini, otlatma sistemini, otlat─▒lacak hayvan cins ve miktar─▒n─▒, otlatmaya ba┼člama ve son verme tarihleri gibi ayr─▒nt─▒lar─▒ belirleyen uygulama plan─▒n─▒,
c)┬áIslah : Mera, yaylak, k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒n yem verimini kalite ve kantite y├Ân├╝nden y├╝kseltmek i├žin sulama, g├╝breleme, zararl─▒ ot m├╝cadelesi, tohumlama ve benzeri biyolojik tekniklerle birlikte, otlatmay─▒ kolayla┼čt─▒r─▒c─▒ tesislerin yap─▒lmas─▒, toprak su muhafaza gibi ├že┼čitli fiziksel ve teknik tedbirlerin al─▒narak uygulanmas─▒n─▒,
d)┬áG├Â├žer : Belirli bir otlatma alan─▒na sahip olmayan, y─▒l─▒n her mevsiminde aile bireyleri ve hayvanlar─▒ ile birlikte ba┼čka yerlere ge├žici olarak konaklayarak hayvanc─▒l─▒k yapan insanlar─▒,
e)┬áMera, yaylak, k─▒┼člak ile umuma ait otlak ve ├žay─▒r s─▒n─▒flar─▒ : Mera, yaylak,k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklarda ├╝zerinde bulunan iyi cins mera bitkilerinin a─č─▒rl─▒k olarak bitki ├Ârt├╝s├╝ndeki y├╝zde miktarlar─▒na dayanan bir s─▒n─▒fland─▒rma sistemini,
f)┬á├çift├ži ailesi : ├çift├žilik i┼člerini s├╝rekli ve do─črudan do─čruya yapan aileyi,
g)┬áAile : Bu y├Ânetmeli─čin uygulanmas─▒nda kar─▒-koca ve varsa re┼čit olmayan ├žocuklar─▒┬á ile re┼čit olup evli olmayan ve aile reisi ile birlikte oturan ├žocuklar─▒,
h)┬áKanun : 4342 say─▒l─▒ Mera KanunuÔÇÖnu,
i) Fon : Mera fonunu,
j)┬áKomisyon ve teknik ekipler : Mera Kanununun 6 nc─▒ maddesi uyar─▒nca olu┼čturulan Komisyon ve Teknik Ekipleri.
ifade eder.

─░K─░NC─░ B├ľL├ťM
Uygulama Esaslar─▒

Komisyon ve Teknik Ekiplerin ├çal─▒┼čma Esas ve Usulleri
Madde 5- Kanunun 6 nc─▒ maddesi uyar─▒nca olu┼čturulan Komisyon ve Teknik Ekiplerde g├Ârev yapmak ├╝zere kurumlar─▒nca bir as─▒l ve bir yede─či olmak ├╝zere iki ├╝ye ismi bildirilir.
(25.04.2001 tarih ve┬á 24383 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile de─či┼čik) Komisyon, ├╝ye tam say─▒s─▒n─▒n salt ├žo─čunlu─ču ile, Teknik Ekipler ise ├╝ye tam say─▒s─▒n─▒n salt ├žo─čunlu─čundan az olmamak kayd─▒yla yap─▒lan i┼čin niteli─čine g├Âre mesaisine ihtiya├ž duyulan ├╝yelerle toplan─▒r. Yap─▒lacak ├žal─▒┼čman─▒n niteli─čine g├Âre teknik ekip ba┼čkan─▒ taraf─▒ndan ├žal─▒┼čmaya kat─▒lacak kurulu┼č temsilcileri belirlenir. Toplant─▒ya kat─▒lmas─▒ mutlak gereken ancak kat─▒lmayan ├╝yenin yerine kurumunca teklif edilen yedek ├╝ye kat─▒l─▒r.

Komisyon ve Teknik Ekipler kararlar─▒ toplant─▒ya kat─▒lan ├╝yelerin salt ├žo─čunlu─ču ile al─▒r.

Komisyon ve Teknik Ekipler a├ž─▒k oylama usul├╝ ile karar al─▒rlar. Her ├╝ye bir oy hakk─▒na sahip olup, oylar─▒n e┼čitli─či durumunda ba┼čkan─▒n taraf─▒ ├╝st├╝n say─▒l─▒r.Konu uzman─▒ ziraat m├╝hendisinin Komisyona ba┼čkanl─▒k etti─či toplant─▒larda, yerine Komisyona ├╝ye olarak yede─či olan ziraat m├╝hendisi kat─▒l─▒r.

Teknik Ekiplere, il veya il├že m├╝d├╝rl├╝─č├╝nce g├Ârev yapan ve mera konusunda Bakanl─▒k├ža yeti┼čtirilmi┼č ziraat m├╝hendisleri ba┼čkanl─▒k eder.

(25.04.2001 tarih ve┬á 24383 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile de─či┼čik) Komisyonlar, her haftan─▒n son ├žal─▒┼čma g├╝n├╝nde toplanarak, Kanunla ├Âng├Âr├╝len g├Ârevlerle, tespit, tahdit ve tahsisle ilgili i┼člemleri g├Âr├╝┼č├╝r ve gerekli kararlar─▒ al─▒r. Bu i┼člemler tamamland─▒ktan sonra veya iklim ┼čartlar─▒n─▒n ├žal─▒┼čma imkan─▒ vermedi─či d├Ânemlerde komisyon, Kanunla verilen g├Ârevler ├žer├ževesinde kararlar almak ve gerekli ├žal─▒┼čmalar yapmak amac─▒yla, her ay─▒n ortas─▒nda ve sonunda olmak ├╝zere iki kez toplan─▒r. Komisyon Ba┼čkan─▒ gerekli durumlarda Komisyonu ayr─▒ca toplant─▒ya ├ža─č─▒rabilir. Al─▒nan kararlar, s├╝rekli olarak tutulan bir karar defterine i┼členir.ÔÇŁ

Teknik Ekipler tesbit, tahdit ve tahsis i┼člemleri tamamlan─▒ncaya kadar her g├╝n; i┼člemlerin tamamlanmas─▒ndan sonra komisyonun belirleyece─či g├╝n ve s├╝relerde ├žal─▒┼čmalar─▒na devam ederler.

Uygulama Normlar─▒
Madde 6- Bu y├Ânetmeli─če g├Âre yap─▒lacak uygulamalarda dikkate al─▒nacak normlar a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir. (25.04.2001 tarih ve┬á 24383 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile de─či┼čik) B├╝y├╝k ba┼č hayvan birimi;

1 ÔÇô Bir K├╝lt├╝r ─▒rk─▒s├╝t ine─či┬á1.00┬áB├╝y├╝k Ba┼č Hayvan Birimidir
2 ÔÇô K├╝lt├╝r melezi┬á0.75┬á”
3 ÔÇô Yerli inek┬á0.50┬á”
4 ÔÇô Dana-d├╝ve (k├╝lt├╝r ─▒rk─▒)┬á0.60┬á”
5 ÔÇô Dana-d├╝ve (k├╝lt├╝r melezi)┬á0.45┬á”
6 ÔÇô Dana-d├╝ve (yerli)┬á0.30┬á”
7 ÔÇô Koyun┬á0.10┬á”
8 ÔÇô Ke├ži┬á0.08┬á”
9 ÔÇô Manda (erkek)┬á0.90┬á”
10 ÔÇô Manda (di┼či)┬á0.75┬á”
11 ÔÇô ├ľk├╝z┬á0.60┬á”
12 ÔÇô Kuzu-O─člak┬á0.04┬á”
13 ÔÇô Bo─ča┬á1.50┬á”
14 ÔÇô At┬á0.50┬á”
15 ÔÇô Kat─▒r┬á0.40┬á”
16 ÔÇô E┼ček┬á0.30┬á”

ile ├žarp─▒larak belirlenir.ÔÇŁ

 

b)┬áMera,yaylak,k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlak durumu ve s─▒n─▒flar─▒;

1- ├çok ─░yi ; Bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝n a─č─▒rl─▒k olarak % 76 - 100ÔÇÖ ├╝ kaliteli bitkilerden olu┼čan mera, yaylak,k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒,
2- ─░yi ; Bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝n a─č─▒rl─▒k olarak % 51 - 75 ÔÇśi kaliteli bitkilerden olu┼čan mera, yaylak,k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒,
3- Orta; Bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝n a─č─▒rl─▒k olarak % 26 - 51ÔÇÖi kaliteli bitkilerden olu┼čan mera,yaylak,k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒,
4-┬á Zay─▒f; Bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝n a─č─▒rl─▒k olarak┬á % 0 - 25ÔÇÖi kaliteli bitkilerden olu┼čan mera,yaylak,k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒,
 ifade eder.

d) (25.04.2001 tarih ve┬á 24383 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile de─či┼čik)┬á┬á Mera, yaylak, k─▒┼člaklar ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒n otlatma kapasitelerinin belirlenmesi :

1 ÔÇô Mera, yaylak ve k─▒┼člaklar ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒n otlatma kapasiteleri ─░l M├╝d├╝rl├╝─č├╝nce g├Ârevlendirilen en az iki ziraat m├╝hendisi taraf─▒ndan belirlenir.
2 ÔÇô Mera, yaylak ve k─▒┼člaklar ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒n otlatma kapasitelerinin belirlenmesinde, Komisyon ve Teknik Ekiplerde g├Ârev alan ziraat m├╝hendisleri ile daha ├Ânce bu konu ile ilgili olarak Bakanl─▒k├ža yap─▒lan e─čitimlere kat─▒lm─▒┼č ziraat m├╝hendislerinin g├Ârevlendirilmesine ├Âncelik verilir.
3 ÔÇô Otlatma kapasitesinin belirlenmesi i├žin, Komisyonun ihtiya├ž duymas─▒ halinde, konu uzman─▒ veya Bakanl─▒k├ža yeti┼čtirilmi┼č di─čer ziraat m├╝hendislerinden faydalan─▒l─▒r.
4 ÔÇô Otlatma kapasitesini saptamak i├žin uygulanacak objektif ├Âl├žme y├Ântemleri Bakanl─▒k├ža haz─▒rlanacak talimatlarla belirlenir.
5 ÔÇô Tespit, tahdidi ve tahsisi yap─▒lan mera, yaylak ve k─▒┼čla─č─▒n belirli bir otlatma mevsimi i├žerisinde ne kadar b├╝y├╝k ba┼č hayvan birimini otlatabilecek g├╝├žte oldu─ču, otlatma kapasitesini bu konuda g├Ârevli ki┼čilerce haz─▒rlanacak olan m├╝┼čterek bir raporla Komisyona iletilir.

Mera,yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n kiralanmas─▒
Madde 7- Mera,yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n kiralanmalar─▒nda uyulmas─▒ gereken esas ve usuller ┼čunlard─▒r.

a) Kadimden beri mera,yaylak ve k─▒┼člak olarak kullan─▒lan yerler ile ayn─▒ ama├žla kullan─▒lmak ├╝zere k├Ây veya belediyelere tahsis yada terk edilen yerler, Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufunda veya hazinenin m├╝lkiyetinde bulunan arazilerden et├╝d sonucu mera,yaylak ve k─▒┼člak olarak yararlanabilece─či anla┼č─▒lan yerler, mera,yaylak ve k─▒┼člak olarak kullan─▒lmak amac─▒yla kamula┼čt─▒r─▒lacak yerlerden ├žal─▒┼čmalar sonucu ihtiya├ž fazlas─▒ olarak belirlenen mera, yaylak, k─▒┼člaklar ile umuma ait ├žay─▒r ve otlak alanlar─▒, ├Âncelikle;
1- En yak─▒n k├Ây veya belediyeye, o k├Ây veya belediyede oturan ve hayvanc─▒l─▒k yapan ├žift├žilere veya bu ama├žl─▒ kurulu┼člara,
2- Bakanl─▒k├ža a├ž─▒lan hayvanc─▒l─▒k kurslar─▒na kat─▒larak ba┼čar─▒l─▒ olan ├žift├žiler ba┼čta olmak ├╝zere, ├žift├žilere veya bu ama├žla kurulan ortakl─▒klara veya di─čer talep sahiplerine,
3- Talep olmad─▒─č─▒ taktirde, hayvanc─▒l─▒k yapan veya hayvanc─▒l─▒k i┼čletmesi kurmak amac─▒ ile projeleri kredi kurulu┼člar─▒nca onaylanan ziraat m├╝hendisi, veteriner hekim,ziraat teknisyeni ve veteriner sa─čl─▒k teknisyenlerine,
Bu alanlar ─▒slah etmek ko┼čulu ile 25 y─▒la kadar kiralanabilir. Ancak kiralama durumu┬á her 5 y─▒lda bir yeniden de─čerlendirilir.

b) Komisyon, tapu kay─▒tlar─▒nda mera,yaylak ve k─▒┼člak olarak g├Âr├╝len,ancak i┼čgal edilerek vasf─▒ bozulan ve tarla haline getirilen alanlar, Kanun kapsam─▒nda tekrar mera alan─▒ olarak tespit edildikten sonra, s├Âz konusu alan─▒ yapay mera tesbit etmeleri ve bu alanlar─▒ ─▒slah ve hayvanc─▒l─▒kla i┼čtigal etmek ko┼čulu ile;
1- ├ľncelikle kullananlara, kiralama ko┼čullar─▒ uygun de─čilse, o k├Ây veya belediyede oturan ve hayvanc─▒l─▒k yapan ├žift├žilere veya bu ama├žl─▒ kurulu┼člara,
2- Bakanl─▒k├ža a├ž─▒lan hayvanc─▒l─▒k kurslar─▒na kat─▒larak ba┼čar─▒l─▒ olan ├žift├žiler ba┼čta olmak ├╝zere ├žift├žilere veya bu ama├žla kurulan ortakl─▒klara veya di─čer talep sahiplerine,
3- Talep olmad─▒─č─▒ takdirde, hayvanc─▒l─▒k yapan veya hayvanc─▒l─▒k i┼čletmesi kurmak amac─▒ ile projeleri kredi kurulu┼člar─▒nca onaylanan ziraat m├╝hendisi, veteriner hekim, ziraat teknisyeni, veteriner sa─čl─▒k teknisyenlerine,
25 y─▒la kadar kiraya verebilir.

┬ác)Mera,yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n kiralanmas─▒na il┼čkin esaslar, Bakanl─▒k├ža haz─▒rlanacak tip s├Âzle┼čme esaslar─▒na g├Âre yap─▒l─▒r.

Islah projesi kapsam─▒nda yap─▒lacak i┼člerin y─▒llara g├Âre da─č─▒l─▒m─▒ ve tahmini giderler s├Âzle┼čmede ├Âzel h├╝k├╝mler b├Âl├╝m├╝nde yer al─▒r.

Kiralana alan, ├╝zerinde bulunan bina,koruyucu ├žit,duvar ve buna benzer tesislerin fiili durumlar─▒ haz─▒rlanan bir tutanakla kiralayana Komisyonca teslim edilir.

Kira art─▒┼člar─▒, ot verimleri ve Devlet ─░statislik Enstit├╝s├╝n├╝n Tar─▒m Sekt├Âr├╝ i├žin belirledi─či y─▒ll─▒k toptan e┼čya art─▒┼č oran─▒n─▒n ├╝├žte ikisi esas al─▒narak Komisyonca her y─▒l belirlenir.

d) Kiralama ├╝creti her y─▒l en ge├ž otlatma mevsimine ba┼člamadan pe┼čin olarak fon hesab─▒na yat─▒r─▒l─▒r. Ancak ─▒slah faaliyetinde bulunanlardan, yapt─▒klar─▒ masraflar ├ž─▒kt─▒ktan sonra kalan miktar tahsil edilerek fon hesab─▒na yat─▒r─▒l─▒r. Yapt─▒klar─▒ masraf─▒n miktar─▒ ayn─▒ y─▒l─▒n kiralama ├╝cretini ge├žti─či takdirde, kiralama ├╝cretinin yap─▒lan masraflar─▒ kar┼č─▒lama s├╝resine kadar kira ├╝creti tahsil edilmez.

e) Bu alanlar─▒ kiralayanlar, Komisyonlarca belirlenen ─▒slah, amenajman planlar─▒ ve otlatma planlar─▒na uymakla y├╝k├╝ml├╝d├╝rler. Komisyonlar, y├╝k├╝ml├╝l├╝klerine uymayanlar hakk─▒nda Kanunun ilgili maddelerini uygulamakla g├Ârevli ve y├╝k├╝ml├╝d├╝rler.

K├Ây veya belediyede oturarak mera, yaylak ve k─▒┼člaklardan otlatma hakk─▒na sahip olan ├žift├žiler veya ├žift├ži aileleri bu hakk─▒n─▒ ba┼čka birine devredemez. Ancak Komisyon bu haklar─▒, ba┼čka bir ├žift├ži ailesi veya ├žift├žilere bedeli kar┼č─▒l─▒─č─▒ devredebilir.

Kirac─▒ taraf─▒ndan ├Âdenmeyen kira bedeli 6183 say─▒l─▒ Amme Alacaklar─▒n─▒n Tahsil Usul├╝ Hakk─▒nda Kanun h├╝k├╝mlerine g├Âre tahsil edilir.

Tahsis Amac─▒n─▒n De─či┼čtirilmesi
Madde 8-

a)┬á Mera, yaylak ve k─▒┼člaklar ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒n tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi a┼ča─č─▒daki ┼čekilde ger├žekle┼čtirilir.

1- Mera, yaylak ve k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒n tahsis amac─▒, zaruri olan hallerde ilgili Bakanl─▒─č─▒n, Bakanl─▒─ča talebi, Maliye Bakanl─▒─č─▒ ve Valili─čin uygun g├Âr├╝┼č├╝┬á ├╝zerine┬á┬á Bakanl─▒k├ža de─či┼čtirilebilir.
2- ─░lgili Bakanl─▒─č─▒n Bakanl─▒─ča m├╝racaatlar─▒nda, tahsis amac─▒ de─či┼čtirilecek alan─▒n haritas─▒ veya krokisi, b├╝y├╝kl├╝─č├╝, amac─▒n─▒ belirten belgeler eklenir. Bakanl─▒─ča yap─▒lan m├╝racaatlar Valilik g├Âr├╝┼č├╝ne esas olacak Komisyon raporunun haz─▒rlanmas─▒ amac─▒yla ilgili Valili─če havale edilir.
3- Valili─čin g├Âr├╝┼č├╝ne esas olacak rapor Komisyonca haz─▒rlanarak, karar defterine ge├žirilir ve rapor ├╝yelerce imzalan─▒r. Bakanl─▒─ča Valilik g├Âr├╝┼č├╝ ile birlikte g├Âr├╝┼če esas olan eklerde g├Ânderilir.

Valili─čin g├Âr├╝┼č├╝ne esas olacak Komisyon raporu; Bakanl─▒k├ža istenecek veya Komisyonca verilecek di─čer bilgiler yan─▒nda, b├Âlgedeki hayvan say─▒s─▒, hayvan─▒n cinsi, kaba yem kaynaklar─▒, kaba yem ├╝retimi, ├╝retilen kaba yemin ihtiyac─▒ kar┼č─▒lama oran─▒ ile tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi halinde kaba yem ihtiyac─▒n─▒n nereden kar┼č─▒lanaca─č─▒, meran─▒n vasf─▒, topo─črafyas─▒, toprak yap─▒s─▒ ve jetasyonun yap─▒s─▒ ayr─▒ca yat─▒r─▒m i├žin talep edilen alan─▒n d─▒┼č─▒nda ba┼čka uygun alan olup olmad─▒─č─▒ gibi bilgileri i├žerir.

b) Turizm Bakanl─▒─č─▒n─▒n talebi ├╝zerine, turizm yat─▒r─▒mlar─▒ i├žin zaruri olan alanlar─▒n tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi, Valilik ve Maliye Bakanl─▒─č─▒n─▒n uygun g├Âr├╝┼č├╝ yan─▒nda a┼ča─č─▒daki ┼čartlara ba─čl─▒d─▒r.

1-Turizm Bakanl─▒─č─▒nca talep edilen yerler hakk─▒nda ├çED (├çevresel Etki De─čerlendirme) raporu,
2-Tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi talep edilen yerin, turizm alan─▒ olarak ilan edildi─čine dair belgeler.

c) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl─▒─č─▒n─▒n talebi ├╝zerine; 3213 say─▒l─▒ Maden Kanunu ve 6326 say─▒l─▒ Petrol Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre maden ve petrol arama ile arama sonunda verimlili─či kesinlikle saptanan maden ve petrol, ├Ân i┼čletme, i┼čletme faaliyetleri i├žin zaruri olan alanlar─▒n tahsis amac─▒ a┼ča─č─▒daki ┼čekilde de─či┼čtirilebilir.

1-Arama Ruhsat─▒ Al─▒nan Alanlar :

6326 say─▒l─▒ Petrol Kanunu ve 3213 say─▒l─▒ Maden KanunuÔÇÖna g├Âre arama ruhsat─▒ verilen yerlerin tamam─▒ veya┬á bir k─▒sm─▒n─▒n mera,yaylak, k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlak alanlar─▒ i├žerisinde kalmas─▒ halinde, bu alanlarda arama yap─▒labilmesi i├žin, ilgili Bakanl─▒k, Bakanl─▒ktan, koordinat de─čerleri belli 1/25.000. ├Âl├žekli harita ve arama ruhsat─▒ ├Ârne─či ile tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesini talep eder.

Bu talepler Bakanl─▒k├ža Valiliklere intikal ettirilerek, arama, ├Ân i┼čletme ve i┼čletme d├Ânemleri i├žin tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi ile ilgili g├Âr├╝┼č al─▒n─▒r. Komisyon raporu esas al─▒narak haz─▒rlanacak Valilik g├Âr├╝┼č├╝,Bakanl─▒─ča g├Ânderilir. Haz─▒rlanan raporda ├Ân i┼čletme ve i┼čletme d├Ânemleri i├žin de g├Âr├╝┼č belirtilir.
Bakanl─▒k ayn─▒ alanlar ve ayn─▒ d├Ânemler i├žin Maliye Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖ n─▒n da g├Âr├╝┼č├╝ al─▒r. Bakanl─▒k, Valili─čin ve Maliye Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n g├Âr├╝┼člerini de─čerlendirerek, talep edilen alan─▒n tamam─▒n─▒n veya bir k─▒sm─▒n─▒n tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi ile ilgili talep hakk─▒nda karar verir. Verilen karar─▒ ilgili .Bakanl─▒─ča iletir.

Arama ruhsat─▒ s├╝resi Petrol Kanunu ile Maden KanunuÔÇÖna g├Âre belirlenen s├╝redir. Arama ruhsat─▒ s├╝resi bitiminde ruhsat sahibi arama yap─▒lan alanlar─▒ eski vas─▒f ve kapasitesine getirmekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r.

Arama ruhsat sahibi bir y─▒l i├žerisinde s├Âz konusu alanlar─▒ eski vas─▒f ve kapasitesine getirmedi─či taktirde, Komisyon bu g├Ârevi yerine getirerek, yap─▒lan t├╝m masraflarla birlikte, ge├žen s├╝rede meydana gelen ot kayb─▒n─▒n de─čerini de ruhsat sahibinden tahsil eder.

2-├ľn ─░┼čletme Ruhsat─▒ Al─▒nan Alanlar

(21.01.2004 tarih ve┬á 25353 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile de─či┼čik)┬á 3213 say─▒l─▒ Maden Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre ├Ân i┼čletme ruhsat─▒ al─▒nan yerlerin, mera, yaylak, k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlak alanlar─▒ i├žinde kalmas─▒ halinde ─░lgili Bakanl─▒k; tasdikli ├Ân i┼čletme projesi, ├Ân i┼čletme ruhsat─▒, 1/1000 veya 1/2000 ├Âl├žekli koordinatlar─▒ belli harita ile birlikte, rezerv durumunu belirten belgelerle di─čer bilgileri ekleyerek Bakanl─▒ktan talep edilen alanlar─▒n tamam─▒n─▒n veya bir k─▒sm─▒n─▒n tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesini talep etmesi ├╝zerine tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi i┼člemleri ba┼člat─▒l─▒r. ─░lgili Bakanl─▒k, tahsis amac─▒ de─či┼čtirilen alan─▒n talep edilen ama├ž do─črultusunda, hazine ad─▒na tescil edilmesi a┼čamas─▒nda gerekli olan ├çED (├çevresel Etki De─čerlendirme) olumlu belgesini Bakanl─▒─ča vermekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r.

Bakanl─▒k, Maliye Bakanl─▒─č─▒ ile Valilikten al─▒nan g├Âr├╝┼čleri de─čerlendirerek, talep edilen alan─▒n tamam─▒n─▒n veya bir k─▒sm─▒n─▒n tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi hakk─▒nda karar verir. Verilen karar bir rapor halinde ilgili Bakanl─▒─ča bildirilir.

├ľn i┼čletme s├╝resi 3213 say─▒l─▒ Kanun ile ├Âng├Âr├╝len s├╝re ile s─▒n─▒rl─▒d─▒r

3-─░┼čletme Ruhsat─▒ Al─▒nan Alanlar :

(21.01.2004 tarih ve┬á 25353 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile de─či┼čik)┬á 6326 say─▒l─▒ Petrol Kanunu ve 3213 say─▒l─▒ Maden Kanunu h├╝k├╝mlerine g├Âre i┼čletme ruhsat─▒ al─▒nan yerlerin, mera, yaylak, k─▒┼člak ile umuma ait ├žay─▒r ve otlak alanlar i├žinde kalmas─▒ halinde ilgili Bakanl─▒k; tasdikli i┼čletme projesi, i┼čletme ruhsat─▒, i┼čletme alanlar─▒n─▒ g├Âsterir 1/1000 veya 1/2000 ├Âl├žekli imalat haritalar─▒ ile birlikte, i┼čletme projelerini ve di─čer bilgileri ekleyerek, Bakanl─▒ktan s├Âz konusu alan─▒n tamam─▒n─▒n veya bir k─▒sm─▒n─▒n tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesini talep eder. ─░lgili Bakanl─▒k, tahsis amac─▒ de─či┼čtirilen alan─▒n talep edilen ama├ž do─črultusunda, hazine ad─▒na tescil edilmesi a┼čamas─▒nda gerekli olan ├çED (├çevresel Etki De─čerlendirme) olumlu belgesini Bakanl─▒─ča vermekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r.

Bakanl─▒k, Maliye Bakanl─▒─č─▒ ile Valilikten al─▒nan g├Âr├╝┼čleri de─čerlendirerek talep edilen alan─▒n tamam─▒n─▒n veya bir k─▒sm─▒n─▒n tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi hakk─▒nda karar verir. Verilen karar bir rapor halinde ilgili Bakanl─▒─ča bildirilir.

─░┼čletme s├╝resi 6326 ve 3213 say─▒l─▒ Kanunda ├Âng├Âr├╝len s├╝re ile s─▒n─▒rl─▒d─▒r.

├ľn i┼čletme veya i┼čletme s├╝resi bitimde ruhsat sahibi, ├žal─▒┼čma yap─▒lan alanlar ile zarar verdi─či alanlar eski vas─▒f ve kapasitesine getirmekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r.

├ľn i┼čletme ve i┼čletme ruhsat─▒ sahibi ├╝├ž y─▒l i├žerisinde s├Âz konusu alanlar─▒ eski┬á vas─▒f ve kapasitesine getirmedi─či takdirde, komisyon bu g├Ârevi yerine getirerek, yap─▒lan t├╝m masraflarla birlikte, ge├žen s├╝rede meydana gelen ot kayb─▒ de─čerini de tahsil eder.

4- ┬áTahsis Amac─▒ De─či┼čtirilen Alanlar─▒n Kiralanmas─▒ :

Tahsis amac─▒ de─či┼čtirilen alanlara ait arama, ├Ân i┼čletme ve i┼čletme ruhsat─▒ sahipleri ile Y├Ânetmenli─čin 7 nci maddesinde belirtilen usul ve esaslar dahilinde s├Âzle┼čme yap─▒l─▒r.

Arama, ├Ân i┼čletme ve i┼čletme ruhsat─▒ sahipleri; yap─▒lacak zararlar ve alan─▒ eski konumuna getirmek i├žin Komisyonca belirlenecek teminat─▒ yat─▒rmak ve Bakanl─▒k├ža haz─▒rlanacak s├Âzle┼čmeyi imzalamakla y├╝k├╝ml├╝d├╝r.

Ruhsat sahipleri komisyonca tespit edilen ├╝cret ve ├Âng├Âr├╝len teminatlar─▒ yat─▒rmadan ├žal─▒┼čmalara ba┼člayamazlar. Tespit edilen ├╝cretler ruhsat sahibi taraf─▒ndan Mera Fonu hesab─▒na yat─▒r─▒larak dekont Mera komisyonuna ibraz edilir.

Ruhsat sahibi, ruhsatta belirtilen s├╝re sonunda Komisyona bilgi vermekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r. Ruhsat─▒n yenilenmesi talebinde ayn─▒ i┼člemler uygulan─▒r.

Ruhsat sahibi, ruhsat ald─▒─č─▒ yeri, Bakanl─▒─č─▒n bilgisi olmadan ba┼čka birine devredemez. Devretti─či zaman s├Âzkonusu alan ├Âzel sicile kaydedilmi┼č say─▒l─▒r. Ancak devir alan ki┼či ve kurumlar noterde d├╝zenlenecek taahh├╝tname ve teminatlar─▒n─▒ yat─▒rmalar─▒ halinde devir alabilirler. Devir alan ki┼či ve kurulu┼člar i├žin ruhsat s├╝resi ayn─▒ kal─▒r.

Ruhsat sahibi, Komisyona belirtti─či s├╝re i├žinde i┼če ba┼člamak zorundad─▒r. Aksi takdirde ge├žen s├╝re ruhsat s├╝resinden say─▒l─▒r.

Tahsis amac─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi s├╝resinin sona ermesi; arama, ├Ân i┼čletme ve i┼čletme ruhsat─▒n─▒n iptali ve 1 ay i├žerisinde yenilenmemesi, s├Âzle┼čme s├╝resinin dolmas─▒, hak sahibinin vazge├žmesi veya hak sahibinin taahh├╝tname, y├Ânetmelik ve Kanun h├╝k├╝mlerine uymad─▒─č─▒n─▒n tespiti halinde Valili─čin uygun g├Âr├╝┼č├╝ ile Bakanl─▒k├ža ger├žekle┼čtirilir.

├ľn i┼čletme ve i┼čletme d├Âneminde┬á tahsis amac─▒ de─či┼čtirilmesi istenilen yerin s─▒n─▒rlar─▒nda de─či┼čiklik olursa yeniden Valilik ve Maliye Bakanl─▒─č─▒ndan g├Âr├╝┼č al─▒n─▒r.

Ruhsat sahibi, arama ruhsat─▒ s├╝resince ruhsat ald─▒─č─▒ alan i├žinde kal─▒c─▒ yap─▒ yapamaz, i┼čletme ve ├Ân i┼čletme ruhsat─▒ alan ruhsat sahibi ancak yap─▒lacak i┼čin gere─či olan, ge├žici tesis yap─▒lar─▒n─▒ komisyonun uygun g├Âr├╝┼č├╝ do─črultusunda Valilikten izin almak suretiyle yapabilir.

5- (25.04.2001 tarih ve┬á 24383 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.)
 
d) (25.04.2001 tarih ve┬á 24383 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile ek)┬á Kanunun 14 ├╝nc├╝ maddesinin (c) bendi h├╝km├╝ gere─či, ta┼čoca─č─▒ a├žmak v.b. ┼čekilde geri kazan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n olabilecek yat─▒r─▒mlar i├žin yap─▒lan tahsis amac─▒ de─či┼čikli─či taleplerinde, Y├Ânetmeli─čin 7 nci maddesinde belirtilen hususlar g├Âz ├Ân├╝ne al─▒narak kira s├Âzle┼čmesi yap─▒l─▒r.

e) (25.04.2001 tarih ve┬á 24383 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile ek) Tahsil Edilecek Bedeller :┬á

Kanunun 14 ├╝nc├╝ maddesine g├Âre tahsis amac─▒ de─či┼čikli─či uygun g├Âr├╝len alanlar i├žin, 20 y─▒ll─▒k gelir esas al─▒narak, Komisyonca tespit edilecek ├╝cret pe┼čin olarak, ilgili ki┼či ve kurulu┼člar taraf─▒ndan Mera Fonu hesab─▒na yat─▒r─▒l─▒r ve daha sonra hazine ad─▒na tescil edilir.
Yap─▒lacak i┼člemler s─▒ras─▒ndaki her t├╝rl├╝ giderler m├╝racaat sahiplerince kar┼č─▒lan─▒r.Bu giderler ┼čunlard─▒r.

1) Arazide inceleme yapacak Komisyon ve Komisyonun g├Ârevlendirece─či teknik ekip veya inceleme ekip ├╝yelerinin 6245 say─▒l─▒ Kanun gere─či m├╝stahak olduklar─▒ her t├╝rl├╝ yol gideri ve g├╝ndelikleri,

2) Resmi ara├ž kullan─▒lmas─▒ durumunda arac─▒n akaryak─▒t ve amortisman─▒, Komisyonca belirlenecek olan giderler ile bu ├žal─▒┼čmalara kat─▒lacak muhtar, ihtiyar heyeti ├╝yeleri, bilirki┼čiler, i┼č├ži ├╝cretleri ve buna benzer di─čer giderler.

S─▒n─▒rlar─▒n ─░┼čaretlenmesi
Madde 9- Tespit, tahdit┬á ve tahsis edilen mera, yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n ├ževrelerine teknik esaslara uygun olarak, de─či┼čtirilmeyecek bir ┼čekilde belirlenecek s─▒n─▒r i┼čaretleri konulur. Bu s─▒n─▒r i┼čaretlerinin yeri 1/5000 ├Âl├žekli haritalarda g├Âsterilir.

Mera Ara┼čt─▒rma B├Âl├╝mlerinin Kurulmas─▒
Madde 10- Mera, yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n bak─▒m, ─▒slah, koruma, kontrol ve uygun kullan─▒m─▒ sa─člamak i├žin, ara┼čt─▒rma, planlama, ─▒slah projeleri, otlatma zaman─▒, kullanma sistemi, koruma ve kontrol tedbirlerini tespit etmek ve yem bitkileri tar─▒m─▒ ile di─čer yem kaynaklar─▒n─▒ geli┼čtirmek ├╝zere; ├╝niversitelerde, Bakanl─▒k├ža uygun g├Âr├╝len yerlerde veya mevcut zirai ara┼čt─▒rma enstit├╝leri b├╝nyelerinde mera ara┼čt─▒rma b├Âl├╝mleri kurulur ve mevcut bulunanlar yukar─▒daki ama├žlara hizmet edebilecek ┼čekilde yeniden d├╝zenlenebilir.

 

Mera Y├Ânetim Birliklerinin Kurulu┼č, ├çal─▒┼čma Usul ve Esaslar─▒
Madde 11- (25.04.2001 tarih ve┬á 24383 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile de─či┼čik)┬á Mera Y├Ânetim Birlikleri k├Ây veya belediyede oturan hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čan ├žift├žiler aras─▒ndan, mera, yaylak ve k─▒┼člaklar ile umuma ait ├žay─▒r ve otlaklar─▒n tespit, tahdit ve tahsis i┼člemleri tamamland─▒ktan sonra, se├žimle belirlenen be┼č asil ve be┼č yedek ├╝yeden olu┼čur. Ayr─▒ca, k├Âylerde muhtar, ziraat odas─▒ temsilcisi, belediyelerde ├žift├ži mallar─▒n─▒ koruma ba┼čkanlar─▒ ve ziraat odas─▒ ba┼čkanlar─▒, k├Ây veya belediyede bulunan tar─▒msal ve ├ževre ile ilgili sivil toplum ├Ârg├╝t├╝ temsilcilerinden en fazla ├╝yeye sahip ilk ikisinin g├Âsterece─či iki ├╝ye Mera Y├Ânetim BirlikleriÔÇÖnin do─čal ├╝yesidir.

├ť├ž y─▒lda bir yap─▒lacak olan genel kurul ile asil ve yedek ├╝yeler yeniden belirlenir. Se├žilen be┼č asil ├╝ye ile do─čal ├╝yeler kendi aralar─▒nda ba┼čkanlar─▒n─▒ se├žer. Oylar─▒n e┼čit olmas─▒ halinde ba┼čkan kura ile belirlenir. Mazeretsiz olarak ├╝st ├╝ste iki kez toplant─▒ya kat─▒lmayan se├žilmi┼č ├╝yelerin ├╝yelikleri d├╝┼čer. Bo┼čalan ├╝yenin yerine, se├žimle gelen ilk s─▒radaki yedek ├╝ye g├Ârev yapar. Ekonomik arazi b├╝y├╝kl├╝─č├╝ mevcut olmayan mera, yaylak, k─▒┼člak ve umuma ait otlak ve ├žay─▒r alanlar─▒ i├žin Mera Y├Ânetim Birlikleri kurulmas─▒ zorunlu de─čildir.

Mera Y├Ânetim Birlikleri her ay sonu ├žo─čunlukla toplan─▒r, yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar─▒ de─čerlendirir. ─░htiya├ž duyuldu─ču zamanlarda ├╝├ž ├╝yenin talebi veya Ba┼čkan─▒n ├ža─čr─▒s─▒ ile Mera Y├Ânetim Birlikleri ola─čan├╝st├╝ toplanabilir. Mera Y├Ânetim Birlikleri salt ├žo─čunlukla toplan─▒r ve kat─▒lanlar─▒n salt ├žo─čunlu─ču ile karar al─▒r. Al─▒nan kararlar, karar defterine i┼členir ve ├╝yelerce imzalan─▒r.

 

Mera Y├Ânetim Birliklerinin G├Ârevleri
Madde 12- Mera Y├Ânetim Birliklerinin g├Ârevleri a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir.

a) Mera Y├Ânetim Birlikleri, Komisyon taraf─▒ndan saptanan otlatma mevsiminin ba┼člamas─▒ndan en az onbe┼č g├╝n ├Ânce toplan─▒r. Komisyonca belirlenen otlatma planlar─▒n─▒n uygulanmas─▒ ve verilen di─čer g├Ârevleri g├Âr├╝┼čerek gerekli kararlar─▒ al─▒r ve bu kararlar─▒ al─▒┼č─▒lm─▒┼č ara├žlarla, yaz─▒l─▒ ve s├Âzl├╝ olarak ilgililere duyurur
b) ├çay─▒r, mera, yaylak ve k─▒┼člaklar i├žin Komisyonca yap─▒lan otlatma planlar─▒n─▒n en iyi ┼čekilde uygulanmas─▒n─▒ sa─člar.
c) ├çay─▒r, mera, yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n bak─▒m, ─▒slah ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ organize eder, bu alanlar─▒n otlatma planlar─▒na uygun otlat─▒lmalar─▒n─▒ kontrol eder.
d)┬á ├çay─▒r, mera, yaylak ve k─▒┼člaklardan elde edilecek ihtiya├ž fazlas─▒ ├╝r├╝nlerin sat─▒lmas─▒n─▒, gelirlerinin k├Ây sand─▒─č─▒na veya belediye b├╝t├žesinde ayr─▒ bir hesaba yat─▒r─▒lmas─▒n─▒ sa─člar.
e) Otlatma hakk─▒ndan do─čan gelirlerin yani otlatma ├╝cretlerinin toplanmas─▒, k├Ây sand─▒─č─▒na veya belediye b├╝t├žesinde ayr─▒ bir hesaba yat─▒r─▒lmas─▒n─▒ ve bunlar─▒n mevzuata uygun olarak harcanmas─▒n─▒ sa─člar. Komisyonca belirlenecek ayni ve nakdi katk─▒lar─▒n toplanarak mera ─▒slah ve geli┼čtirme i┼člerinde kullan─▒m─▒ ger├žekle┼čtirir.
f)┬á K├Ây veya belediyeye tahsis edilen mera, yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n bu Y├Ânetmeli─čin 9 uncu maddesinde belirtilen i┼čaretlenmi┼č s─▒n─▒rlar─▒n korunmas─▒, tecav├╝zlerin ├Ânlenmesi, bu tecav├╝zlerin ilgililere bildirilmesi ile y├╝k├╝ml├╝d├╝r.
g) Mera, yaylak ve k─▒┼člaklar─▒n, s─▒n─▒rlar─▒n─▒n muhafazas─▒, korunmas─▒, tecav├╝zlerin ├Ânlenmesi, ve benzeri hizmetler i├žin g├Ârevlendirilen korucular─▒ denetler.
h)┬á Komisyonlarca Kanun ve bu Y├Ânetmelik h├╝k├╝mlerine g├Âre verilen g├Ârevlerin yerine getirilmesini sa─člar.

G├Â├žerlerin Mera Yaylak ve K─▒┼člaklardan Yararlanma Usul ve Esaslar─▒
Madde 13- G├Â├žerlerin mera, yaylak ve k─▒┼člaklardan yararlanmalar─▒n─▒n esaslar─▒ a┼ča─č─▒da belirtilmi┼čtir:

a) G├Â├žerler, otlatma mevsiminin ba┼člamas─▒ndan en az bir ay ├Ânce, otlatacaklar─▒ hayvan say─▒s─▒, cinsi ile otlatmak istedikleri yeri bildiren bilgi, belgeler ve n├╝fus kayd─▒ belgesiyle birlikte, kiralamak istedikleri yerin Valili─čine ba┼čvururlar.
b) Komisyon; talepleri alarak en fazla onbe┼č g├╝n i├žinde karar─▒n─▒ verir ve ilgiliye bildirir. Ayn─▒ il n├╝fusuna kay─▒tl─▒ g├Â├žerlerin taleplerinde belirtilen ihtiya├žlar kar┼č─▒land─▒ktan sonra, ba┼čka il n├╝fusuna kay─▒tl─▒ g├Â├žerlerin talepleri de─čerlendirilir. Kiralanacak yer i├žin ayn─▒ il n├╝fusuna kay─▒tl─▒ g├Â├žerlerden birden fazla talep olmas─▒ halinde Komisyon, ├Ânceli─či en fazla fiyat verene, ┼čartlar─▒ uygun olmas─▒ ko┼čulu ile, otlatma izni verir.
c) G├Â├žerler, kendilerine tahsis edilen alanlarda Komisyonca belirlenen otlatma plan─▒na uymakla y├╝k├╝ml├╝d├╝rler.
d) (25.04.2001 tarih ve┬á 24383 say─▒l─▒ Resmi Gazetede yay─▒mlanan Y├Ânetmelik ile de─či┼čik)┬á Otlatma bedellerinin % 25ÔÇÖi k├Ây sand─▒─č─▒na gelir olarak kaydedilir. Kalan k─▒sm─▒n yar─▒s─▒, otlatma izni verildi─čini belirten s├Âzle┼čmenin yap─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda, di─čer yar─▒s─▒ ise en ge├ž iki ay i├žerisinde Mera Fonuna yat─▒r─▒l─▒r. Otlatma bedelinden K├Ây Sand─▒─č─▒na gelir olarak kaydedilen para mera ─▒slah ve geli┼čtirme i┼čleri haricinde kullan─▒lamaz.
e) G├Â├žerler kendi aralar─▒nda birlik, kooperatif veya ortakl─▒k ┼čeklinde ├Ârg├╝tlenmi┼č ise, kiralama talebi y├Ânetim kurullar─▒nca yap─▒l─▒r. S├Âzle┼čme yine ayn─▒ y├Ânetim kurullar─▒nca ger├žekle┼čtirilir. Ancak y├Ânetim kurullar─▒, bu konuda yetkili olduklar─▒n─▒ belirtir. Belgeleri komisyona sunmakla y├╝k├╝ml├╝d├╝rler.
f) G├Â├žerler taraf─▒ndan kira bedelinin yap─▒lan ihtara ra─čmen s├╝resinde ├Âdenmemesi ya da s├Âzle┼čmede belirtilen di─čer hususlara uyulmamas─▒ halinde, s├Âzle┼čme tek tarafl─▒ olarak iptal edilir ve kiralanan alanlara ve teslim tutana─č─▒ ile teslim edilen tesislere zarar verilmi┼č ise, bu zarar kiralayanlardan tahsil edilir. Ayr─▒ca 2886 say─▒l─▒ Devlet ─░hale KanunuÔÇÖnun 75 inci maddesi uyar─▒nca Komisyonun talebi ├╝zerine bulundu─ču yer m├╝lki amirince ta┼č─▒nmaz mal en ge├ž on be┼č g├╝n i├žinde tahliye ettirilerek Komisyona teslim edilir.

Kirac─▒ taraf─▒ndan ├Âdenmeyen kira bedeli 6183 say─▒l─▒ Amme Alacaklar─▒n─▒n Tahsil Usul├╝ Hakk─▒nda Kanun h├╝k├╝mlerine g├Âre tahsil edilir.

A┼č─▒r─▒ Otlatman─▒n ├ľnlenmesi
Madde 14- Mera, yaylak ve k─▒┼čla─ča, Komisyonca tahsis karar─▒nda belirtilen miktardan fazla hayvan sokulamaz. K├Ây ve belediyede bu miktardan fazla hayvan varsa, bu hayvanlar─▒n yem ihtiyac─▒ hayvan sahiplerince kar┼č─▒lan─▒r, ayr─▒ca Bakanl─▒k├ža, ├žift├ži kat─▒l─▒mlar─▒ temin edilerek, Yem Bitkileri ├ťretimini Geli┼čtirme Projeleri haz─▒rlanarak kaba yem ├╝retimi te┼čvik edilir.

├ť├ç├ťNC├ť B├ľL├ťM

├çe┼čitli ve Son H├╝k├╝mler

Devlet ─░hale Kanununun Uygulanaca─č─▒ Haller
Madde 15- Bu y├Ânetmelik h├╝k├╝mlerine g├Âre yap─▒lacak, her t├╝rl├╝ al─▒m sat─▒m, kiralama, hizmet, m├╝lkiyetin gayri ayni hak tesisi ve ta┼č─▒ma i┼čleri ile ihaleler 2886 say─▒l─▒ Devlet ─░hale┬á Kanununa g├Âre ger├žekle┼čtirilir.

Talimat Haz─▒rlanmas─▒
Madde 16- Bakanl─▒k, bu y├Ânetmeli─čin uygulamas─▒n─▒ sa─člamak, kolayla┼čt─▒rmak, tamamlamak ya da a├ž─▒klamak maksad─▒yla talimat ├ž─▒karmaya yetkilidir.

Y├╝r├╝rl├╝k
Madde 17- Say─▒┼čtay ve Maliye Bakanl─▒─č─▒n─▒n g├Âr├╝┼čleri al─▒narak haz─▒rlanan bu y├Ânetmelik yay─▒m─▒ tarihinde y├╝r├╝rl├╝─če girer.

Y├╝r├╝tme
Madde 18- Bu y├Ânetmelik h├╝k├╝mlerini Tar─▒m ve K├Âyi┼čleri Bakan─▒ y├╝r├╝t├╝r.
4342 say─▒l─▒ Mera Kanunu, bug├╝ne kadar b├╝y├╝k bir h─▒zla azalm─▒┼č olan meralar─▒n bundan sonra en az─▒ndan varolanlar─▒n daha iyi bak─▒m, ─▒slah ve korunmalar─▒n─▒ sa─člayarak azalmalar─▒na engel olabilecek nitelikte g├Âz├╝kmektedir.

Orta mallar─▒ eski hukukumuzdaki metruk arazinin ├Âzelliklerini ta┼č─▒maktad─▒r. Bu ├že┼čit yerlerden faydalanma zilyetli─če dayanan bir temell├╝k hakk─▒ olmay─▒p Devletin h├╝k├╝mranl─▒─č─▒ alt─▒ndaki topraklardan halk─▒n yararlanmas─▒na m├╝saade etmesidir. 3402 say─▒l─▒┬á Kadastro Kanununun 16. maddesinin (B) bendinde orta mallar─▒n─▒n s─▒n─▒rland─▒r─▒laca─č─▒, parsel numaras─▒ verilerek y├╝z├Âl├ž├╝m├╝n├╝n hesaplanaca─č─▒ ve bu gibi ta┼č─▒nmaz mallar─▒n ├Âzel siciline yaz─▒laca─č─▒ h├╝k├╝m alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r. An─▒lan maddede bu s─▒n─▒rland─▒rman─▒n tescil mahiyetinde olmad─▒─č─▒ gibi bu suretle belirlenen ta┼č─▒nmaz mallar─▒n ├Âzel kanunlar─▒nda yaz─▒l─▒ h├╝k├╝mler sakl─▒ kalmak kayd─▒yla ├Âzel m├╝lkiyete konu te┼čkil etmeyeceklerdir.

Yol, meydan, k├Âpr├╝ gibi herkesin ortak yararlanmas─▒na a├ž─▒k mallar─▒n ise haritas─▒nda g├Âsterilmekle yetinilece─či, belirtilmi┼čtir. Orta mallar─▒n─▒n tapuya tescil edilmeleri niteliklerinin de─či┼čmesine yol a├žmaz.

(3) Hizmet Mallar─▒

Kamu hizmet mallar─▒, bir kamu hizmetine, o hizmetin ├Â─česini (unsurunu) olu┼čturacak bi├žimde ba─članm─▒┼č ta┼č─▒nmazlard─▒r. Sahipsiz mallar ve orta mallar─▒nda oldu─ču gibi hizmet mallar─▒nda da ayr─▒nt─▒l─▒ bir kanun yoktur. 3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanununun 16. maddesinin (A) bendinde; ÔÇťKamu hizmetinde kullan─▒lan, b├╝t├želerinden ayr─▒lan ├Âdenek veya yard─▒mlarla yap─▒lan resmi bina ve tesisler, (H├╝k├╝met, belediye, karakol, okul binalar─▒, k├Ây odas─▒, hastane veya di─čer sa─čl─▒k tesisleri, k├╝t├╝phane, kitapl─▒k, namazgah, cami, genel mezarl─▒k,├že┼čme,kuyular, yunak ile┬á┬á kapanm─▒┼č olan yollar, meydanlar, pazar yerleri, parklar ve bah├želer ve bo┼čluklar ve benzeri hizmet mallar─▒) kay─▒t, belge veya ├Âzel kanunlar─▒na g├Âre Hazine, kamu kurum ve kurulu┼člar─▒, il, belediye, k├Ây veya mahalli idare birlikleri t├╝zel ki┼čili─či adlar─▒na tespit olunurÔÇŁ denilmektedir. Hizmet mallar─▒n─▒n en belirgin ├Âzelli─či g├Âr├╝len kamu hizmetinin do─črudan bir unsuru olmalar─▒d─▒r.

Hizmet mallar─▒n─▒n tapuya tescil edilmeleri onlar─▒n ├Âzel m├╝lkiyet konusu olabilecekleri anlam─▒na gelmez. Hizmet mallar─▒ bir kamu hizmetinin g├Âr├╝lmesinde do─črudan kullan─▒lan mallard─▒r. Hizmet mallar─▒ bu niteliklerini bir tahsis i┼člemi ile kazan─▒rlar; tahsisin kald─▒r─▒lmas─▒ ise, mal─▒ tekrar ├Âzel m├╝lkiyete konu olabilecek hale getirir.

b) Kamu Mallar─▒n─▒n ├ľzellikleri

Kamu mallar─▒, do─čalar─▒ gere─či ya da kadimden beri kamunun ortak kullan─▒m─▒na a├ž─▒k veya bir kamu hizmetinin g├Âr├╝lmesine tahsis edilmi┼č olan veya bir kamu hizmetinin unsuru olan ta┼č─▒nmaz mallard─▒r.

(1) ├ľzel M├╝lkiyete Konu Olmazlar
Kamu mallar─▒ bu niteliklerini koruduklar─▒ s├╝rece ├Âzel m├╝lkiyete konu olmazlar, kamu mallar─▒n─▒n ├Âzel m├╝lk edinilmeye elveri┼čli hale gelmeleri ancak kamu mal─▒ niteli─čini kaybetmeleri halinde olur. Bu konudaki d├╝zenlemeler ├že┼čitli kanunlarda yer alm─▒┼čt─▒r.

(2) Tapuya Tescil Edilmezler
Kamu mallar─▒ tapuda tescilli de─čildir. Medeni Kanunun 999. maddesinde;” ├ľzel m├╝lkiyete tabi olmayan ve kamunun yararlanmas─▒na ayr─▒lan ta┼č─▒nmazlar, bunlara ili┼čkin tescili gerekli bir ayni hakk─▒n kurulmas─▒ s├Âz konusu olmad─▒k├ža k├╝t├╝─če kaydolunmaz. Tapuya kay─▒tl─▒ bir ta┼č─▒nmaz, kayda tabi olmayan bir ta┼č─▒nmaza d├Ân├╝┼č├╝rse, tapu sicilinden ├ž─▒kar─▒l─▒r.ÔÇŁ denilmektedir.

Fakat kamu mallar─▒ndan hizmet mallar─▒ tapuya tescil edilir. Ancak 999. maddenin, 715. maddede belirtilen mallarla paralel h├╝k├╝m i├žerdi─čini ve kapsaman─▒n sahipsiz mallarla, orta mallar─▒ oldu─čunu s├Âylemek m├╝mk├╝nd├╝r. ├ç├╝nk├╝ 715. maddenin ikinci f─▒kras─▒ yarar─▒ kamuya ait mallar─▒ ├Ârneklerken nitelik itibariyle sahipsiz mallar─▒ kastetmektedir. Ayr─▒ca 3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanununun 16/A maddesinde hizmet mal─▒ niteli─čindeki ta┼č─▒nmazlar─▒n tescili d├╝zenlenmektedir. Buna g├Âre ÔÇťKamunun ortak kullanmas─▒na veya bir kamu hizmetinin g├Âr├╝lmesine ayr─▒lan yerlerle Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan sahipsiz yerlerden;

A) Kamu hizmetinde kullan─▒lan, b├╝t├želerinden ayr─▒lan ├Âdenek veya yard─▒mlarla yap─▒lan resmi bina ve tesisler ,(H├╝k├╝met, belediye, karakol, okul binalar─▒, k├Ây odas─▒, hastane veya di─čer sa─čl─▒k tesisleri, k├╝t├╝phane, kitapl─▒k, namazgah, cami, genel mezarl─▒k, ├že┼čme, kuyular, yunak ile kapanm─▒┼č olan yollar, meydanlar, pazar yerleri, parklar ve bah├želer ve bo┼čluklar ve benzeri hizmet mallar─▒) kay─▒t, belge veya ├Âzel kanunlar─▒na g├Âre Hazine, kamu kurum ve kurulu┼člar─▒, il, belediye, k├Ây veya mahalli idare birlikleri t├╝zel ki┼čili─či, adlar─▒na tespit olunur.
B) Mera, yaylak, k─▒┼člak, otlak, harman ve panay─▒r yerleri gibi paral─▒ veya paras─▒z kamunun yararlanmas─▒na tahsis edildi─či veya kamunun kadimden beri yararland─▒─č─▒ belgelerle veya bilirki┼či veya tan─▒k beyan─▒ ile ispat edilen orta mal─▒ ta┼č─▒nmaz mallar s─▒n─▒rland─▒r─▒l─▒r, parsel numaras─▒ verilerek y├╝z├Âl├ž├╝m├╝ hesaplan─▒r ve bu gibi ta┼č─▒nmaz mallar ├Âzel siciline yaz─▒l─▒r.

Bu s─▒n─▒rland─▒rma tescil mahiyetinde olmad─▒─č─▒ gibi bu suretle belirlenen ta┼č─▒nmaz mallar, ├Âzel kanunlar─▒nda yaz─▒l─▒ h├╝k├╝mler sakl─▒ kalmak kayd─▒yla ├Âzel m├╝lkiyete konu te┼čkil etmezler.

Yol, meydan, k├Âpr├╝ gibi orta mallar─▒ ise haritas─▒nda g├Âstermekle yetinilir.

C) Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan kayalar, tepeler, da─člar (bunlardan ├ž─▒kan kaynaklar) gibi, tar─▒ma elveri┼čli olmayan sahipsiz yerler ile deniz, g├Âl, nehir gibi genel sular tescil ve s─▒n─▒rland─▒rmaya tabi de─čildir, istisnalar sakl─▒d─▒r.

D)┬á Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda bulunan ormanlar, bu kanunda h├╝k├╝m bulunmayan hallerde, ├Âzel kanunlar─▒ h├╝k├╝mlerine tabidir.”

├ľte yandan kamu mallar─▒n─▒n tapuya tescil edilmeleri onlar─▒n ├Âzel m├╝lkiyete elveri┼čli olduklar─▒ sonucunu do─čurmaz. Yani kamu mallar─▒n─▒n tapuda tescil edilmesi niteliklerinin de─či┼čmesine yol a├žmaz.

(3) Kamula┼čt─▒r─▒lamazlar
Anayasan─▒n 46. maddesinde; ÔÇťDevlet ve kamu t├╝zel ki┼čileri; kamu yarar─▒n─▒n gerektirdi─či hallerde, ger├žek kar┼č─▒l─▒klar─▒n─▒ pe┼čin ├Âdemek ┼čart─▒yla, ├Âzel m├╝lkiyette bulunan ta┼č─▒nmaz mallar─▒n tamam─▒n─▒ veya bir k─▒sm─▒n─▒, kanunla g├Âsterilen esas ve usullere g├Âre kamula┼čt─▒rmaya ve bunlar ├╝zerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidirÔÇŁ denilmektedir. Kamu mallar─▒n─▒n kamula┼čt─▒r─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. ├ç├╝nk├╝ kamu mallar─▒ ├Âzel m├╝lkiyete tabi de─čildirler. 2942 say─▒l─▒ Kamula┼čt─▒rma Kanunun 30. maddesinde bir idareye ait ta┼č─▒nmaz mal─▒n di─čer idareye devri d├╝zenlenmi┼čtir. An─▒lan maddede; ÔÇťKamu t├╝zel ki┼čilerinin ve kurumlar─▒n─▒n sahip olduklar─▒ ta┼č─▒nmaz mal, kaynak veya irtifak haklar─▒ di─čer bir kamu t├╝zel ki┼čisi veya kurumu taraf─▒ndan kamula┼čt─▒r─▒lamaz. Ta┼č─▒nmaz mala; kaynak veya irtifak hakk─▒na ihtiyac─▒ olan idare, 8 inci madde uyar─▒nca bedelini tespit eder. Bu bedel esas al─▒narak ├Âdeyece─či bedeli de belirterek mal sahibi idareye yaz─▒l─▒ olarak ba┼čvurur. Mal sahibi idare devire muvafakat etmez veya altm─▒┼č g├╝n i├žinde cevap vermez ise anla┼čmazl─▒k, isteyen idarenin ba┼čvurusu ├╝zerine Dan─▒┼čtay ilgili idari dairesince incelenerek iki ay i├žinde kesin karara ba─član─▒r.Taraflar bedelde anla┼čamad─▒klar─▒ takdirde; al─▒c─▒ idare, devirde anla┼čma tarihinden veya Dan─▒┼čtay karar─▒n─▒n tebli─či tarihinden itibaren otuz g├╝n, i├žinde 10 uncu maddede yaz─▒l─▒ usule g├Âre mahkemeye ba┼čvurarak, kamula┼čt─▒rma bedelinin tespitini ister. Bu durumda yap─▒lacak yarg─▒lamada mahkemece, 29.06.1938 tarih ve 3533 say─▒l─▒ Kanun h├╝k├╝mleri uygulanmaz.ÔÇŁ h├╝km├╝ bulunmaktad─▒r.

(4) Kazand─▒r─▒c─▒ Zaman A┼č─▒m─▒ Yoluyla ─░ktisap Edilemezler
Kamu mallar─▒n─▒n kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒ ile kazan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Medeni Kanunun 712. maddesinde ola─čan zamana┼č─▒m─▒, 713. maddesinde ise ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ d├╝zenlenmi┼čtir.

712. maddede “Ge├žerli bir hukuki sebep olmaks─▒z─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne malik olarak yaz─▒lan ki┼či, ta┼č─▒nmaz ├╝zerindeki zilyetli─čini davas─▒z ve aral─▒ks─▒z olarak on y─▒l s├╝reyle ve iyiniyetle s├╝rd├╝r├╝rse, onun bu yolla kazanm─▒┼č oldu─ču m├╝lkiyet hakk─▒na itiraz edilemez” denilmektedir. Ancak niteli─či itibariyle ├Âzel m├╝lkiyet konusu olmayan bir ta┼č─▒nmaz─▒n tapuya tescil edilmi┼č olmas─▒ halinde, 712. maddeden yararlan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir.
Ola─čan├╝st├╝ zamana┼č─▒m─▒ yolu ile m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n kazan─▒lmas─▒n─▒ d├╝zenleyen 713. maddede ÔÇťTapu k├╝t├╝─č├╝nde kay─▒tl─▒ olmayan bir ta┼č─▒nmaz─▒ davas─▒z ve aral─▒ks─▒z olarak yirmi y─▒l s├╝reyle ve malik s─▒fat─▒yla zilyetli─činde bulunduran ki┼či, o ta┼č─▒nmaz─▒n tamam─▒, bir par├žas─▒ veya bir pay─▒ ├╝zerindeki m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne tesciline karar verilmesini isteyebilir.

Ayn─▒ ko┼čullar alt─▒nda, maliki tapu k├╝t├╝─č├╝nden anla┼č─▒lamayan veya yirmi y─▒l ├Ânce ├Âlm├╝┼č ya da hakk─▒nda gaiplik karar─▒ verilmi┼č bir kimse ad─▒na kay─▒tl─▒ bulunan ta┼č─▒nmaz─▒n tamam─▒n─▒n veya b├Âl├╝nmesinde sak─▒nca olmayan bir par├žas─▒n─▒n zilyedi de, o ta┼č─▒nmaz─▒n tamam─▒, bir par├žas─▒ veya bir pay─▒ ├╝zerindeki m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n tapu k├╝t├╝─č├╝ne tesciline karar verilmesini isteyebilir. Tescil davas─▒, Hazineye ve ilgili kamu t├╝zel ki┼čilerine veya varsa tapuda malik g├Âz├╝ken ki┼činin miras├ž─▒lar─▒na kar┼č─▒ a├ž─▒l─▒r. Davan─▒n konusu, mahkemece gazeteyle bir defa ve ayr─▒ca ta┼č─▒nmaz─▒n bulundu─ču yerde uygun ara├ž ve aral─▒klarla en az ├╝├ž defa ilan olunur. Son ilandan ba┼člayarak ├╝├ž ay i├žinde yukar─▒daki ko┼čullar─▒n ger├žekle┼čmedi─čini ileri s├╝rerek itiraz eden bulunmaz ya da itiraz yerinde g├Âr├╝lmez ve davac─▒n─▒n iddias─▒ ispatlanm─▒┼č olursa, hakim tescile karar verir. M├╝lkiyet, birinci f─▒krada ├Âng├Âr├╝len ko┼čullar─▒n ger├žekle┼čti─či anda kazan─▒lm─▒┼č olur.ÔÇŁ h├╝km├╝ bulunmaktad─▒r.

3402 say─▒l─▒ Kadastro Kanununun 18/2 maddesinde kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒ ile iktisap edilemeyecek ta┼č─▒nmazlar say─▒lm─▒┼čt─▒r. An─▒lan maddeye g├Âre “Orta mallar─▒, hizmet mallar─▒, ormanlar ve Devletin h├╝k├╝m ve tasarrufu alt─▒nda olup da bir kamu hizmetine tahsis edilen yerler ile kanunlar─▒ uyar─▒nca Devlete kalan ta┼č─▒nmaz mallar tapuda kay─▒tl─▒ olsun olmas─▒n kazand─▒r─▒c─▒ zamana┼č─▒m─▒ yolu ile iktisap edilemez.”

(5) Haczedilemezler
─░cra ve ─░flas Kanununun ÔÇťHaczi caiz olmayan mallar ve haklar─▒ÔÇŁ d├╝zenleyen 82. maddesinin 1. bendinde, Devlet mallar─▒n─▒n haczedilemeyece─či belirtilmi┼čtir. Mal─▒n Devletin ├Âzel m├╝lkiyetinde ya da kamu mallar─▒ aras─▒nda yer alm─▒┼č olmas─▒ neticeyi de─či┼čtirmemektedir.

Kamu mallar─▒n─▒n haczedilmesinin kamu hizmetlerinin g├Âr├╝lmesinde ├že┼čitli aksakl─▒klara yol a├žaca─č─▒ kesindir. Bu da toplumun genel menfaatlerinin zarar g├Ârmesine neden olacakt─▒r. Haczettirenin ├ž─▒kar─▒n─▒n toplumun genel ├ž─▒kar─▒ndan ├╝st├╝n oldu─čunun kabul edilmesi do─čru bir yakla┼č─▒m olmayaca─č─▒ gibi Sosyal Devlet anlay─▒┼č─▒na da uygun d├╝┼čmez.

(6) Devir ve Fera─č Edilemezler
Bir mal─▒n devir ve fera─ča konu olmas─▒ onun ├Âzel m├╝lkiyete tabi olmas─▒n─▒n sonucudur. Dolay─▒s─▒yla ├Âzel m├╝lkiyete konu olamayacak kamu mallar─▒n─▒n devir ve fera─č edilmeleri m├╝mk├╝n de─čildir.

(7) ├ľzel Mallara Nazaran Daha Ayr─▒cal─▒kl─▒ Bir Korumaya Tabidirler
Kamu mallar─▒n─▒n ├Âzel mallara g├Âre daha ayr─▒cal─▒kl─▒ bir korumaya tabi olduklar─▒ konusunda de─či┼čik yasalarda h├╝k├╝mler bulunmaktad─▒r. Kamu mallar─▒n─▒n ├Âzel mallara nazaran ├Âzel bir korunmaya ihtiya├ž duyduklar─▒ a├ž─▒kt─▒r. Ancak de─či┼čik kanunlarda bu konuyla ilgili h├╝k├╝mler varsa da kamu mallar─▒na y├Ânelik tecav├╝zlerin sa─čl─▒kl─▒ ┼čekilde tespit edilip sona erdirildi─čini s├Âylemek, maalesef m├╝mk├╝n de─čildir. ┼×ayet kamu mallar─▒ i├žin ├Âzel bir korunma sa─članmam─▒┼č olsayd─▒, a├ž─▒kt─▒r ki, bu mallar bug├╝nk├╝ kadar dahi korunamayacaklard─▒. Kamu mallar─▒n─▒n korunmas─▒ konusunda Anayasan─▒n da 43, 63, 169. maddelerinde h├╝k├╝mler bulunmaktad─▒r.

(8) Kamu Mallar─▒ ├ťzerinde Kanunen ├ľng├Âr├╝lmedik├že Medeni Hukuk Tasarrufunda Bulunulamaz
├ľzel mallar ├╝zerindeki tasarruf yetkisinin s─▒n─▒rlar─▒ ile kamu mallar─▒ ├╝zerindeki tasarruf yetkisinin s─▒n─▒rlar─▒ farkl─▒d─▒r. ├ľzel mallar ├╝zerindeki tasarruf yetkisi son derece geni┼čtir. Sadece kamu yarar─▒n─▒n gerektirdi─či durumlarda bu yetkinin k─▒s─▒tlanmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Oysa kamu mallar─▒ ├╝zerindeki tasarruf yetkisi son derece k─▒s─▒tl─▒d─▒r. Ancak kanunen ├Âng├Âr├╝len hallerde kamu mallar─▒ ├╝zerinde Medeni Hukuk tasarruflar─▒nda bulunulabilir.

2. Devletin ├ľzel Mallar─▒

Devletin ├Âzel mallar─▒, kamu hizmetlerinin g├Âr├╝lmesine, kamu mallar─▒ gibi do─črudan do─čruya de─čil de sa─člad─▒klar─▒ gelirle dolayl─▒ yoldan katk─▒ sa─člayan mallard─▒r. Devletin ├Âzel mallar─▒ kamu kurum ve kurulu┼člar─▒n─▒n tamam─▒n─▒n sahip olduklar─▒ mallar─▒ ifade eder. Burada Devlet kavram─▒ geni┼č anlam─▒yla kullan─▒lmaktad─▒r. Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetindeki ta┼č─▒nmazlar kavram─▒, Devletin ├Âzel mallar─▒ kavram─▒ndan daha dar kapsaml─▒d─▒r. Hazinenin ├Âzel m├╝lkiyetindeki mallar kavram─▒ 1050 say─▒l─▒ Muhasebe-i Umumiye Kanununun 23. maddesi gere─čince genel b├╝t├želi kurulu┼člar─▒n sahip oldu─ču mallar─▒ ifade etmek ├╝zere kullan─▒lmaktad─▒r.

Devletin ├Âzel mallar─▒yla kamu mallar─▒n─▒ ay─▒rt edebilmek konusundaki en ├Ânemli ├Âl├ž├╝t ├Âzel mallar─▒n bir kamu hizmetine tahsis edilmemi┼č olmas─▒d─▒r. Yani ├Âzel m├╝lkiyete tabi bir ta┼č─▒nmaz mal kamu hizmetine tahsis edilirse Devletin ├Âzel mal─▒ olmaktan ├ž─▒kar ve kamu mallar─▒ aras─▒nda bulunan hizmet mal─▒na d├Ân├╝┼č├╝r. Bir hizmet mal─▒ da kamu hizmetine tahsisinin kald─▒r─▒lmas─▒yla Devletin ├Âzel mal─▒ haline gelir. ├ľzellikle Devlet anlay─▒┼č─▒nda olagelen de─či┼čiklikler ve di─čer etkenler sonucu devletin sosyo-ekonomik ya┼čama m├╝dahale etme gere─či art─▒nca kamu harcamalar─▒nda g├Âr├╝len art─▒┼čla birlikte Devletin mal sahibi olma gereksinimi de artm─▒┼čt─▒r. Bu ama├žla Devlet ├Âzel mal da edinmektedir. Devletin ├Âzel mallar─▒yla kamu mallar─▒ farkl─▒ hukuki d├╝zenlemelere tabi tutulmu┼člard─▒r.